پرش به محتوا

منتخب الخاقاني في كشف حقایق عرفاني: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
جز (Hbaghizadeh@noornet.net صفحهٔ منتخب الخاقاني في كشف حقایق عرفانی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به منتخب الخاقاني في كشف حقایق عرفاني منتقل کرد)
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۳۲: خط ۳۲:
}}  
}}  


'''منتخب الخاقاني في كشف حقایق عرفانی'''، اثر ملا عبدالله زنوزی تبریزی (متوفی 1257ق)، با تصحیح [[مایل هروی، نجیب|نجیب مایل هروی]]، کتابی است در زمینه اثبات واجب الوجود و صفات جمالیه و جلالیه باری تعالی و مذیل است به خاتمه‌ای درباره مراتب و مراحل شناخت<ref>ر.ک: مقدمه مصحح، ص16</ref>.
'''منتخب الخاقاني في كشف حقایق عرفانی'''، اثر [[زنوزی، عبدالله بن بیرمقلی باباخان|ملا عبدالله زنوزی تبریزی]] (متوفی 1257ق)، با تصحیح [[مایل هروی، نجیب|نجیب مایل هروی]]، کتابی است در زمینه اثبات واجب الوجود و صفات جمالیه و جلالیه باری تعالی و مذیل است به خاتمه‌ای درباره مراتب و مراحل شناخت<ref>ر.ک: مقدمه مصحح، ص16</ref>.


==انگیزه نگارش==
==انگیزه نگارش==
خط ۳۹: خط ۳۹:
==ساختار==
==ساختار==
کتاب با دو مقدمه از مصحح و مؤلف آغاز و مطالب در بیست فصل، تنظیم شده است.
کتاب با دو مقدمه از مصحح و مؤلف آغاز و مطالب در بیست فصل، تنظیم شده است.
مقدمه کتاب، دارای نثری مسجع و فنی است و بااینکه موضوع این اثر، تخصصی است، سعی شده است تا اندازه ممکن، از نثر ساده‌تری برای مطالب، استفاده شود. لحن نوشتاری این کتاب، جز در مواردی که نویسنده به بیان برهان و اصطلاحات فنی می‌پردازد، ساده است و تعمدی در اظهار فضل و دشوارنویسی در آن دیده نمی‌شود<ref>ر.ک: همان</ref>.
مقدمه کتاب، دارای نثری مسجع و فنی است و بااینکه موضوع این اثر، تخصصی است، سعی شده است تا اندازه ممکن، از نثر ساده‌تری برای مطالب، استفاده شود. لحن نوشتاری این کتاب، جز در مواردی که نویسنده به بیان برهان و اصطلاحات فنی می‌پردازد، ساده است و تعمدی در اظهار فضل و دشوارنویسی در آن دیده نمی‌شود<ref>ر.ک: همان</ref>.


خط ۴۸: خط ۴۹:
نویسنده درباره کتاب خود می‌نویسد: «مأمور فرمودند که رساله‌ای در علم توحید تألیف نموده که مشتمل باشد بر معرفت مبدأ اشیاء جل اسمه و معرفت صفات... و محتوی باشد بر براهین عقلیه قاطعه... امتثالا لأمره المطاع، شروع نموده... و به‌جهت اشتمال هر مسئله از مسائل او بر مقدمات عدیده و براهین کثیره و نتایج غریبه و افکار جدیده بسط تمامی به‌هم رسانید. رسائل مذکور (لمعات) کتاب و مختصر مزبور مطول گردید؛ لهذا دوباره مأمور شدم که آن کتاب مستطاب را مختصر نمایم و طایفه‌ای از براهین و نتایج و تحقیقات و تدقیقات را بیندازم تا نفعش عام و فیضش تام باشد... و الحمد لله و المنة منظم به نظم عجیب و مرتب به ترتیب غریب آمد با کمال وجازتش بر معظم مطالب الهیه و مقاصد کلامیه مشتمل و با نهایت اختصارش بر تحقیقات شریفه و تدقیقات لطیفه محتوی گردید»<ref>ر.ک: مقدمه نویسنده، ص16</ref>.
نویسنده درباره کتاب خود می‌نویسد: «مأمور فرمودند که رساله‌ای در علم توحید تألیف نموده که مشتمل باشد بر معرفت مبدأ اشیاء جل اسمه و معرفت صفات... و محتوی باشد بر براهین عقلیه قاطعه... امتثالا لأمره المطاع، شروع نموده... و به‌جهت اشتمال هر مسئله از مسائل او بر مقدمات عدیده و براهین کثیره و نتایج غریبه و افکار جدیده بسط تمامی به‌هم رسانید. رسائل مذکور (لمعات) کتاب و مختصر مزبور مطول گردید؛ لهذا دوباره مأمور شدم که آن کتاب مستطاب را مختصر نمایم و طایفه‌ای از براهین و نتایج و تحقیقات و تدقیقات را بیندازم تا نفعش عام و فیضش تام باشد... و الحمد لله و المنة منظم به نظم عجیب و مرتب به ترتیب غریب آمد با کمال وجازتش بر معظم مطالب الهیه و مقاصد کلامیه مشتمل و با نهایت اختصارش بر تحقیقات شریفه و تدقیقات لطیفه محتوی گردید»<ref>ر.ک: مقدمه نویسنده، ص16</ref>.


