فروغی، محمدعلی: تفاوت میان نسخه‌ها

| عنوان = محمدعلی فروغی

| تصویر = NUR05892.jpg

| اندازه تصویر =

| توضیح تصویر = فروغی، محمدعلی

| نام کامل = محمدعلی بن محمدحسین فروغی ذکاءالملک

| نام‌های دیگر = ذکاءالملک

| لقب = ذکاءالملک

| تخلص =

| نسب =

| نام پدر = محمدحسین فروغی (ذکاءالملک اول)

| محل تولد = تهران

| کشور تولد = ایران

| محل زندگی = تهران

| رحلت = ۵ آذر ۱۳۲۱ شمسی

| شهادت =

| مدفن = قبرستان ابن‌بابویه، شهر ری

| طول عمر = ۶۷ سال

| نام همسر = دختر نظام‌السلطنه (متوفی ۱۳۰۱ش)

| فرزندان = شش فرزند (دو دختر و چهار پسر) از جمله محمود، جواد، محسن و مسعود

| خویشاوندان =

| دین = اسلام

| مذهب =

| پیشه = نویسنده، ادیب، مترجم، سیاستمدار، دیپلمات، تاریخ‌دان

| درجه علمی =

| دانشگاه = دارالفنون

| حوزه =

| علایق پژوهشی = فلسفه، ادبیات، تاریخ، حقوق، اقتصاد

| منصب = نخست‌وزیر ایران (سه دوره)، وزیر امور خارجه، وزیر مالیه، وزیر دادگستری، وزیر جنگ، وزیر اقتصاد، رئیس مجلس شورای ملی، رئیس دیوان عالی کشور، سفیر ایران در ترکیه، رئیس فرهنگستان ایران

| پس از =

| پیش از =

| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | محمدحسین فروغی (پدر) | [[جلوه، سید ابوالحسن بن محمد|میرزا ابوالحسن جلوه]] | [[تنکابنی، میرزا طاهر|میرزا طاهر تنکابنی]] | کمال‌الملک}}

| مشایخ =

| معاصرین =

| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | مجتبی مینوی | سعید نفیسی | بدیع‌الزمان فروزانفر | محمدتقی بهار (ملک‌الشعرا)}}

| اجازه اجتهاد از =

| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[سیر حکمت در اروپا]] | [[فن سماع طبیعی]] | [[رباعیات عمر خیام نیشابوری]] (تصحیح) | [[کلیات سعدی]] (تصحیح) | [[بوستان سعدی]] (تصحیح) | [[گلستان سعدی]] (تصحیح) | آئین سخنوری | تاریخ ملل مشرق | حکمت سقراط | حقوق اساسی (آداب مشروطیت دول)}}

| کد مؤلف = AUTHORCODE05892AUTHORCODE

'''محمدعلی فروغی ذکاءالملک ''' (۱۲۵۴-۱۳۲۱ش)، نویسنده، ادیب، مترجم، سیاستمدار و دیپلمات برجسته ایرانی و از مهم‌ترین نوابغ سیاسی و فرهنگی تاریخ معاصر ایران بود. وی در تهران در خانواده‌ای اهل علم و فرهنگ دیده به جهان گشود. پدرش محمدحسین فروغی (ذکاءالملک اول) از ادیبان و دانشمندان عصر ناصری بود. فروغی تحصیلات خود را از پنج سالگی نزد پدر آغاز کرد و زبان‌های عربی و فرانسه را فراگرفت. سپس وارد دارالفنون شد و ابتدا به تحصیل طب پرداخت، اما به دلیل عدم تناسب با ذوقش، این رشته را رها کرده و به فلسفه و ادبیات روی آورد. در مدارس معروف تهران مانند مدرسه صدر و سپهسالار نزد اساتیدی چون [[جلوه، سید ابوالحسن بن محمد|میرزا ابوالحسن جلوه]] و [[تنکابنی، میرزا محمدطاهر|میرزا طاهر تنکابنی]] فلسفه اسلامی آموخت. او همچنین از کمال‌الملک نقاشی آموخت و در مقابل به وی فرانسه درس می‌داد. فروغی به زبان‌های فرانسه و انگلیسی مسلط شد و با سمت مترجم به استخدام وزارت انطباعات درآمد. در چهارده‌پانزده سالگی به‌عنوان سردبیر، نویسنده و مترجم در نشریه «تربیت» که پدرش تأسیس کرده بود، فعالیت کرد. با تأسیس مدرسه علوم سیاسی، ابتدا به‌عنوان مترجم و سپس به‌عنوان استاد و معاون مدرسه به خدمت پرداخت. پس از درگذشت پدر، به ذکاءالملک ملقب شد و ریاست مدرسه علوم سیاسی را بر عهده گرفت. فروغی در طول زندگی سیاسی خود نقش‌های متعددی ایفا کرد: نماینده مجلس شورای ملی (دوره‌های دوم و سوم)، رئیس مجلس، وزیر مالیه، وزیر عدلیه، وزیر امور خارجه، وزیر جنگ، وزیر اقتصاد و سه بار نخست‌وزیر ایران. او همچنین رئیس دیوان عالی کشور، سفیر ایران در ترکیه و رئیس هیئت نمایندگی ایران در جامعه ملل بود و یک دوره ریاست جامعه ملل را بر عهده داشت. فروغی در انتقال سلطنت از قاجار به پهلوی نقش اساسی داشت و اولین نخست‌وزیر دوره پهلوی بود. او مراسم تاجگذاری رضاشاه را برگزار کرد و متن استعفای او را هنگام اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰ نوشت. پس از واقعه مسجد گوهرشاد در ۱۳۱۴ از کار برکنار و شش سال خانه‌نشین شد. در این دوره پرکارترین دوران زندگی علمی خود را گذراند و آثاری مانند «سیر حکمت در اروپا» و «حکمت سقراط» را تألیف و آثار بزرگان ادب فارسی مانند کلیات سعدی، بوستان، گلستان، شاهنامه فردوسی و رباعیات خیام را تصحیح کرد. او پایه‌گذار و نخستین رئیس فرهنگستان ایران و از بنیان‌گذاران دانشگاه تهران و انجمن آثار ملی بود. فروغی با ترجمه آثار مهم فلسفه، اقتصاد، حقوق و سیاست غرب، نقش مهمی در رشد علوم انسانی در ایران و آشنایی ایرانیان با اندیشه‌های مدرن داشت. وی سرانجام در ۵ آذر ۱۳۲۱ش بر اثر سکته قلبی در تهران درگذشت و در قبرستان ابن‌بابویه شهر ری به خاک سپرده شد.

