نقش باورهای دينی در رفع نگرانیها
نقش باورهای دینی در رفع نگرانیها، اثری از حبیبالله طاهری (متولد ۱۳۲۸ش)، در بررسی تأثیر عمیق باورهای دینی و آموزههای اخلاقی اسلام در پیشگیری و درمان اختلالات روانی و ایجاد آرامش روحی در انسان.
| نقش باورهای دينی در رفع نگرانيها | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | طاهری، حبیبالله (نويسنده) |
| ناشر | آستانه مقدسه حضرت فاطمه معصومه سلاماللهعليها. انتشارات زائر |
| مکان نشر | ایران - قم |
| سال نشر | 1388ش |
| چاپ | 2 |
| شابک | 964-8567-93-x |
| موضوع | روان درمانی - روان شناسی مذهبی - روان شناسی و دین - روان کاوی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 1 /ط2ن7 53 BL |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
مطالب کتاب شامل یک پیشگفتار و چهارده فصل است که به موضوعات مختلف روانشناسی از دیدگاه دینی اختصاص یافته است.
گزارش محتوا
نویسنده در پیشگفتار، به بحران افسردگی و نگرانی در عصر حاضر، بهویژه در کشورهای پیشرفته میپردازد و معتقد است رفاه مادی بهتنهایی ضامن سلامت روان نیست. او با مقایسه جهانبینی مادی و الهی، دین را بهترین راه نجات از احساس پوچی و اضطراب معرفی میکند و بر نقش ایمان در تحمل سختیهای زندگی تأکید کرده و در آخر به ساختار کلی و ترسیم مطالب کتاب پرداخته است.[۱].
در فصل اول، کلیاتی درباره اضطراب و افسردگی ارائه شده و تفاوت بیماریهای روانی با انحرافات روحی در منابع اسلامی بررسی میگردد[۲]. نویسنده در این فصل به رابطه متقابل روانشناسی و دین اشاره کرده و مطالبی پیرامون شفابخشی قرآن و جایگاه آرامش و امنیت در آن مطرح کرده است[۳].
فصل دوم به سببشناسی علل و عوامل بیماریهای اختصاص دارد. نویسند روانی در این فصل به بیان دو دیدگاه روانشناسان و منابع اسلامی(قرآن و حدیث) در این خصوص پرداخته است[۴]. در این راستا از تغییرات مغزی، ارثی، تجارب کودکی دردیدگاه رواشناسان سخن گفته شده و در مقابل، عواملی نظیر کفر، فراموشی یاد خدا، بخل، حسد و وابستگی شدید به امور مادی به عنوان ریشههای اصلی نگرانی و اضطراب از منظر منابع دینی تبیین شدهاند[۵].
در فصل سوم در مورد سلامت و بیماری روانی است. تعاریف مختلف سلامت و بیماری روان از دیدگاه سازمان بهداشت جهانی، ابنسینا و قرآن و حدیث مطرح شده است[۶]. نویسنده با استناد به آیات و روایات، «قلب سلیم» را مصداق واقعی سلامت روان معرفی میکند که از هرگونه آلودگی و شرک پاک است[۷] در ادامه، ویژگیها و نشانههای بیماری روانی از دیدگاه روانپزشکان را مطرح نموده است[۸]. در پایان نیز نشانههای بیماریهای روانی در قرآن و حدیث و مراحل بیماریهای روانی در قرآن[۹] بیان شده است.
فصل چهارم با عنوان دین و بهداشت روان بر بهداشت روان تأکید دارد و نقش عواملی چون ایمان به خدا، تقوا، یاد خدا، توکل، ازدواج و تلاوت قرآن را در حفظ سلامت روح بررسی میکند. این فصل بیانگر آن است که رعایت دستورات الهی، محیطی امن و آرام برای روان انسان فراهم میآورد. در این فصل، نتایج و آثار شناختی ایمان به خدا[۱۰] و نتایج و آثار رفتاری ایمان به خدا[۱۱]، به خوبی تبیین شده است.
