۴۲۵٬۲۲۵
ویرایش
پژوهشی در روایات تفسیری امام باقر و امام صادق علیهماالسلام: تفاوت میان نسخهها
پژوهشی در روایات تفسیری امام باقر و امام صادق علیهماالسلام (نمایش مبدأ)
نسخهٔ ۷ اکتبر ۲۰۱۷، ساعت ۲۰:۵۲
، ۷ اکتبر ۲۰۱۷لینک درون متنی
(لینک درون متنی) |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<div class= | <div class="wikiInfo"> | ||
[[پرونده:NUR13226J1.jpg|بندانگشتی|پژوهشی در روایات تفسیری امام باقر و امام صادق علیهماالسلام]] | [[پرونده:NUR13226J1.jpg|بندانگشتی|پژوهشی در روایات تفسیری امام باقر و امام صادق علیهماالسلام]] | ||
{| class="wikitable aboutBookTable" style="text-align:Right" | {| class="wikitable aboutBookTable" style="text-align:Right" | ||
|+ | |+ | ||
|- | |- | ||
! نام کتاب!! data-type= | ! نام کتاب!! data-type="bookName" |پژوهشی در روایات تفسیری امام باقر و امام صادق علیهماالسلام | ||
|- | |- | ||
|نام های دیگر کتاب | |نام های دیگر کتاب | ||
|data-type= | | data-type="otherBookNames" | | ||
|- | |- | ||
|پدیدآورندگان | |پدیدآورندگان | ||
|data-type= | | data-type="authors" |[[افتخاري، لاله]] (نويسنده) | ||
|- | |- | ||
|زبان | |زبان | ||
|data-type= | | data-type="language" | فارسی | ||
|- | |- | ||
|کد کنگره | |کد کنگره | ||
|data-type= | | data-type="congeressCode" style="direction:ltr" | | ||
|- | |- | ||
|موضوع | |موضوع | ||
|data-type= | | data-type="subject" |قرآن | ||
احاديث تفسيري | احاديث تفسيري | ||
| خط ۲۶: | خط ۲۶: | ||
|- | |- | ||
|ناشر | |ناشر | ||
|data-type= | | data-type="publisher" |پژوهشهاي تفسير و علوم قرآن | ||
|- | |- | ||
|مکان نشر | |مکان نشر | ||
|data-type= | | data-type="publishPlace" | ايران - قم | ||
|- | |- | ||
||سال نشر | ||سال نشر | ||
|ata-type= | | ata-type="publishYear" |مجلد1: 1387ش , | ||
|-class= | |- class="articleCode" | ||
|کد اتوماسیون | |کد اتوماسیون | ||
|data-type= | | data-type="automationCode" |AUTOMATIONCODE13226AUTOMATIONCODE | ||
|} | |} | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
===انگیزه نگارش=== | ===انگیزه نگارش=== | ||
او در مقدمه انگیزه خود برای نگارش این کتاب را چنین شرح میدهد: بر اساس حدیث شریف ثقلین -که میان تمامی مسلمانان متواتر است- قرآن و عترت(ع) تا ورود به حوض از یکدیگر جدا نخواهند شد؛ بنابراین بر ماست که به این دو رشته ناگسستنی درآویزیم و از سرچشمه زلالشان سیراب گردیم. با این انگیزه و با یاری خداوند بر آن شدم بخشی از آموزههای تفسیری آن گنجینههای وحی الهی را مورد بررسی قرار دهم. با توجه به آنکه در زمینه روایات تفسیری دوران پیامبر اکرم(ص)، علی(ع)، صحابه، تابعین، امام عسکری(ع) و کتب تفسیری بعدازآن بزرگواران پژوهشهایی انجام گرفته است لکن در این میان حلقه مفقودهای وجود دارد که به یکی از مهمترین فرازهای تاریخ تشیع یعنی دوران باقرین(ع) مربوط است. پس تلاش خود را در راه پژوهش درباره روایات تفسیری آن دو پیشوای والامقام به کار میگیرم و کتاب خود را به بررسی کلامشان اختصاص میدهم<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، ص22-23</ref>. | او در مقدمه انگیزه