محمدعلی فرزند محمدحسین ذکاءالملک اول (1294 - 1361ق)، به سال ۱۲۵۴ خورشیدی در تهران چشم به جهان گشود. پدرش یعنی محمدحسین خان اهل اصفهان و در آنجا متولد شده بود. مرحوم استاد [[همایی، جلال‌الدین|جلال همایی]] درباره شرح زندگی این خاندان مطالبی نوشته و تاکید کرده است که محمدعلی خان فروغی فرزند محمدحسین خان بن آقا مهدی ارباب بوده است. آنها خانوادگی در عین تجارت اهل علم و فضل بوده‌اند. 

== تحصیلات ==

پدر فروغی از معاریف فرهنگی زمان خود به شمار می‌رفت که تحت تأثیر میرزا ملکم خان از پیشکسوتان ترویج فرهنگ غربی و فراماسونری در ایران به شمار می‌رود. محمدعلی فروغی مشوّق احمدشاه قاجار برای استعفا بود و در به قدرت رسیدن رضاخان و تأسیس سلسله پهلوی، نقشی اساسی ایفا کرد. او نخستین رییس الوزرای رضاخان بود که شانزده سال بعد نیز برای اولین بار تاج پادشاهی را بر سر محمدرضا پهلوی نهاد. فروغی معتمدترین شخصیت سیاسی ایران از نظر دربار لندن جهت پیشبرد سیاست‌های استعماری بریتانیا در ایران محسوب می‌شد. او در تمام مراحل سیاست‌های ضداسلامی خود و رضاخان، مورد حمایت مستقیم انگلیس قرار داشت. 

 محمدعلی فروغی سرانجام در 5 آذر 1321 ش، در 67 سالگی، هنگامی که وزیر دربار محمدرضا پهلوی بود، بر اثر سکته قلبی در تهران درگذشت و در [[ابن بابویه، محمد بن علی|ابن بابویه]] به خاک سپرده شد.

#آئین سخنورى در فن خطابه؛

#سیر حکمت در اروپا؛

#ترجمه فهرست رجال بزرگ ممالیک.

وى به تصحیح و تحقیق آثار زیر نیز همت نهاده است:

[[فرهنگ نفیسی]]

[[تاریخ مختصر دولت قدیم روم]]

[[حقوق اساسی (یعنی) آداب مشروطیت دول (اولین کتاب حقوق اساسی در ایران)]]

[[بوستان سعدي از روي قديمترين نسخه‌های موجود]]

[[رباعیات عمر خیام نیشابوری، متن درست و کامل رباعیات خیام]]  

[[کلیات سعدی: گلستان، بوستان، غزلیات، قصائد، قطعات و رسائل از روی قدیمیترین نسخه‌های موجود]]

[[قصاید سعدی]]  

[[غزلیات سعدی: طیبات، بدایع، خواتیم، غزلیات قدیم، ترجیعات، ملمعات، رباعیات، با استفاده از نسخه تصحیح شده محمد علی فروغی (ذکاء الملک)]]