واعظ قزوینی، محمدرفیع
ملا محمدرفیع واعظ قزوینی، (۱۰۲۷-۱۰۸۹ق)، شاعر نامدار سده یازدهم هجری، مشهور به واعظ قزوینی و متخلص به واعظ بود. وی ملقب به رفیعالدین و گاهی ملا رفیع یا میرزا رفیع خوانده میشد و در افواه به ملا رفیعا شهرت داشت. او از مردم صفیآباد قزوین و نواده ملا فتحالله واعظ قزوینی بود. برخی منابع او را فرزند ملا فتحالله نوشتهاند، اما ظاهراً به شیوه قدما، چون جدش از پدر نامورتر بوده، او را به جد منتسب ساختهاند. تذکرهنویس معاصر وی، میرزا محمدطاهر نصرآبادی اصفهانی در ذکر علما و فضلای آن عصر، او را نواده ملا فتحالله واعظ قزوینی معرفی کرده است. از پدر، مادر و دوران کودکی واعظ آگاهی چندانی در دست نیست، جز اینکه از شاگردان دانشمند و فقیه و متکلم و مفسر معروف، ملا خلیل بن غازی قزوینی (متوفی ۱۰۸۹ق)، مشهور به آخوند ملا خلیلا، بوده است. واعظ تا پایان زندگانی ارتباط خود را از استاد خویش نگسست. از شگفتیها آنکه درگذشت استاد و شاگرد هر دو در یک سال روی نموده است و بنا بر نقل منابع معتبر، درگذشت واعظ در رمضان سال ۱۰۸۹ق اتفاق افتاده است. از آثار او میتوان به دیوان اشعار، «رعشه بر دریا: گزیده اشعار واعظ قزوینی»، «رفیعیه در پرگار متناسبه» و «آتشی در چمن» اشاره کرد.
| ملا محمدرفیع واعظ قزوینی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | ملا محمدرفیع واعظ قزوینی |
| نامهای دیگر | میرزا رفیع، ملا رفیعا |
| لقب | رفیعالدین |
| تخلص | واعظ |
| نسب | نواده ملا فتحالله واعظ قزوینی |
| ولادت | ذیالحجه ۱۰۲۷ قمری |
| محل تولد | صفیآباد، قزوین، ایران |
| محل زندگی | قزوین |
| رحلت | رمضان ۱۰۸۹ قمری |
| طول عمر | ۶۲ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | شاعر، واعظ |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | شعر فارسی، وعظ |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
نام و نسب
ملا محمدرفیع، ملقب به رَفیعُالدّینِ قَزْوینی، گاهی ملا رفیع یا میرزا رفیع و در افواه ملا رفیعا، مشهور به واعظ قزوینی و متخلص به واعظ از مردم صفیآباد قزوین و نواده ملا فتحاللّه واعظ قزوینی بود.
توضیح آنکه بعضی چون شیخ محمد بن حسن عاملی (متوفی 1104ق)، میرزا محمدباقر موسوی خوانساری اصفهانی (متوفی 1313ق)، شیخ عباس قمی (متوفی 1359ق) و شیخ آغابزرگ طهرانی (متوفی 1348ش)، وی را فرزند مولانا یا ملا فتحاللّه قزوینی نوشتهاند، اما ظاهر آن است که به شیوه قدما، چون جدش از پدر نامورتر بوده، او را به جد منتسب ساختهاند؛ چه، تذکرهنویس معاصر وی، میرزا محمدطاهر نصرآبادی اصفهانی در ذکر علما و فضلای آن عصر بیاورده که: «واعظ قزوینی، اسم شریفش میرزا رفیع است، نواده ملا فتحاللّه واعظ قزوینی است»[۱].
تولد
سال تولد او را ارباب تألیف یاد نکردهاند، اما سید حسن حاج سید جوادی قزوینی مینویسد: «در یکی از دستنویسهای جلد دوم أبواب الجنان، زادروز واعظ، شهر ذیحجه 1027ق، به قلم آمده است».
سرگذشت و اساتید
از پدر و مادر و جد و خاندان و روزگار کودکی واعظ آگاهی نداریم، جز اینکه میدانیم از شاگردان دانشمند و فقیه و متکلم و مفسر معروف، ملا خلیل بن غازی قزوینی، مشهور به آخوند ملا خلیلا یا آخوند (متوفی 1089ق) بوده است. واعظ تا پایان زندگانی ارتباط خود را از استاد خویش نگسست[۲].
وفات
از شگفتیها آنکه بنا به روایات مشهور، درگذشت این استاد و شاگرد هردو در یکسال روی نموده است؛ چراکه بنا بر نقل «الأمل الآمل» و «روضات الجنات» و «الكنی و الألقاب» و «هدية الأحباب»، درگذشت واعظ به رمضان سال 1089ق، روی نموده است و صاحب «الذريعة» و صاحب «ريحانة الأدب» نیز همین سال را برای فوت او ملحوظ داشتهاند[۳].