خود برای نگارش این کتاب را چنین شرح میدهد: بر اساس حدیث شریف ثقلین -که میان تمامی مسلمانان متواتر است- قرآن و عترت(ع) تا ورود به حوض از یکدیگر جدا نخواهند شد؛ بنابراین بر ماست که به این دو رشته ناگسستنی درآویزیم و از سرچشمه زلالشان سیراب گردیم. با این انگیزه و با یاری خداوند بر آن شدم بخشی از آموزههای تفسیری آن گنجینههای وحی الهی را مورد بررسی قرار دهم. با توجه به آنکه در زمینه روایات تفسیری دوران پیامبر اکرم(ص)، [[امام على(ع)|علی(ع)]]، صحابه، تابعین، [[امام حسن عسکری(ع)|امام عسکری(ع)]] و کتب تفسیری بعدازآن بزرگواران پژوهشهایی انجام گرفته است لکن در این میان حلقه مفقودهای وجود دارد که به یکی از مهمترین فرازهای تاریخ تشیع یعنی دوران باقرین(ع) مربوط است. پس تلاش خود را در راه پژوهش درباره روایات تفسیری آن دو پیشوای والامقام به کار میگیرم و کتاب خود را به بررسی کلامشان اختصاص میدهم<ref>ر.ک: مقدمه کتاب، ص22-23</ref>. | ||
==ساختار== | ==ساختار== | ||
کتاب دارای اهدائیه، سخن مرکز تحقیقات قرآن کریم المهدی، چکیده، تقدیریه، مقدمه و محتوای مطالب در چهار فصل است. نویسنده در نگارش این کتاب از 66 اثر از منابع شیعه و سنی به زبان فارسی و عربی بهره برده که برخی از آنها عبارتند از: الإرشاد شیخ | کتاب دارای اهدائیه، سخن مرکز تحقیقات قرآن کریم المهدی، چکیده، تقدیریه، مقدمه و محتوای مطالب در چهار فصل است. نویسنده در نگارش این کتاب از 66 اثر از منابع شیعه و سنی به زبان فارسی و عربی بهره برده که برخی از آنها عبارتند از: [[الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد|الإرشاد]] [[مفید، محمد بن محمد|شیخ مفید]]، [[الإتقان في علوم القرآن]] [[سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر|سیوطی]]، [[البرهان في علوم القرآن]] زرکشی، [[الكافي (ط. الاسلاميه)|الکافي]] [[کلینی، محمد بن یعقوب|کلینی]]، [[بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع)|بحارالأنوار]]، تفسیرهای [[تفسير الصافي|صافی]]، [[الميزان في تفسير القرآن|المیزان]]، [[مجمع البيان في تفسير القرآن|مجمعالبیان]] [[طبرسی، فضل بن حسن|طبرسی]]، [[الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل و عيون الأقاويل في وجوه التأويل|کشاف]] [[زمخشری، محمود بن عمر|زمخشری]]، [[جامع البيان في تفسير القرآن (تفسير الطبري)|جامعالبیان]] [[طبری، محمد بن جریر|طبری]]، [[روح المعاني في تفسير القرآن العظيم و السبع المثاني|روح المعانی]] [[آلوسی، محمود بن عبدالله|آلوسی]] و... و [[التفسير و المفسرون في ثوبه القشيب|التفسیر و المفسرون في ثوبة القشيب]] و [[التمهيد في علوم القرآن (معرفت، محمدهادی)|التمهيد في علوم القرآن]] [[معرفت، محمد هادی|محمدهادی معرفت]]، [[التفسير و المفسرون]] [[ذهبی، محمدحسین|ذهبی]]، [[التوحيد]] و [[ثواب الأعمال و عقاب الأعمال]] و [[الخصال]] [[ابن بابویه، محمد بن علی|شیخ صدوق]] و... .<ref>ر.ک، فهرست منابع، ص 463-467</ref> | ||
==گزارش محتوا== | ==گزارش محتوا== | ||
| خط ۵۷: | خط ۵۷: | ||