ولی آن‌چنان‌که بعضی گفته‌اند، منتخب الخاقاني، تلخیص محض «لمعات» نیست. هرچند مطالب و مضامین این کتاب، نظیر و شبیه مطالب لمعات است، اما ملا عبدالله زنوزی، منتخب الخاقاني را به‌استقلال تألیف کرده و بسیاری از حجج و براهین را که در اثبات مفاهیم و مسائل فلسفی ارائه می‌دهد، خاص این کتاب است و در لمعات دیده نمی‌شود؛ چندان‌که در لمعه سوم از فصل دوم می‌خوانیم: «... پس در نزد تحقق کل باید اجزا متحقق باشد، والا لازم می‌آید که کل متحقق نباشد و یا تحصیل حاصل، حاصل آید. اخذ کن این برهان لطیف را که مثل برهان سابق از خواص این وجیزه است» و در لمعه چهارم از فصل دوم می‌نویسد: «و بدان‌ که این برهان محکم البنیان، به این نحو از بیان و تبیان، از خواص این وجیزه است» و در لمعه سوم از فصل چهاردهم، که درباره اثبات اراده باری تعالی است، می‌خوانیم: «اخذ کن و غنیمت شمار که به این نحو از تقریر و بیان و به این وجه از تتمیم و تبیان، به این وجیزه مخصوص است»<ref>ر.ک: همان</ref>.
ولی آن‌چنان‌که بعضی گفته‌اند، منتخب الخاقاني، تلخیص محض «لمعات» نیست. هرچند مطالب و مضامین این کتاب، نظیر و شبیه مطالب لمعات است، اما [[زنوزی، عبدالله بن بیرمقلی باباخان|ملا عبدالله زنوزی]]، منتخب الخاقاني را به‌استقلال تألیف کرده و بسیاری از حجج و براهین را که در اثبات مفاهیم و مسائل فلسفی ارائه می‌دهد، خاص این کتاب است و در لمعات دیده نمی‌شود؛ چندان‌که در لمعه سوم از فصل دوم می‌خوانیم: «... پس در نزد تحقق کل باید اجزا متحقق باشد، والا لازم می‌آید که کل متحقق نباشد و یا تحصیل حاصل، حاصل آید. اخذ کن این برهان لطیف را که مثل برهان سابق از خواص این وجیزه است» و در لمعه چهارم از فصل دوم می‌نویسد: «و بدان‌ که این برهان محکم البنیان، به این نحو از بیان و تبیان، از خواص این وجیزه است» و در لمعه سوم از فصل چهاردهم، که درباره اثبات اراده باری تعالی است، می‌خوانیم: «اخذ کن و غنیمت شمار که به این نحو از تقریر و بیان و به این وجه از تتمیم و تبیان، به این وجیزه مخصوص است»<ref>ر.ک: همان</ref>.


