مشکوة السلطان، علیاکبر
علیاکبر مشکوة السلطان (۱۲۸۹-۱۳۵۰ یا ۱۳۵۱ق)، ادیب، شاعر، خوشنویس و سفرنامهنویس برجسته آذربایجانی در عصر قاجار. وی فرزند میرزا داود وقایعنگار و از نوادگان میرزا صادق وقایعنگار مروزی بود. تحصیلات خود را نزد پدر و میرزا فضلعلی آقا تبریزی فراگرفت و در ادبیات فارسی و عربی، خوشنویسی و شعر به مهارت رسید. از او آثاری ارزشمند در قالبهای منظوم (مانند «یاقوت احمر» و «معراجنامه») و نیز سفرنامهای مهم از تبریز به عتبات عالیات بر جای مانده است.
| علی اکبر مشکوة السلطان | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | علی اکبر بن داود وقایعنگار تبریزی |
| نامهای دیگر | میرزا علی اکبر وقائعی، مشکوة السلطان |
| لقب | مشکوة السلطان |
| تخلص | مشکوة (در ابتدا هما) |
| نسب | از نوادگان میرزا صادق وقایعنگار مروزی |
| نام پدر | میرزا داود وقایعنگار |
| ولادت | ۱۲۸۹ قمری |
| محل تولد | محله سرخاب تبریز، ایران |
| محل زندگی | تبریز |
| رحلت | ۱۳۵۰ یا ۱۳۵۱ قمری |
| مدفن | گورستان حسینی سرخاب تبریز (تخریب شده) |
| طول عمر | حدود ۶۱-۶۲ سال قمری |
| فرزندان | عباسقلی وقایعی |
| خویشاوندان | برادر: میرزا علیرضا تبیانالملک رضایی |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | ادیب، شاعر، خوشنویس، مورخ، منشی |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | شعر، تاریخ، سفرنامهنویسی |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
ولادت
میرزا علیاکبر وقائعی، معروف به مشکوة السلطان و متخلص به مشکوة، در سال ۱۲۸۹ هجری قمری (۱۲۵۰ یا ۱۲۵۱ شمسی) در محله سرخاب تبریز در یک خاندان اهل فضل و تقوا به دنیا آمد.[۱] [۲]پدرش میرزا داود وقایعنگار[۳]، از مورخان و منشیان دوره قاجار بود و مادرش از سادات بود.[۴] نسب خانوادگی او به میرزا صادق وقایعنگار مروزی، مورخ نامدار، میرسید. دوران کودکی را در تبریز سپری کرد.
تحصیلات
تحصیلات ابتدایی را تحت تعلیم پدرش آغاز کرد و در شش سالگی قادر به خواندن قرآن شد. به واسطه استعداد ذاتی، از دوازده سالگی سرودن شعر را آغاز نمود. پدرش برای تربیت او و برادرش، میرزا علیرضا (تبیانالملک)، میرزا فضلعلی آقا تبریزی را به خانه دعوت کرد. آنان در مدت کوتاهی نزد این استاد، در ادبیات فارسی و عربی، صرف و نحو، معانی و بیان، عروض و قافیه سرآمد شدند.
فعالیتها
پس از عزیمت استادش به عتبات و درگذشت پدر، اوضاع زندگیاش دچار آشفتگی شد و ناچار برای مدتی به تهران رفت و سه سال به خدمات دولتی مشغول گشت. در تهران نیز مجالست با علما و ادبا را ادامه داد. سپس به تبریز بازگشت. وی از ادبای سرشناس و عضو انجمن ادبی آذربایجان (تأسیس شده در زمان ادیبالسلطنه سمیعی) بود.[۵] مشکوة در خوشنویسی نیز استاد بود [۶]و خطوط نستعلیق، نسخ، کوفی و رقاع را به زیبایی مینوشت.[۷] بخشی از عمر خود را به گوشهنشینی و تدریس در مدارس گذراند.[۸] عمده شهرت او به دلیل اشعارش در مدح و مرثیه اهل بیت (ع) است.
وفات
سرانجام علیاکبر مشکوة السلطان در هشتم ماه رمضان سال ۱۳۵۱ هجری قمری (برابر با ۱۳۱۲ شمسی) در تبریز درگذشت و در گورستان حسینی سرخاب به خاک سپرده شد.[۹] متأسفانه مقبره وی در سالهای اخیر تخریب شده است.
آثار
کتابها:
- مشکوة المسافرین (سفرنامه تبریز ـ عتبات)؛ نوشته ۱۳۱۷ق، شرح سفر به عتبات عالیات.
- یاقوت احمر؛ ترجمه و نظم اراجیز شهدای کربلا، تألیف ۱۳۴۶ق.
- معراجنامه مبارکه محمدیه(ص)؛ تبریز،1377 هجری قمری.
- ترجمه و شرح حدیث کساء؛ به صورت مثنوی.
- مثنوی راهبیه؛ در شرح مسلمان شدن یک راهب.
- کلیات دیوان شعر؛ حاوی حدود ده هزار بیت در قالبهای مختلف شعری.
پانويس
منابع مقاله
- صفوت، محمدعلی، داستان دوستان (تذکره شعرا و ادبای آذربایجان)، چاپخانه قم، ۱۳۱۸.
- بامداد، مهدی، شرح رجال ایران در قرن ۱۲و ۱۳و ۱۴هجری، تهران، انتشارات زوار، ۱۳۷۱.
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، بیروت - لبنان، دار الأضواء، 1403 هجری قمری|1983 میلادی.
- مشکوهالسلطان، علیاکبر، معراجنامه مبارکه محمدیه(ص)؛ تبریز - ایران، کتابفروشی بنیهاشمی، 1336 هجری شمسی|1377 هجری قمری.
- طباطبایی مجد، غلامرضا، نامآوران آذربایجان در سدۀ ۱۴، تهران: انجمن آثار و مقاخر فرهنگی، ۱۳۹۰.
- مجتهدی، مهدی، رجال آذربایجان در عصر مشروطیت. چاپ اول، تهران: انتشارات زرین، بیتا.