وسوسه های شیطانی و راه‌های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم

وسوسه‌های شیطانی و راه‌های مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم، تحقیق و تدوین درس‌های تفسیر حاج شیخ عباس ایزدی نجف‌آبادی (1301-1371ش)، توسط محمدعلی خزائلی (1334-1401ش) است. موضوع اصلی کتاب، بررسی روش‌های فریب و اغوای شیطان (وسوسه‌های شیطانی) و ارائه راه‌حل‌های مقابله با آنها از منظر قرآن کریم است.

وسوسه های شیطانی و راههای مقابله با آن از دیدگاه قرآن کریم
پدیدآوران	ایزدی، عباس (نويسنده) خزائلی، محمدعلی (گردآورنده)
عنوان‌های دیگر	جلسات تفسیر مرحوم آیت الله حاج شیخ عباس ایزدی رحمه الله
ناشر	آستانه مقدسه حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها. انتشارات زائر
مکان نشر	ایران - قم
سال نشر	1390ش
چاپ	1
شابک	‎978-964-180-175-7
موضوع	شیطان - جنبه‏های قرآنی - شیطان - احادیث - اخلاق اسلامی
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	/ش9الف9 104 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

ساختار

کتاب، شامل مقدمه پژوهشکده، زندگی‌نامه و هفت بحث اصلی است که به بررسی ابعاد مختلف وسوسه‌های شیطانی، رابطه آن با افکار انسان و راه‌های مصونیت و همچنین چگونگی الهامات ملکی و ارتباط وجود انسان با افکار الهی می‌پردازد.

گزارش محتوا

• در مقدمه پژوهشکده، درباره قرآن و عظمت آن و تبیین هدف پژوهشکده علوم و معرف قرآنی علامه طباطبایی، سخن به میان آمده است.

• در بخش زندگی‌نامه، شرح حال آیت‌الله ایزدی نگاشته شده است.

• پس از زندگی‌نامه و پیش از ورود به بخش‌های اصلی کتاب، چند موضوع زیر مطرح شده است:

1. شیطان از دیدگاه قرآن؛
2. وسوسه شیطان و هشدار خداوند؛
3. هفت بحث مهم: در این بخش، محتوای کتاب به‌صورت کلی گزارش شده است.

• بخش اول (کیفیت و چگونگی اغوای شیطان): این بخش، به تبیین روش اصلی اغوای شیطان، یعنی «تزیین» می‌پردازد که به معنای آراستن و نیکو جلوه دادن کارهاست تا مورد توجه و تمایل واقع شود. از جمله مصادیق اغوای شیطان که در این بخش بررسی شده، می‌توان به تزیین شیطان از زبان هدهد و توجیه و تزیین تصمیم برادران یوسف(ع)، اشاره نمود.

• بخش دوم (رابطه افکار شیطان با افکار انسان): در این بخش، ارتباط میان القائات شیطانی و قوای درونی انسان تحلیل می‌شود؛ شیطان از طریق قوای غضب و شهوت و آراستن زشتی‌ها، سعی در نفوذ به افکار انسان می‌کند. بااین‌حال، تأکید می‌شود که انسان در مقابل اغوای شیطان، دارای «اختیار» بوده و مسئولیت انتخاب خود را برعهده دارد و وسوسه تنها در صحنه قلب و سینه رخ می‌دهد. شیطان از قوای حسی و عواطف انسانی برای فریب استفاده می‌کند و نفوذ او دائمی نیست. در این بخش، استفاده شیطان از زمینه‌های منفی و رابطه افکار ابلیسی با انسان، نیز بررسی شده است.

• بخش سوم (رابطه اصل وجود انسان با افکار شیطان): این قسمت به بررسی نفس اماره انسان به‌عنوان ریشه وجودی و ارتباط آن با شیطان می‌پردازد و در این میان، قوه «واهمه» نقش کلیدی دارد. واهمه به دلیل گرایش به محسوسات و زینت‌های دنیایی، مدام با قوه عاقله در ستیز است و بستر نفوذ شیطان را فراهم می‌کند. همچنین در این بخش، استعاذه بالله و مصونیت از شیطان، مورد بحث قرار گرفته و به عصمت پیامبر(ص) و ماجرای بلعم باعورا و... اشاره شده است.

• بخش چهارم (راه مصونیت از شر شیطان): راهکار‌های مقابله با شیطان و مصونیت از شر او، همچون دستورات اخلاقی شامل عفو و گذشت (عفو واغماض) از مردم

و پناه بردن به خداوند از وسوسه‌های شیطانی است. در این بخش، موضوعاتی همچون: خطورات و جنایات شیطانی، راه علاج، غفلت سرچشمه فریب شیطان، ادراکات نظری و عملی، عقل نظری و عقل عملی، فکر، معیار تشخیص فکر رحمانی از فکر شیطانی، تقوا ملکه توجه به خدا، آثار تقوا و... نیز مطرح شده است.

• بخش پنجم (چگونگی الهامات و افکار ملکی): در این بخش، چگونگی القای الهامات الهی و افکار ملکی به انسان مورد بحث قرار گرفته است. تقوا، علاوه بر اینکه مانع نفوذ شیطان است، سبب صفای باطن و درک معارف می‌شود. رسیدن به مقامات عرفانی و معارف حقیقی، از طریق مجاهدت و تهذیب نفس (سیر و سلوک عرفانی) و رعایت تقوا امکان‌پذیر است. این علوم و معارف نه از طریق استدلال نظری، بلکه از راه تصفیه باطن و شهود عرفانی (کشف الهی) حاصل می‌شوند.

سیر و سلوک عرفانی، وحی و الهام به غیر انبیا، یقین حضرت موسی(ع) و انحراف قوای باطنی، از جمله موضوعات مطرح‌شده در این بخش است.

• بخش ششم (ارتباط وجود انسان با افکار ملکی و الهامات الهی): این بخش، رابطه میان وجود انسان و الهامات ملکی را از منظر مراتب یقین بررسی می‌کند. از جمله مطالبی که در این بخش مطرح شده، بررسی این دو دیدگاه است: در علم و یقین، شدت و ضعف راه ندارد، در علم و یقین، شدت و ضعف راه دارد.

• بخش هفتم (نقد اصول اقبال لاهوری در نبوت): در این بخش، با اشاره به مطالبی از استاد شهید مطهری در نقد اصولی که مرحوم اقبال لاهوری درباره خاتمیت بیان داشته است، از اصول ثابت و فروع متغیر، کار اجتهاد کشف انطباق اصول بر فروع، نیاز همیشگی به نبوت، عقل تجربی و نیاز به وحی و... بحث ‌شده است و در پایان، زیر عنوان «علم جانشین ایمان نمی‌شود» خاطرنشان شده است که: «اقبال لاهوری دچار اشتباه جهان غرب شده که علم را جانشین ایمان ساخته؛ هرچند خود، مخالف سرسخت این نظریه است، ولی راهش در فلسفه ختم نبوت، به این نتیجه می‌رسد».

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.