۴۲۵٬۲۲۵
ویرایش
سفرنامه میرزا ابوالحسن خان شیرازی (ایلچی) به روسیه: تفاوت میان نسخهها
سفرنامه میرزا ابوالحسن خان شیرازی (ایلچی) به روسیه (نمایش مبدأ)
نسخهٔ ۱۰ نوامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۶:۲۹
، ۱۰ نوامبر ۲۰۱۸جایگزینی متن - 'نويسنده' به 'نویسنده'
جز (جایگزینی متن - ' ' به ' ') |
جز (جایگزینی متن - 'نويسنده' به 'نویسنده') |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
[[گلبن، محمد]] (محقق) | [[گلبن، محمد]] (محقق) | ||
[[علوی شیرازی، محمد هادی]] ( | [[علوی شیرازی، محمد هادی]] (نویسنده) | ||
| زبان =فارسی | | زبان =فارسی | ||
| کد کنگره =DK 26 /الف2س7 | | کد کنگره =DK 26 /الف2س7 | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۳: | ||
'''سفرنامه ميرزا ابوالحسن خان ايلچى''' يا '''حيرت نامه''' اثر محمد هادى علوى شيرازى است كه سالها در سفر ميرزا ابوالحسن خان ايلچى به روسيه، به ضبط وقايع و تحرير نوشتجات مأمور گرديده است. | '''سفرنامه ميرزا ابوالحسن خان ايلچى''' يا '''حيرت نامه''' اثر محمد هادى علوى شيرازى است كه سالها در سفر ميرزا ابوالحسن خان ايلچى به روسيه، به ضبط وقايع و تحرير نوشتجات مأمور گرديده است. | ||
موضوع اين سفرنامه، سفارت ميرزا ابوالحسن خان شيرازى معروف به ايلچى كبير به روسيّه است، پس از معاهده شوم گلستان به جهت پارهاى مذاكرات در باب باز پس گرفتن برخى از شهرهایى كه روسيه در جنگ دهساله اوّل ايران و روس تصرف كرده بود. ميرزا ابوالحسن خان رياست اين هيأت را بر عهده داشت كه با هدايايى گرانبها از جانب پادشاه ايران به روسيّه رفت و پس از سه سال دست خالى و بىنتيجه به ايران برگشت، | موضوع اين سفرنامه، سفارت ميرزا ابوالحسن خان شيرازى معروف به ايلچى كبير به روسيّه است، پس از معاهده شوم گلستان به جهت پارهاى مذاكرات در باب باز پس گرفتن برخى از شهرهایى كه روسيه در جنگ دهساله اوّل ايران و روس تصرف كرده بود. ميرزا ابوالحسن خان رياست اين هيأت را بر عهده داشت كه با هدايايى گرانبها از جانب پادشاه ايران به روسيّه رفت و پس از سه سال دست خالى و بىنتيجه به ايران برگشت، نویسنده كتاب محمد هادى علوى شيرازى است، لكن سفرنامه به نام ميرزا ابوالحسن رئيس هيأت سياسى شهرت دارد. | ||
بنابراین شرح حال و مجمل احوالى از گزارش سفر مذكور و حقيقت احوال جماعت روسيه و ساير امورات اتفاقيه را لازم شمرده، در اين رساله ثبت و آن را به «دليل السفرا» موسوم ساخته، چون ايام سفر مذكور مدت سه سال و كسرى طول به هم رسانيد، در اين رساله ماه به ماه، بلكه روز به روز به طريقى كه ربط ايام از يكديگر گسسته نشود، وقايع اتفاقيه به قسم روزنامجات ثبت افتاده و غرض اصلى از تحرير رساله مذكور وقايع امور اتفاقيه است و عبارتپردازى و حسن مقاله به هيچوجه منظور نشده است. | بنابراین شرح حال و مجمل احوالى از گزارش سفر مذكور و حقيقت احوال جماعت روسيه و ساير امورات اتفاقيه را لازم شمرده، در اين رساله ثبت و آن را به «دليل السفرا» موسوم ساخته، چون ايام سفر مذكور مدت سه سال و كسرى طول به هم رسانيد، در اين رساله ماه به ماه، بلكه روز به روز به طريقى كه ربط ايام از يكديگر گسسته نشود، وقايع اتفاقيه به قسم روزنامجات ثبت افتاده و غرض اصلى از تحرير رساله مذكور وقايع امور اتفاقيه است و عبارتپردازى و حسن مقاله به هيچوجه منظور نشده است. | ||