فصل پنجم به دین و درمانهای روانی اختصاص دارد و در آن شیوههای درمان معنوی از جمله صبر، نماز، دعا، استغفار و توسل به اولیای دین تشریح شده است[۱۲]. نویسنده قرآن را نسخهای شفابخش برای دردهای روحی میداند که با تغییر نگرش انسان به زندگی، او را در برابر ناملایمات مقاوم میسازد[۱۳]. فصل ششم به موضوع دین و آرامش روان پرداخته است. در این فصل مفاهیمی همچون قرب الهی، لقای پروردگار و سکینه (آرامش خاص خدادادی) مطرح شده است[۱۴]. نویسنده توضیح میدهد که چگونه پیوند با خداوند اضطرابهای وجودی را از بین برده و اطمینان قلبی ایجاد میکند[۱۵].
فصل هفتم با عنوان اضطراب و نگرانی از مرگ و راههای درمان آن، به یکی از بزرگترین نگرانیهای بشر، یعنی ترس از مرگ پرداخته است. در این بخش، علل اضطراب از مرگ بررسی شده و با ارائه نگرش اسلامی مبنی بر اینکه مرگ پلی به سوی ابدیت و تولدی جدید است، راهکارهای رفع این نگرانی بیان گردیده است[۱۶].
فصل هشتم درباره اضطراب و نگرانی از احساس گناه و راه درمان آن(توبه درمانی) است. در این فصل نویسنده موضوع اضطراب ناشی از احساس گناه را مطرح کرده و ضمن تفاوت نهادن میان احساس گناه مثبت و بیمارگونه، از «توبه» به عنوان دریچهای به سوی رحمت الهی و راهی برای بازسازی شخصیت و رفع تنشهای درونی یاد کرده است[۱۷].
فصل نهم درباره عقده حقارت و راههای درمان آن است. در این فصل به تحلیل عقدۀ حقارت، علل دوران بروز و ظهور آن، آثار و تبعات عقده حقارت پرداخته شده است[۱۸] و در پایان برای درمان این معضل راهکارهایی را از جمله تعدیل غرایز، ایجاد محیط سالم، مثبتنگری، تکریم شخصیت، خودسازی، اصلاح نگرش و توبه درمانی پیشنهاد شده است[۱۹].
فصلهای پایانی کتاب (دهم تا چهاردهم) به ترتیب به بررسی رذایل اخلاقی همچون حسد و کینهورزی[۲۰]، حب جاه و شهرت[۲۱]، عجب و خود بزرگبینی[۲۲]، کبر و خودبرتربینی[۲۳] و ریا[۲۴] میپردازند و ضمن تبیین آثار سوء این صفات بر آرامش روان، راههای درمان علمی و دینی آنها را ارائه میدهند.
پانویس
- ↑ ر.ک: پیشگفتار، ص13- 21
- ↑ ر.ک: متن کتاب، ص 25- 28
- ↑ ر.ک: همان، ص34- 40
- ↑ ر.ک: همان، ص41- 48
- ↑ ر.ک: همان، ص44- 62
- ↑ ر.ک: همان، ص65- 77
- ↑ ر.ک: همان، ص65- 79
- ↑ ر.ک: همان، ص79- 84
- ↑ ر.ک: همان، ص 84- 90
- ↑ ر.ک: همان، ص101
- ↑ ر.ک: همان، ص91- 115
- ↑ ر.ک: همان، ص117- 133
- ↑ ر.ک: همان، ص127- 129
- ↑ ر.ک: همان، ص135- 143
- ↑ ر.ک: همان، ص144- 147
- ↑ ر.ک: همان، ص149- 161
- ↑ ر.ک: همان، ص163- 176
- ↑ ر.ک: همان، ص177- 195
- ↑ ر.ک: همان، ص195- 209
- ↑ ر.ک: همان، ص211- 219
- ↑ ر.ک: همان، ص221- 229
- ↑ ر.ک: همان، ص231- 243
- ↑ ر.ک: همان، ص247- 256
- ↑ ر.ک: همان، ص257- 270
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.