رحلة إلی رحاب الشريف الأكبر شريف مكة المكرمة: تفاوت میان نسخه‌ها

ديدييه مسير سفرش را از قاهره به سويس، و جبل سيناء، دير سانت كاترين، شهر طور سپس از درياي سرخ و جده و طائف - كه در آن شريف مكه مكرمه عبدالمطلب بن غالب را ملاقات مى‌كند - گزارش مى‌دهد. سپس از ترك جده به ساكنين كرانه درياي سرخ خبر مى‌دهد. فصلي از سفرنامه به اضراف و وهابييين و تاريخ و گرايش آنها در دعوت به وهابيت اختصاص دارد. در فصل هفتم از اشخاصی كه در جده ملاقات كرده خصوصاً والي عثماني و خالد بن سعود و ديگران از نظاميان و تجار خبر مى‌دهد. در فصل دوازده، با نام «بعض التأملات» از سفرش و صدقش در نقل اخبار و و بعضي از اجتماعات اعراب و اتراك را نقل مى‌كند و مى‌گويد: «بعضي از امت عرب حق دارند كه مى‌خواهند از اتراك خلاصي يابند؛ همان گونه كه تمامي طوايف زير سلطه آنها، چنين هستند».

كتاب همچنين حاوي خاطرات ملاحظات شخصي ديدييه است كه روزانه در اثناء سفر به رشته تحرير درآورده است. سفرنامه واقعي است و مانند بعضي از سفرنامه‌ها خيالي نيست و به گفته خود: «سفر را بدون اضافات و هيچ مبالغه‌اي نقل كرده است»؛ اما اين بدان معنا نيست كه او هيچ لغزشي نداشته، بلكه همانند ساير سياحان غربی بعضاً دارای افكار و ديدگاه‌هاي خاصی است كه مورد پذيرش مسلمين نبوده و نيازمند تأمل است. از جمله اين موارد ديدگاه او درباره وهابيت است. او از محمد بن عبدالوهاب با عظمت ياد مى‌كند كه از فساد عقيده مسلمين محزون شده و دعوت به مبادي اصلی اسلام را آغاز كرده است. او نبي مكرم اسلام(ص) را انساني مانند ديگران دانسته و تقديس و توسل به وي را ناروا مى‌داند. او در ادامه عقايد وهابيت را برگرفته از قرآن معرفي مى‌كند و همانند يك اسلام شناس به نقد و بررسی اعتقادات اين فرقه ضالّه مى‌پردازد.

ديدار با اشخاص طراز اول از ديگر بخش‌هاي قابل توجه است: خالد بن سعود، عبدالمطلب بن غالب و ديگر اشراف، همچنين كونسول فرانسه و بريتانيا در جده و والي عثماني احمد عزت پاشا یکی از رهبران ارتش ترك و نيز تجار هندی و اروپايي از جمله نام‌هایی است كه از آنها ياد شده است. خواننده در سفرنامه، تحلیلی روشمند و روان از شخصيت اين افراد - كه به لحاظ اخلاق و منش و جامعه متفاوت هستند - ارائه مى‌دهد.

استشهادات ديدييه كتب مقدس عهد قديم و جديد را خوانده است. او همچنين به اشعار و روايات ادبي لاتين و يونان و ادب فرانسه آگاهي داشته و كتاب‌هاي متفكرين و فلاسفه زمانش نيز واقف بوده است. از ادبيات عرب او بدون شك ترجمه هزار و يك شب را مطالعه كرده است. از سفرنامه‌ها به ويژه سفرنامه بوركهارت كه در صفحه 188 از آن نقل مى‌كند و سفرنامه تاميزييه را در مطالعات خود قرار داده است. او بر سفرنامه بوركهارت در بخشي كه درباره اشراف و وهابيين نوشته است، اعتماد كرده است كه مترجم به آنها در حاشيه كتاب اشاره كرده است.

از ديگر نکاتی كه توجه خواننده را به خود جلب مى‌كند، تنوع مصادر است كه نویسنده به بهترين وجه از آنها استفاده كرده و تنها به ملاحظات و برداشت‌هاي شخصي خود بسنده نكرده است.

ديدييه در جاهاي متعددي از كتاب تأكيد مى‌كند كه سفرنامه او دارای اهداف سیاسی نيست. خواننده در وهله اول ممكن است كه ادعای او را تصديق كند؛ اما زندگی اين مرد و اطلاعش بر حوادث مملكتي و اهتمامش به سياست، ارتباط قوي او با هويت مسيحيش، كراهت شديد نسبت به امپراتوري عثماني كه در برخی موارد به نژادپرستي تبديل مى‌شده است، برخلاف اين را نشان مى‌دهد.

او از حوادث مهمي؛ مانند انقلاب دوم فرانسه در دسامبر 1851م خبر مى‌دهد كه خود شاهد عيني اين انقلاب بوده است. او از جنگ بين تركيه و روسيه در بين سال‌هاي 1853 - 1856م خبر مى‌دهد. او ورود فرانسه و برتانيا به اين جنگ را برای تأمين مصالح تركيه و دور كردن روسيه از مناطق نفوذش مى‌داند. اين كه آيا ديدييه از سوي نابليون سوم امپراتوري فرانسه برای كشف منطقه حجاز مأمور بوده است يا نه؟ از سؤالاتي است كه پاسخ به آن را به محقيقين واگذار مى‌كند.

در ابتداي اثر دو مقدمه به قلم مترجم و ناشر آمده است. در پاورقیارزشمند مترجم نيز آدرس مطالب، توضيح برخی اصطلاحات و اعلام و اماكن آمده است. در انتهای اثر فهارس اعلام، اماكن، مصادر و مراجع و مطالب ذكر شده است.