== ساختار == | == ساختار == | ||
در پيش درآمد كتاب به شرح احوال | در پيش درآمد كتاب به شرح احوال نویسنده كتاب و ميرزا ابوالحسن خان ايلچى و جنگ ايران و روم پرداخته شده است. كتاب شامل هشت فصل به قرار زير است: | ||
فصل اول: وقايع سفر از تهران تا تفليس | فصل اول: وقايع سفر از تهران تا تفليس | ||
| خط ۶۹: | خط ۶۹: | ||
ابوالحسنخان ايلچى به هنگام درنگ در لندن يا در گيرودار سفر از بنيادهاى فراوان علمى، صنعتى، اجتماعى، فنى و سياسى انگليس ديدن كرده و بسيارى از شيوههاى مرسوم در آن كشور را مورد بررسى قرار مىدهد. يتيمخانهها، مدارس، كارخانهها و ديگر ابنيهها از نكتههايى مىباشد كه اين ايرانى شيفته ظواهر را به خود جلب كرده است. سراسر حيرتنامه پر از شرح مهمانىها، گشت وگذار، تفرج، ديدار از مزارع، باغها و منازل مىباشد. داستانها، زيورگرايىها، شبنشينىها، خوشگذرانىها، زن بارگىها و عشق بازىهاى وى صفحههاى زيادى را در بر مىگيرد. به گونهاى كه گويى ابوالحسن خان ايلچى، فقط براى وصف زنان و دختران و كيفيت رقص و دلبرى آنان به اين سفر مامور بوده است. البته ناگفته نماند كه اين مسافر فرنگ، نسبت به بعضى از مفاسد اخلاقى آنجا اظهار نارضايتى مىكند: «چون به گرمابه درآمديم، پشيمان شديم. نعوذبالله، اهل آنجا كه به صورت آدمى و از اشراف شهر مذكور محسوب مىشدند، هم چون دَد و حيوان برملا با بچهگان ارامنه لواط مىكردند. پس معلوم شد كه خاص و عام اين شهر به اين كار شنيع مشغولند و به هيچ وجه پروايى ندارند، متحير شده از حمام بيرون آمده، به تفرج شهر طوف نموديم.» نوع نگاه ايلچى به مظاهر تمدن غرب، مىتواند سرآغاز غربگرايى روشنفكران دورههاى بعدى باشد. وى فرهنگ برهنگى غرب را در اوج به تصوير مىكشد، هر چند كه خود، چه بسا به آن توجه ندارد. | ابوالحسنخان ايلچى به هنگام درنگ در لندن يا در گيرودار سفر از بنيادهاى فراوان علمى، صنعتى، اجتماعى، فنى و سياسى انگليس ديدن كرده و بسيارى از شيوههاى مرسوم در آن كشور را مورد بررسى قرار مىدهد. يتيمخانهها، مدارس، كارخانهها و ديگر ابنيهها از نكتههايى مىباشد كه اين ايرانى شيفته ظواهر را به خود جلب كرده است. سراسر حيرتنامه پر از شرح مهمانىها، گشت وگذار، تفرج، ديدار از مزارع، باغها و منازل مىباشد. داستانها، زيورگرايىها، شبنشينىها، خوشگذرانىها، زن بارگىها و عشق بازىهاى وى صفحههاى زيادى را در بر مىگيرد. به گونهاى كه گويى ابوالحسن خان ايلچى، فقط براى وصف زنان و دختران و كيفيت رقص و دلبرى آنان به اين سفر مامور بوده است. البته ناگفته نماند كه اين مسافر فرنگ، نسبت به بعضى از مفاسد اخلاقى آنجا اظهار نارضايتى مىكند: «چون به گرمابه درآمديم، پشيمان شديم. نعوذبالله، اهل آنجا كه به صورت آدمى و از اشراف شهر مذكور محسوب مىشدند، هم چون دَد و حيوان برملا با بچهگان ارامنه لواط مىكردند. پس معلوم شد كه خاص و عام اين شهر به اين كار شنيع مشغولند و به هيچ وجه پروايى ندارند، متحير شده از حمام بيرون آمده، به تفرج شهر طوف نموديم.» نوع نگاه ايلچى به مظاهر تمدن غرب، مىتواند سرآغاز غربگرايى روشنفكران دورههاى بعدى باشد. وى فرهنگ برهنگى غرب را در اوج به تصوير مىكشد، هر چند كه خود، چه بسا به آن توجه ندارد. | ||
