همای مروزی، محمدصادق
محمدصادق همایی مروزی (متوفای حدود ۱۲۵۰ق)، مورخ، شاعر و دولتمرد دوره قاجار با لقبهای وقایعنگار و بدایعنگار. اهل مرو شاهجهان از نجیبزادگان آن دیار بود. پس از تحصیل در مشهد و سفر به عراق، در کاشان ساکن شد و نزد صباحی کاشانی به شاعری پرداخت. سپس به تهران آمد و به دربار فتحعلی شاه راه یافت و به مناصب مهمی از جمله داروغه دفترخانه همایونی و وقایعنگار دربار منصوب شد. از او آثار تاریخی و ادبی ارزشمندی به جای مانده که منبع مهمی برای مطالعه تاریخ اوایل دوره قاجار است.
| محمد صادق همایی مروزی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | میرزا محمد صادق همایی مروزی |
| نامهای دیگر | صادق همای مروزی |
| لقب | وقایعنگار، بدایعنگار |
| تخلص | همایی (هما) |
| محل تولد | مرو شاهجهان (از شهرهای خراسان)، ایران |
| محل زندگی | مشهد، کاشان، قم، تهران |
| رحلت | حدود ۱۲۵۰ قمری |
| فرزندان | میرزا محمد جعفر (دارای لقب بدایعنگار پس از پدر) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | مورخ، شاعر، دولتمرد |
| منصب | داروغه دفترخانه همایونی، وقایعنگار دربار فتحعلی شاه |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | تاریخنگاری، شعر |
| اساتید |
|
| برخی آثار |
|
ولادت
میرزا محمد صادق همایی مروزی در شهر مرو شاهجهان (از شهرهای تاریخی خراسان) در خانوادهای از نجیبزادگان به دنیا آمد.[۱][۲]
تحصیلات
اوایل جوانی خود را در مشهد گذراند و در آنجا به تحصیل مقدمات علوم عربی و ادبی پرداخت. از شاگردان حاج محمد حسین خان فخرالدوله مروی (بانی مدرسه خان مروی در تهران) بود.[۳] پس از حمله ترکمنان و ازبکان به منطقه، در حدود سال ۱۲۰۰ قمری به عراق (کربلا و نجف) سفر کرد. پس از بازگشت، در کاشان اقامت گزید و نزد حاجی سلیمان خان صباحی کاشانی (درگذشته ۱۲۰۶ق) به تمرین و تکمیل هنر شاعری پرداخت.[۴]
فعالیتها
پس از ورود به تهران، به دربار فتحعلی شاه قاجار راه یافت. ابتدا به سمت منشیگری و سپس به منصب مهم وقایعنگاری و داروغگی دفترخانه همایونی (دفتر سلطنتی) منصوب شد.[۵] نگارش وقایع روزانه دربار به عهده او بود. فتحعلی شاه به او لقب «بدایعنگار» داد.[۶][۷] وی چندین بار از طرف شاه به مأموریتهای دیپلماتیک به سرحدات خراسان و عراق فرستاده شد. او با شخصیتهای برجسته ادبی و سیاسی زمان خود مانند قائممقام فراهانی، رضاقلیخان هدایت و عبدالرزاق دنبلی معاشر و همنشین بود. شاه به او مأموریت نوشتن تاریخ دوره قاجار، به ویژه وقایع سلطنت فتحعلی شاه را داد.
وفات
تاریخ دقیق درگذشت او در منابع اصلی به صراحت نیامده، اما هدایت در مجمعالفصحاء درگذشت او را یاد کرده است.[۸] منابع مختلف سال درگذشت او را حدود ۱۲۵۰ هجری قمری ذکر کردهاند. محل دفن او مشخص نیست.[۹]
آثار
- تاریخ جهانآرا (با نامهای جهانآرای مروزی و جهانگشای فتحعلیشاهی): تاریخ دوره قاجار به ویژه سلطنت فتحعلی شاه که در دو جلد تألیف شد.[۱۰]
- زینتالمدائح (یا مدائح الخاقان): مجموعهای از مدایح شعرای دربار در ستایش فتحعلی شاه.[۱۱]
- دیوان همایی مروزی: مجموعه اشعار او با تخلص «هما». [۱۲]
- تحفه عباسی: رسالهای در آداب سلطنت به نام عباس میرزا نایبالسلطنه.
- راحة الارواح: مجموعهای از افسانهها و حکایات که برای فتحعلی شاه موقع خواب نقل میکرد.
- رطب اللسان: در وقایع دهساله سلطنت فتحعلی شاه.
- شیم عباسی: رسالهای دیگر به نام عباس میرزا.[۱۳]
- قواعد الملوک[۱۴]
- تاریخ جنگهای ایران و روس
پانويس
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج۹، ص ۱۲۹۷
- ↑ ر.ک: گلچین معانی، احمد، ج۱، ص۶۹۰
- ↑ ر.ک:آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج۹، ص ۱۲۹۷
- ↑ ر.ک: گلچین معانی، احمد، ج۱، ص۶۹۰
- ↑ ر.ک:آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج۹، ص ۱۲۹۷
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج۹، ص ۱۲۹۷
- ↑ ر.ک: گلچین معانی، احمد، ج۱، ص۶۹۱
- ↑ ر.ک: دهخدا،علیاکبر، ج۱۵، ص ۲۳۵۲۳
- ↑ ر.ک: صادق همای مروزی، پایگاه راسخون
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج۳، ص۲۴۷
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، ج۲، ص۲۴۳
- ↑ ر.ک: آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، ج۳، ص۵۵۵
- ↑ ر.ک: گلچین معانی، احمد، ج۱، ص۶۹۳
- ↑ ر.ک: صادق همای مروزی، پایگاه راسخون
منابع مقاله
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، بیروت - لبنان، دار الأضواء، 1403 هجری قمری|1983 میلادی
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، مصنفات شیعه: ترجمه و تلخیص الذریعه الی تصانیف الشیعه، خلاصه کننده: فکرت، محمدآصف، مشهد مقدس - ایران، آستان قدس رضوی. بنياد پژوهشهای اسلامى، 1372 هجری شمسی
- گلچین معانی، احمد، تاریخ تذکرههای فارسی، ج۱، انتشارات کتابخانه سنایی، چاپ۲، ۱۳۶۳
- دهخدا،علیاکبر، لغت نامه، تهران - ایران، دانشگاه تهران. مؤسسه انتشارات و چاپ، 1377 هجری شمسی
- پایگاه راسخون