۴۲۵٬۲۲۵
ویرایش
جز (جایگزینی متن - '<ref>' به '.<ref>') |
جز (جایگزینی متن - '</ref>.' به '</ref>') |
||
خط ۴۴: | خط ۴۴: | ||
'''اللمع فى التصوف''' که به اختصار با نام (اللمع)، مشهور است، البته در برخى نسخههاى چاپى كتاب، عنوان «اللمع فى تاريخ التصوف الاسلامى» ذكر شده، اما چنين عنوانى، درست و شناخته شده نيست و با محتواى كتاب نيز مطابقت چندانى ندارد. | '''اللمع فى التصوف''' که به اختصار با نام (اللمع)، مشهور است، البته در برخى نسخههاى چاپى كتاب، عنوان «اللمع فى تاريخ التصوف الاسلامى» ذكر شده، اما چنين عنوانى، درست و شناخته شده نيست و با محتواى كتاب نيز مطابقت چندانى ندارد. | ||
كتاب، به زبان عربى و تأليف [[ابونصر سراج، عبدالله بن علی|ابونصر، عبدالله بن على سراج طوسى]] است. زمان تأليف كتاب، مشخص نيست، اما بنا بر احتمال يكى از پژوهشگران، بين سالهاى 340 تا 360ق، بوده است.<ref>سراج طوسى، ص 34 مقدمه مترجم</ref> | كتاب، به زبان عربى و تأليف [[ابونصر سراج، عبدالله بن علی|ابونصر، عبدالله بن على سراج طوسى]] است. زمان تأليف كتاب، مشخص نيست، اما بنا بر احتمال يكى از پژوهشگران، بين سالهاى 340 تا 360ق، بوده است.<ref>سراج طوسى، ص 34 مقدمه مترجم</ref> | ||
كتاب، در موضوع احوال و مقامات و منازل سير و سلوك است و در واقع يك دوره كامل عرفان عملى را در بر مىگيرد و به پرسشهاى گوناگون درباره سنن و آداب تصوف و آموزهها و سخنان جنجالى و شطحيات صوفيان، پاسخ مىدهد. گستردگى اين موضوعات، به حدى است كه مىتوان «اللمع» را دايرةالمعارف دانش و اخلاق و عقايد صوفيانه تا قرن چهارم دانست.<ref>همو، ص 35 مقدمه مترجم</ref> | كتاب، در موضوع احوال و مقامات و منازل سير و سلوك است و در واقع يك دوره كامل عرفان عملى را در بر مىگيرد و به پرسشهاى گوناگون درباره سنن و آداب تصوف و آموزهها و سخنان جنجالى و شطحيات صوفيان، پاسخ مىدهد. گستردگى اين موضوعات، به حدى است كه مىتوان «اللمع» را دايرةالمعارف دانش و اخلاق و عقايد صوفيانه تا قرن چهارم دانست.<ref>همو، ص 35 مقدمه مترجم</ref> | ||
گويند سراج، با تأليف «اللمع»، براى نخستين بار علم تصوف را تدوين كرد.<ref>سجادى، ص 78</ref> | گويند سراج، با تأليف «اللمع»، براى نخستين بار علم تصوف را تدوين كرد.<ref>سجادى، ص 78</ref> | ||
كتاب اللمع، در زمانى نوشته شد كه فشارها و مشكلات بسيارى براى صوفيه پديد آمده و حتى برخى از صوفيان، مانند [[حلاج، حسین بن منصور|حسين بن منصور حلاج]] در سال 309ق، محاكمه و اعدام شده بودند. اين وضعيت، نويسندگان صوفى را واداشت كه از عقايد و اعمال خود دفاع كنند. از سوى ديگر، انحرافات اعتقادى و اباحىگرى عملى برخى از مدعيان تصوف، دفاعپذير نبود و عارفان و صوفيان در صدد برآمدند كه حساب خود را از آنان جدا سازند..<ref>جمعى از مؤلفان، ص 25</ref>؛ به همين جهت، ابونصر سراج در «اللمع» سعى بليغى كرد تا بين شريعت و طريقت، صلح و سازش برقرار سازد و با تفسير و تحليل دينى، انديشهها و رفتارهاى متصوفه را پذيرفتنى و معقول و آنان را پيرو سيره و سنت رسول اكرم(ص) معرفى كند و لذا سرتاسر اين اثر، مستند به آيات قرآن كريم و احاديث است؛ بهطورى كه شايد مجموع آيات مكرر استفاده شده در متن كتاب، به اندازه مجموع آيات قرآن باشد..