پرش به محتوا

فضائل أميرالمؤمنين علي بن أبي‌طالب(ع): تفاوت میان نسخه‌ها

جز
جایگزینی متن - 'ابن تیمیه' به 'ابن تیمیه '
جز (جایگزینی متن - 'ابن بطریق ' به 'ابن بطریق ')
جز (جایگزینی متن - 'ابن تیمیه' به 'ابن تیمیه ')
خط ۴۵: خط ۴۵:
این کتاب که با فضائل عشره مبشره شروع می‌شود و با فضائل عبدالله بن عباس پایان می‌یابد، مشتمل بر ۱۹۶۲ روایت است که در دو جلد به کوشش وصی‌الله بن محمد عباس در سال ۱۴۰۳ق، به چاپ رسیده است. آنچه شایان توجه است اینکه فضائل امیرالمؤمنین (۳۶۹روایت) که بخش قابل توجهی از حجم کتاب را تشکیل می‌دهد، از خود [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]]  روایت شده است که آنچه در فضائل علی با اسانید صحاح روایت شده، در حق هیچ‌یک از صحابه نیامده است. نظر به اهمیت این قسمت از کتاب «فضائل الصحابة»، این بخش، از همان بدو تدوین به‌صورت مستقل و مجزا استنساخ و تکثیر شده و تحت عنوان «فضائل علي(ع)» از [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]]  معروف و متداول گشته است.
این کتاب که با فضائل عشره مبشره شروع می‌شود و با فضائل عبدالله بن عباس پایان می‌یابد، مشتمل بر ۱۹۶۲ روایت است که در دو جلد به کوشش وصی‌الله بن محمد عباس در سال ۱۴۰۳ق، به چاپ رسیده است. آنچه شایان توجه است اینکه فضائل امیرالمؤمنین (۳۶۹روایت) که بخش قابل توجهی از حجم کتاب را تشکیل می‌دهد، از خود [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]]  روایت شده است که آنچه در فضائل علی با اسانید صحاح روایت شده، در حق هیچ‌یک از صحابه نیامده است. نظر به اهمیت این قسمت از کتاب «فضائل الصحابة»، این بخش، از همان بدو تدوین به‌صورت مستقل و مجزا استنساخ و تکثیر شده و تحت عنوان «فضائل علي(ع)» از [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]]  معروف و متداول گشته است.


کتاب فضائل به شکل قابل ملاحظه‌ای مورد استفاده و استناد مؤلفین و محققین واقع شده است و در سده‌های بعد عالمان برجسته‌ای همچون [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|حاکم نیشابوری]]  و [[ ابن بطریق|ابن بطریق]] و ابن تیمیه و [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانی]]  از آن نقل روایت نموده‌اند.
کتاب فضائل به شکل قابل ملاحظه‌ای مورد استفاده و استناد مؤلفین و محققین واقع شده است و در سده‌های بعد عالمان برجسته‌ای همچون [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|حاکم نیشابوری]]  و [[ ابن بطریق|ابن بطریق]] و [[ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم|ابن تیمیه]]  و [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانی]]  از آن نقل روایت نموده‌اند.


این نسخه از کتاب «فضائل أميرالمؤمنين(ع)» دارای امتیازاتی به شرح ذیل می‌باشد:
این نسخه از کتاب «فضائل أميرالمؤمنين(ع)» دارای امتیازاتی به شرح ذیل می‌باشد:
خط ۵۳: خط ۵۳:
# تعلیقات مهمی که در موارد لازم نگاشته شده است، اعم از مواردی که نیاز به تقویت سند یا متن حدیث بوده و یا اینکه حدیث سندا یا متناً ضعیف بوده و و جه ضعف آن را بیان کرده است.
# تعلیقات مهمی که در موارد لازم نگاشته شده است، اعم از مواردی که نیاز به تقویت سند یا متن حدیث بوده و یا اینکه حدیث سندا یا متناً ضعیف بوده و و جه ضعف آن را بیان کرده است.


ابن تیمیه عالم مشهور و جنجال‌آفرین حنبلی قرن هشتم در تألیفات خود از جمله «منهاج السنة» درصدد تضعیف احادیث روایت‌شده در فضائل امیرالمؤمنین(ع) برآمده و به‌صراحت اعلام کرده که روایات فضائل در مسند احمد مشتمل بر افزوده‌های قطیعی می‌باشد که – بنا به گفته وی - به اتفاق اهل معرفت روایاتی جعلی می‌باشند.
[[ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم|ابن تیمیه]]  عالم مشهور و جنجال‌آفرین حنبلی قرن هشتم در تألیفات خود از جمله «منهاج السنة» درصدد تضعیف احادیث روایت‌شده در فضائل امیرالمؤمنین(ع) برآمده و به‌صراحت اعلام کرده که روایات فضائل در مسند احمد مشتمل بر افزوده‌های قطیعی می‌باشد که – بنا به گفته وی - به اتفاق اهل معرفت روایاتی جعلی می‌باشند.