نخست تعاریف و کلیات مطرح شده که عبارتند از: نگاهی گذرا به معنای لغوی و اصطلاحی تفسیر، تأویل و اثر، جایگه رابطه تفسیر و تأویل از دیدگاه دانشمندان اسلامی، تفسیر در عهد رسالت و سیر تطور آن در دوران صحابه و تابعین تا زمان صادقین، تفسیر اهلبیت(ع) مبانی و منابع تفسیری و حجیت روایات آنان در این زمینه، بررسی ویژگیهای حیات فردی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و مذهبی امام پنجم و امام ششم(ع)، قیامها، نهضتها، فرقههای مذهبی و گرایشهای فکری موجود در دوران ایشان، موضعگیری صادقین در برابر آنها و دستاوردها و تلاشهای آن بزرگواران. در ادامه، روش و شیوه تفسیری امام باقر و امام صادق(ع) مورد بررسی قرار گرفته و با توجه به جنبههای گوناگون، وجوه گوناگون آن مورد بررسی قرار گرفته و هریک از وجوه آن بهطور مستقل ولی بهاختصار با شواهدی همراه گشته است. در انتهای هر قسمت، بسیاری از روایات باقرین(ع) در رابطه با آن شیوه در گستره جزء سیام با ذکر نام سوره و شماره مسلسل روایت آمده است. | نخست تعاریف و کلیات مطرح شده که عبارتند از: نگاهی گذرا به معنای لغوی و اصطلاحی تفسیر، تأویل و اثر، جایگه رابطه تفسیر و تأویل از دیدگاه دانشمندان اسلامی، تفسیر در عهد رسالت و سیر تطور آن در دوران صحابه و تابعین تا زمان صادقین، تفسیر اهلبیت(ع) مبانی و منابع تفسیری و حجیت روایات آنان در این زمینه، بررسی ویژگیهای حیات فردی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و مذهبی امام پنجم و امام ششم(ع)، قیامها، نهضتها، فرقههای مذهبی و گرایشهای فکری موجود در دوران ایشان، موضعگیری صادقین در برابر آنها و دستاوردها و تلاشهای آن بزرگواران. در ادامه، روش و شیوه تفسیری امام باقر و امام صادق(ع) مورد بررسی قرار گرفته و با توجه به جنبههای گوناگون، وجوه گوناگون آن مورد بررسی قرار گرفته و هریک از وجوه آن بهطور مستقل ولی بهاختصار با شواهدی همراه گشته است. در انتهای هر قسمت، بسیاری از روایات باقرین(ع) در رابطه با آن شیوه در گستره جزء سیام با ذکر نام سوره و شماره مسلسل روایت آمده است. | ||
بخش دیگر که قسمت اصلی این پژوهش را تشکیل میدهد شامل روایاتی از کتب گوناگون فریقین (اهل تشیع و تسنن) است. بدینصورت که متن احادیث هر سوره همراه با تحلیل و بررسی جایگاه آن در کتب تفسیری متقدمان و متأخران مورد بررسی قرارگرفته است.<ref> مقدمه، ص23</ref> | بخش دیگر که قسمت اصلی این پژوهش را تشکیل میدهد شامل روایاتی از کتب گوناگون فریقین (اهل تشیع و تسنن) است. بدینصورت که متن احادیث هر سوره همراه با تحلیل و بررسی جایگاه آن در کتب تفسیری متقدمان و متأخران مورد بررسی قرارگرفته است.<ref>مقدمه، ص23</ref> | ||
مطالبی که لاله افتخاری در تدوین این کتاب، ملاحظه کرده بهصورت مختصر ازاینقرار است؛ | مطالبی که لاله افتخاری در تدوین این کتاب، ملاحظه کرده بهصورت مختصر ازاینقرار است؛ | ||
| خط ۶۸: | خط ۶۸: | ||
# ترجمه آیات بر اساس ترجمه محمدمهدی فولادوند و بدون هیچ تغییری صورت گرفته است. | # ترجمه آیات بر اساس ترجمه محمدمهدی فولادوند و بدون هیچ تغییری صورت گرفته است. | ||
# چون ذیل هر روایت، مفهوم و سپس شرح و بررسی آن آمده است از ترجمه آن به جهت جلوگیری از تکرار، چشمپوشی شده است. | # چون ذیل هر روایت، مفهوم و سپس شرح و بررسی آن آمده است از ترجمه آن به جهت جلوگیری از تکرار، چشمپوشی شده است. | ||
# روایات کتاب، تنها منسوب به باقرین(ع) است، لذا برای رعایت اختصار و پرهیز تکرار مطالبی همچون «فلان راوی از آن حضرت نقل میکند» و... عبارت امام باقر(ع) یا امام صادق(ع) میفرمایند... آمده است.