<ref>سراج طوسى، ص 37 مقدمه مترجم</ref> | كتاب اللمع، در زمانى نوشته شد كه فشارها و مشكلات بسيارى براى صوفيه پديد آمده و حتى برخى از صوفيان، مانند [[حلاج، حسین بن منصور|حسين بن منصور حلاج]] در سال 309ق، محاكمه و اعدام شده بودند. اين وضعيت، نويسندگان صوفى را واداشت كه از عقايد و اعمال خود دفاع كنند. از سوى ديگر، انحرافات اعتقادى و اباحىگرى عملى برخى از مدعيان تصوف، دفاعپذير نبود و عارفان و صوفيان در صدد برآمدند كه حساب خود را از آنان جدا سازند..<ref>جمعى از مؤلفان، ص 25</ref>؛ به همين جهت، ابونصر سراج در «اللمع» سعى بليغى كرد تا بين شريعت و طريقت، صلح و سازش برقرار سازد و با تفسير و تحليل دينى، انديشهها و رفتارهاى متصوفه را پذيرفتنى و معقول و آنان را پيرو سيره و سنت رسول اكرم(ص) معرفى كند و لذا سرتاسر اين اثر، مستند به آيات قرآن كريم و احاديث است؛ بهطورى كه شايد مجموع آيات مكرر استفاده شده در متن كتاب، به اندازه مجموع آيات قرآن باشد..<ref>سراج طوسى، ص 37 مقدمه مترجم</ref> | ||
== ساختار == | == ساختار == | ||
خط ۶۳: | خط ۶۳: | ||
#مقدمات(شامل هجده باب): در اينجا، معنا و ماهيت تصوف و ويژگىهاى آن بيان شده است. در نظر ابونصر، دانشمندان حقيقى، عدلمحور و وارثان پيامبرانند و آنان سه گروهند: محدثان، فقيهان و صوفيان. به همين ترتيب هر چند علوم فراوان است، ولى علم دين سهتاست: علم قرآن، علم سنت و علم حقايق ايمان و صوفيان حقيقى، دانشمندانى هستند كه علم حقايق ايمان دارند. | #مقدمات(شامل هجده باب): در اينجا، معنا و ماهيت تصوف و ويژگىهاى آن بيان شده است. در نظر ابونصر، دانشمندان حقيقى، عدلمحور و وارثان پيامبرانند و آنان سه گروهند: محدثان، فقيهان و صوفيان. به همين ترتيب هر چند علوم فراوان است، ولى علم دين سهتاست: علم قرآن، علم سنت و علم حقايق ايمان و صوفيان حقيقى، دانشمندانى هستند كه علم حقايق ايمان دارند. | ||
#احوال و مقامات(شامل نوزده باب): به نظر مىرسد كه «اللمع»، قديمىترين اثرى است كه منازل عرفانى را در هفت مقام(توبه، ورع، زهد، فقر، صبر، توكل و رضا) و ده حال(مراقبه، قرب، محبت، خوف، رجا، شوق، انس، اطمينان، مشاهده و يقين) بيان و بهصورت منظم طبقهبندى كرده است.<ref>انصارى، ص 129 مقدمه مصحح</ref> | #احوال و مقامات(شامل نوزده باب): به نظر مىرسد كه «اللمع»، قديمىترين اثرى است كه منازل عرفانى را در هفت مقام(توبه، ورع، زهد، فقر، صبر، توكل و رضا) و ده حال(مراقبه، قرب، محبت، خوف، رجا، شوق، انس، اطمينان، مشاهده و يقين) بيان و بهصورت منظم طبقهبندى كرده است.<ref>انصارى، ص 129 مقدمه مصحح</ref> | ||
#درباره برداشتهاى صوفيان از قرآن و پيروى از آن (شامل نه باب): در اين بخش، چگونگى فهم قرآن بهوسيله اهل دل و سابقان و مقربان و ابرار و همآهنگى تصوف با قرآن، مطرح شده است. | #درباره برداشتهاى صوفيان از قرآن و پيروى از آن (شامل نه باب): در اين بخش، چگونگى فهم قرآن بهوسيله اهل دل و سابقان و مقربان و ابرار و همآهنگى تصوف با قرآن، مطرح شده است. | ||