در فصل اول، در ضمن دوازده مقدمه زیر، به اثبات واجب الوجود بالذات پرداخته شده است: بیان مواد ثلث؛ انقسام واجب الوجود و ممتنع الوجود؛ معروض وجوب غیری و امتناع غیری؛ بیان ممکن الوجود غیری؛ چگونگی ممکن الوجود؛ بطلان اولویت ذاتیه؛ چگونگی علت احتیاج؛ چگونگی موجودیت وجود؛ بیان علت و معلول؛ عدم جواز تخلف از علت تامه؛ بیان معنی دور و بطلان آن و بیان تسلسل<ref>ر.ک: متن کتاب، ص27-‌44</ref>.
در فصل اول، در ضمن دوازده مقدمه زیر، به اثبات واجب الوجود بالذات پرداخته شده است: بیان مواد ثلث؛ انقسام واجب الوجود و ممتنع الوجود؛ معروض وجوب غیری و امتناع غیری؛ بیان ممکن الوجود غیری؛ چگونگی ممکن الوجود؛ بطلان اولویت ذاتیه؛ چگونگی علت احتیاج؛ چگونگی موجودیت وجود؛ بیان علت و معلول؛ عدم جواز تخلف از علت تامه؛ بیان معنی دور و بطلان آن و بیان تسلسل<ref>ر.ک: متن کتاب، ص27-‌44</ref>.
خط ۶۲: خط ۶۳:
فصل هفتم تا یازدهم، در اثبات معانی مختلف توحید بوده<ref>ر.ک: همان، ص77-‌95</ref> و در سایر فصول کتاب، به اثبات صفات باری تعالی پرداخته شده است که به‌ترتیب، عبارتند از: علم واجب الوجود بالذات؛ قدرت؛ اراده؛ حیات؛ سمع و بصر؛ کلام؛ متفضل محض بودن؛ حکیم علی‌الاطلاق بودن و عدالت باری تعالی<ref>ر.ک: همان، ص96-‌136</ref>.
فصل هفتم تا یازدهم، در اثبات معانی مختلف توحید بوده<ref>ر.ک: همان، ص77-‌95</ref> و در سایر فصول کتاب، به اثبات صفات باری تعالی پرداخته شده است که به‌ترتیب، عبارتند از: علم واجب الوجود بالذات؛ قدرت؛ اراده؛ حیات؛ سمع و بصر؛ کلام؛ متفضل محض بودن؛ حکیم علی‌الاطلاق بودن و عدالت باری تعالی<ref>ر.ک: همان، ص96-‌136</ref>.


باری اثر حاضر، به جهت اشتمالی که بر مسائل الهیه از فلسفه اسلامی دارد و به جهت احتوایی که بر آرای انتقادی ملا عبدالله و دیگر فلاسفه شیعه دارد و به‌خاطر آنکه پاره‌ای از عقاید کلامی اشاعره و معتزله و صوفیه مورد بحث و بررسی قرار گرفته است و به‌لحاظ آنکه این همه مسائل ارزشمند فلسفه اسلامی به زبان شیوا و رسا و گویای فارسی، آن‌هم در عهد قاجار که نثر فارسی به ابتذال کشیده شده بود، نوشته شده است، حایز اهمیت است و طبع و توزیع آن لازم می‌نمود<ref>ر.ک: مقدمه مصحح، ص16</ref>.
باری اثر حاضر، به جهت اشتمالی که بر مسائل الهیه از فلسفه اسلامی دارد و به جهت احتوایی که بر آرای انتقادی [[زنوزی، عبدالله بن بیرمقلی باباخان|ملا عبدالله]] و دیگر فلاسفه شیعه دارد و به‌خاطر آنکه پاره‌ای از عقاید کلامی اشاعره و معتزله و صوفیه مورد بحث و بررسی قرار گرفته است و به‌لحاظ آنکه این همه مسائل ارزشمند فلسفه اسلامی به زبان شیوا و رسا و گویای فارسی، آن‌هم در عهد قاجار که نثر فارسی به ابتذال کشیده شده بود، نوشته شده است، حایز اهمیت است و طبع و توزیع آن لازم می‌نمود<ref>ر.ک: مقدمه مصحح، ص16</ref>.


==وضعیت کتاب==
==وضعیت کتاب==
۴۲۵٬۲۲۵

ویرایش