به نظر می‌رسد این حکم کلی ابن تیمیه در خصوص جعلی بودن روایات قطیعی بسیار خطا و نابجا باشد. بخش عمده‌ای از مرویات قطیعی اگرچه از طریق عبدالله از احمد نباشد، اما همان روایات از طرُق حدیثی دیگر از جمله از طریق عبدالله از پدرش احمد در همین کتاب فضائل یا در مسند روایت شده و از طرقی است که به قول اهل حدیث «يقوّي بعضها بعضاً». زیادات قطیعی عمدتاً از حدیث شماره ۱۶۱ کتاب فضائل آغاز می‌شود که چنین است:
به نظر می‌رسد این حکم کلی [[ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم|ابن تیمیه]]  در خصوص جعلی بودن روایات قطیعی بسیار خطا و نابجا باشد. بخش عمده‌ای از مرویات قطیعی اگرچه از طریق عبدالله از احمد نباشد، اما همان روایات از طرُق حدیثی دیگر از جمله از طریق عبدالله از پدرش احمد در همین کتاب فضائل یا در مسند روایت شده و از طرقی است که به قول اهل حدیث «يقوّي بعضها بعضاً». زیادات قطیعی عمدتاً از حدیث شماره ۱۶۱ کتاب فضائل آغاز می‌شود که چنین است:
# شماره ۱۶۲: حدیث «أول من صلی مع النبي علي بن أبي‌طالب»، به روایت زید بن ارقم. این حدیث از طریق [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]]  به شماره ۱۲۲ در همین کتاب نقل شده است. بنابراین زیادات قطیعی، به صرف زیاده بودن از جهت اسناد از غیر طریق عبدالله باعث ضعف روایت نمی‌شود؛ چه‌بسا که معتضد به طرق دیگر باشد.
# شماره ۱۶۲: حدیث «أول من صلی مع النبي علي بن أبي‌طالب»، به روایت زید بن ارقم. این حدیث از طریق [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]]  به شماره ۱۲۲ در همین کتاب نقل شده است. بنابراین زیادات قطیعی، به صرف زیاده بودن از جهت اسناد از غیر طریق عبدالله باعث ضعف روایت نمی‌شود؛ چه‌بسا که معتضد به طرق دیگر باشد.
# شماره ۱۶۳: حدیث منزلت، به‌ روایت سعید بن المسیب از سعد بن مالک. این حدیث از طریق [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]]  در مسند جلد 1، ص173 به شماره ۱۵۰۹ نیز روایت شده است؛ به‌علاوه که در [[صحيح مسلم]]  و مسند طیالسی نیز روایت شده است.
# شماره ۱۶۳: حدیث منزلت، به‌ روایت سعید بن المسیب از سعد بن مالک. این حدیث از طریق [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]]  در مسند جلد 1، ص173 به شماره ۱۵۰۹ نیز روایت شده است؛ به‌علاوه که در [[صحيح مسلم]]  و مسند طیالسی نیز روایت شده است.
خط ۶۵: خط ۶۵:
# شماره ۱۷۹ حدیثی است که قطیعی از شیخ خود جعفر بن محمد فریابی از ابوصالح از امیرالمؤمنین(ع) روایت می‌کند که حضرت فرمودند: «إني لأرجو أن أكون أنا و عثمان و طلحة و الزبير ممّن قال الله عزّ و جلّ فيهم: {{متن قرآن|وَ نَزَعْنا ما في صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلينَ|سوره=الحجر|آیه=47}}. طباطبایی، سند این روایت را نیز ضعیف دانسته؛ زیرا در آن ابوصالح (باذام) مولی ام‌هانی ضعیف وجود دارد.
# شماره ۱۷۹ حدیثی است که قطیعی از شیخ خود جعفر بن محمد فریابی از ابوصالح از امیرالمؤمنین(ع) روایت می‌کند که حضرت فرمودند: «إني لأرجو أن أكون أنا و عثمان و طلحة و الزبير ممّن قال الله عزّ و جلّ فيهم: {{متن قرآن|وَ نَزَعْنا ما في صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلينَ|سوره=الحجر|آیه=47}}. طباطبایی، سند این روایت را نیز ضعیف دانسته؛ زیرا در آن ابوصالح (باذام) مولی ام‌هانی ضعیف وجود دارد.


بنابراین، نه حکم کلی بر ضعیف بودن روایات فضائل علی(ع) صحیح است که ابن تیمیه و همفکران او به آن قائلند و نه چنین حکمی بر صحت همه روایات آن.
بنابراین، نه حکم کلی بر ضعیف بودن روایات فضائل علی(ع) صحیح است که [[ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم|ابن تیمیه]]  و همفکران او به آن قائلند و نه چنین حکمی بر صحت همه روایات آن.


آنچه مایه تأسف است این است که کتاب «فضائل أميرالمؤمنين» [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]]  که مشتمل بر روایات صحیحه و مهمی در شأن آن حضرت است از قرار مسموع در حجاز نیز به طبع رسیده است، ولی اکثر روایات آن در پاورقی ـ به بیان غیر علمی ـ تضعیف شده و حکم به سستی و موهون بودن آنها داده شده است؛ بنابراین تحقیق مرحوم طباطبایی و تعلیقات ایشان بر این روایات برای ما مغتنم خواهد بود<ref>ر.ک: عبدالحسین طالعی و محسن صادقی</ref>.  
آنچه مایه تأسف است این است که کتاب «فضائل أميرالمؤمنين» [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]]  که مشتمل بر روایات صحیحه و مهمی در شأن آن حضرت است از قرار مسموع در حجاز نیز به طبع رسیده است، ولی اکثر روایات آن در پاورقی ـ به بیان غیر علمی ـ تضعیف شده و حکم به سستی و موهون بودن آنها داده شده است؛ بنابراین تحقیق مرحوم طباطبایی و تعلیقات ایشان بر این روایات برای ما مغتنم خواهد بود<ref>ر.ک: عبدالحسین طالعی و محسن صادقی</ref>.  
۴۲۵٬۲۲۵

ویرایش