#اسوه بودن پيامبر(ص) و اقتدا به او(شامل چهار باب): در اين بخش، چگونگى پيروى مشايخ از پيامبر(ص) و روايات نبوى در مورد تساهل در مباحات آمده است. | #اسوه بودن پيامبر(ص) و اقتدا به او(شامل چهار باب): در اين بخش، چگونگى پيروى مشايخ از پيامبر(ص) و روايات نبوى در مورد تساهل در مباحات آمده است. | ||
خط ۷۷: | خط ۷۷: | ||
#در تفسير شطحيات و سخنانى كه ظاهرشان غلط و ناروا به نظر مىآيد، ولى در باطن صحيح و رواست(شامل سى و دو باب): در اين بخش، افزون بر تعريف معناى شطح و تفسير برخى از شطحيات بايزيد بسطامى و شبلى و ابوحسين نورى و دفاع از آن، انتقادات متعدد ابونصر سراج طوسى بر اشتباهات نظرى و عملى برخى صوفيان در زمينه عزلت، ولايت، إباحه، فناى بشرى و... به تفصيل تحت عنوان «فى ذكر من غلط من المترسمين بالتصوف»(غلطهاى صوفىنمايان) بيان شده است. | #در تفسير شطحيات و سخنانى كه ظاهرشان غلط و ناروا به نظر مىآيد، ولى در باطن صحيح و رواست(شامل سى و دو باب): در اين بخش، افزون بر تعريف معناى شطح و تفسير برخى از شطحيات بايزيد بسطامى و شبلى و ابوحسين نورى و دفاع از آن، انتقادات متعدد ابونصر سراج طوسى بر اشتباهات نظرى و عملى برخى صوفيان در زمينه عزلت، ولايت، إباحه، فناى بشرى و... به تفصيل تحت عنوان «فى ذكر من غلط من المترسمين بالتصوف»(غلطهاى صوفىنمايان) بيان شده است. | ||
«اللمع»، به لحاظ قدمت تأليف، بهويژه در زبان عربى، جامعيت مطالب، نثر متين و سنجيده، رعايت اعتدال، تلفيق بين استدلال و استنباط، كوشش براى مطابقت طريقت با شريعت و استناد و استدلال به قرآن و حديث و اصالت انديشهها و نقل قولها، جزو تأثيرگذارترين ميراث علمى صوفيانه از زمان انتشار تا كنون است..<ref>همو، ص 31 - 38 مقدمه مترجم</ref> | «اللمع»، به لحاظ قدمت تأليف، بهويژه در زبان عربى، جامعيت مطالب، نثر متين و سنجيده، رعايت اعتدال، تلفيق بين استدلال و استنباط، كوشش براى مطابقت طريقت با شريعت و استناد و استدلال به قرآن و حديث و اصالت انديشهها و نقل قولها، جزو تأثيرگذارترين ميراث علمى صوفيانه از زمان انتشار تا كنون است..<ref>همو، ص 31 - 38 مقدمه مترجم</ref> | ||
تأثير لفظى و معنوى كتاب بر ادبيات عرفانى زبان فارسى و آثارى مانند«كشف المحجوب» هجويرى و «بوستان» و «گلستان» سعدى و... بس عميق و گسترده است. غزالى يكى از مهمترين جلوهگاههاى اين أثرگذارى است، زيرا بسيارى از منابع انديشههايش را از كتاب «اللمع» برگرفته و سخت تحت تأثير اوست.<ref>همو، ص 39 - 43، مقدمه مترجم</ref> | تأثير لفظى و معنوى كتاب بر ادبيات عرفانى زبان فارسى و آثارى مانند«كشف المحجوب» هجويرى و «بوستان» و «گلستان» سعدى و... بس عميق و گسترده است. غزالى يكى از مهمترين جلوهگاههاى اين أثرگذارى است، زيرا بسيارى از منابع انديشههايش را از كتاب «اللمع» برگرفته و سخت تحت تأثير اوست.<ref>همو، ص 39 - 43، مقدمه مترجم</ref> | ||
== وضعيت كتاب == | == وضعيت كتاب == |
ویرایش