<ref>ر.ک، همان، ص24-25</ref> | # روایات کتاب، تنها منسوب به باقرین(ع) است، لذا برای رعایت اختصار و پرهیز تکرار مطالبی همچون «فلان راوی از آن حضرت نقل میکند» و... عبارت امام باقر(ع) یا [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] میفرمایند... آمده است.<ref>ر.ک، همان، ص24-25</ref> | ||
آیه اول از سوره فلق آخرین آیه از آخرین سورهای است که نویسنده به آن پرداخته است. ایشان در ابتدا به روایتی از امام صادق(ع) اشاره میکند که آن حضرت فلق را به شکافی در جهنم تعبیر میکند. | آیه اول از سوره فلق آخرین آیه از آخرین سورهای است که نویسنده به آن پرداخته است. ایشان در ابتدا به روایتی از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] اشاره میکند که آن حضرت فلق را به شکافی در جهنم تعبیر میکند. | ||
نویسنده در نقد و بررسی این روایت میگوید: فلق در لغت به معنای شکافتن، جدا ساختن و شکاف است. به صبح و روشنایی آن نیز فلق گفتهاند؛ زیرا تاریکی شب را میشکافد و از دل آن بیرون میآید. ایشان در ادامه به ترجمه آن روایت و به تفسیر طبرسی و علامه طباطبایی درباره این آیه میپردازد؛ طبرسی فلق را به معنای سپیدهدم یا به معنای چاهی در جهنم که مردم از شدت گرمای آن، به دنبال پناهگاه میگردند تعبیر کرده است. علامه طباطبایی علاوه بر تعابیر یاد شده، فلق را به دری در جهنم معنا میکند که هرگاه گشوده شود، آتش دوزخ زبانه میکشد. سپس میگوید: این تعابیر با روایت منسوب به امام صادق(ع) و نیز با معنای لغوی فلق یعنی شکاف و بریدگی همسو است، خواه این شکاف بر اثر روشنایی صبح در دل شب پدید آید یا در آتش جهنم باشد<ref>ر.ک، متن کتاب، ص461-462</ref>. | نویسنده در نقد و بررسی این روایت میگوید: فلق در لغت به معنای شکافتن، جدا ساختن و شکاف است. به صبح و روشنایی آن نیز فلق گفتهاند؛ زیرا تاریکی شب را میشکافد و از دل آن بیرون میآید. ایشان در ادامه به ترجمه آن روایت و به تفسیر طبرسی و علامه طباطبایی درباره این آیه میپردازد؛ طبرسی فلق را به معنای سپیدهدم یا به معنای چاهی در جهنم که مردم از شدت گرمای آن، به دنبال پناهگاه میگردند تعبیر کرده است. علامه طباطبایی علاوه بر تعابیر یاد شده، فلق را به دری در جهنم معنا میکند که هرگاه گشوده شود، آتش دوزخ زبانه میکشد. سپس میگوید: این تعابیر با روایت منسوب به [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] و نیز با معنای لغوی فلق یعنی شکاف و بریدگی همسو است، خواه این شکاف بر اثر روشنایی صبح در دل شب پدید آید یا در آتش جهنم باشد<ref>ر.ک، متن کتاب، ص461-462</ref>. | ||
==وضعیت کتاب== | ==وضعیت کتاب== | ||
فهرست مطالب در ابتدای اثر و فهرست منابع در انتهای آن ذکر شده است. <ref>ر.ک، کتاب، ص469-471</ref> نویسنده در مقدمه از سید محمدباقر حجتی و | فهرست مطالب در ابتدای اثر و فهرست منابع در انتهای آن ذکر شده است. <ref>ر.ک، کتاب، ص469-471</ref> نویسنده در مقدمه از [[حجتی، محمدباقر|سید محمدباقر حجتی]] و [[غفاری، علیاکبر|علیاکبر غفاری]] بهعنوان راهنمایان و از [[مهدویراد، محمدعلی|محمدعلی مهدوی راد]] بهعنوان مشاور این تحقیق، تقدیر و تشکر کرده است.<ref>ر.ک، تقدیریه کتاب، ص19</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||