همان گونه كه از نام حيرت نامه تداعى مىشود، ديدهها و شنيدههاى | همان گونه كه از نام حيرت نامه تداعى مىشود، ديدهها و شنيدههاى نویسنده سراسر عجيب و غريب بوده است، از اين رو نام «حيرتنامه» بر آن مىنهد. | ||
ما در اينجا فقط به نمونههايى از اين حيرتها اشاره مىكنيم: | ما در اينجا فقط به نمونههايى از اين حيرتها اشاره مىكنيم: | ||
| خط ۸۷: | خط ۸۷: | ||
مىتوان گفت حيرتنامه، مظهر شخصيت خوشگذران و شهوت پرست ايلچى است، آنچه در اين نوشته آمده است، نشانگر حاكميت روحيات ايلچى مىباشد. هر چند وى مىخواهد به گونهاى خود را صادق و به دور از بسيارى انحرافهاى اجتماعى نمايان سازد؛ ولى روح حاكم بر اين نوشته، عبارت از خوشگذرانى و شهوتپرستى حيرتانگيز اين مسافر فرنگ مىباشد. سرتاسر نوشته، وصف عيش و نوشها، رقصها و آوازهخوانى مهرويان فرنگ مىباشد كه همچنان به حيرت ايلچى مىافزايد. اين ايرانى متلون، شبهاى بسيارى را در سرگرمىها مىگذراند؛ اما بايد توجه كرد كه آيا او به جز شركت در مهمانىها و تماشاى صحنههاى وقيح، وظيفه ديگرى نداشته است؟ | مىتوان گفت حيرتنامه، مظهر شخصيت خوشگذران و شهوت پرست ايلچى است، آنچه در اين نوشته آمده است، نشانگر حاكميت روحيات ايلچى مىباشد. هر چند وى مىخواهد به گونهاى خود را صادق و به دور از بسيارى انحرافهاى اجتماعى نمايان سازد؛ ولى روح حاكم بر اين نوشته، عبارت از خوشگذرانى و شهوتپرستى حيرتانگيز اين مسافر فرنگ مىباشد. سرتاسر نوشته، وصف عيش و نوشها، رقصها و آوازهخوانى مهرويان فرنگ مىباشد كه همچنان به حيرت ايلچى مىافزايد. اين ايرانى متلون، شبهاى بسيارى را در سرگرمىها مىگذراند؛ اما بايد توجه كرد كه آيا او به جز شركت در مهمانىها و تماشاى صحنههاى وقيح، وظيفه ديگرى نداشته است؟ | ||
نثر كتاب ساده و بدون تفنّن و تكلّف است، | نثر كتاب ساده و بدون تفنّن و تكلّف است، نویسنده هر گاه فرصتى يافته، با زبانى ساده وضع اجتماعى، آداب و رسوم، خرافات، معتقدات، فرهنگ عامّه، نحوه كشوردارى، مفاسد رايج در روسيّه و موضوعاتى از اين قبيل را شرح داده است.مزيّت ديگر آن بر كتابهاى معاصرش مانند:مسير طالبى و سفرنامه ميرزا صالح شيرازى، در اين است كه در كتاب مورد بحث از واژههاى فرنگى بسيار كم استفاده شده؛ مگر در مقام ضرورت، اگرچه كتاب خالى از اغلاط املايى رايج آن روزگار و برخى اغلاط دستورى نيست، لكن اين اشتباهات جزئى لطمهاى جدّى به سادگى نثر كتاب وارد نمىآورد. | ||
== وضعيت كتاب == | == وضعيت كتاب == | ||
| خط ۹۷: | خط ۹۷: | ||
== منابع مقاله == | == منابع مقاله == | ||
مجله زمانه سال سوم شهريور 1383 شماره 24، عنوان مقاله: گزارش فرنگ، نگاهى به اولين سفرنامههاى نوشته شده در ايران، | مجله زمانه سال سوم شهريور 1383 شماره 24، عنوان مقاله: گزارش فرنگ، نگاهى به اولين سفرنامههاى نوشته شده در ايران، نویسنده: تقى صوفى نياركى. | ||
مجله مشكوة، شماره 26، بهار 1369، عنوان مقاله: گشت و گذارى در سفرنامههاى سياسى، نوشته محمد بر آبادى. | مجله مشكوة، شماره 26، بهار 1369، عنوان مقاله: گشت و گذارى در سفرنامههاى سياسى، نوشته محمد بر آبادى. | ||
[[رده:کتابشناسی]] | [[رده:کتابشناسی]] | ||