قاضی طباطبایی، سید محمدعلی
سید محمدعلی قاضی طباطبایی (۱۲۹۲-۱۳۵۸ش)، فقیه، مجتهد و از مبارزان برجسته نهضت امام خمینی(ره) بود که به عنوان اولین شهید محراب در جمهوری اسلامی ایران شناخته میشود. وی در تبریز در خانوادهای روحانی زاده شد و تحصیلات مقدماتی علوم دینی را از مادر و عمویش میرزا اسدالله در مدرسه طالبیه تبریز فراگرفت. در سال ۱۳۱۶ش بهدلیل مبارزات مردمی به همراه پدرش به تهران تبعید شد و پس از چند ماه به تبریز بازگشت. در سال ۱۳۱۸ش برای ادامه تحصیل به حوزه علمیه قم رفت و از محضر آیات عظام گلپایگانی، حجت کوهکمری، صدر، بروجردی و امام خمینی بهره برد. در سال ۱۳۲۸ش راهی نجف اشرف شد و در درس آیات عظام حکیم، عبدالحسین رشتی، میرزا محمدباقر زنجانی، سید حسن بجنوردی و علامه کاشفالغطاء شرکت کرد. در سال ۱۳۳۱ش به تبریز بازگشت. با آغاز نهضت اسلامی در سال ۱۳۴۱ش، مبارزات او علیه رژیم پهلوی اوج گرفت و دستگیر و به زندان قزلقلعه منتقل شد، سپس به شهرهای بافت کرمان و زنجان تبعید گردید. پس از تحمل فشارها و ضربات روحی و جسمی، سه ماه در بیمارستانی در تهران بستری شد و سپس به عراق تبعید شد و یک سال در آنجا ماند. پس از بازگشت به ایران به هدایت مردم و تبلیغ اسلام پرداخت. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، امام خمینی(ره) وی را بهعنوان نماینده خود در آذربایجان شرقی و امام جمعه تبریز منصوب کرد. او در روز عید قربان ۱۰ آبان ۱۳۵۸ش نماز عید را اقامه کرد و در خطبههای نماز از تهدید به قتل سخن گفت و آمادگی خود را برای شهادت اعلام نمود. همان روز پس از اقامه نماز مغرب و عشاء، در مسیر بازگشت به منزل توسط یکی از اعضای گروهک فرقان ترور شد و به شهادت رسید. از آثار او میتوان به «دلیل الناسک»، «تحقیق درباره اول اربعین حضرت سیدالشهداء(ع)»، «جنة الماوی»، «اللوامع الإلهیة في المباحث الکلامیة»، «تحقیق در ارث زن از دارایی شوهر»، تعلیقات بر تفسیر جوامع الجامع و تعلیقات بر انوار نعمانیه اشاره کرد.
| سید محمدعلی قاضی طباطبایی | |
|---|---|
 قاضی طباطبایی، محمدعلی | |
| نام کامل | سید محمدعلی بن میرزا باقر قاضی طباطبایی تبریزی |
| نامهای دیگر | آیتالله قاضی، شهید محراب |
| لقب | شهید محراب |
| نسب | طباطبایی |
| نام پدر | حاج میرزا باقر |
| ولادت | ۶ جمادیالاول ۱۳۳۱ قمری (۲۴ فروردین ۱۲۹۲ شمسی / ۱۹۱۳ میلادی) |
| محل تولد | تبریز، ایران |
| محل زندگی | تبریز، تهران، قم، نجف |
| رحلت | ۱۰ آبان ۱۳۵۸ شمسی |
| شهادت | ۱۰ آبان ۱۳۵۸ شمسی (ترور توسط گروهک فرقان) |
| مدفن | تبریز |
| طول عمر | ۶۵ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه دوازده امامی |
| پیشه | فقیه، مجتهد، مبارز سیاسی |
| منصب | اولین امام جمعه تبریز پس از انقلاب اسلامی، نماینده امام خمینی در آذربایجان شرقی |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | مجتهد |
| حوزه | حوزه علمیه قم، نجف اشرف |
| علایق پژوهشی | فقه، کلام، تفسیر |
| اساتید | |
| برخی آثار |
|
ولادت
او فرزند حاج ميرزا باقر، او در ۶ جمادی الاول ۱۳۳۱ق (۲۴ فروردین ۱۲۹۲ش) در تبریز متولد شد. تحصيلات مقدماتی علوم دينی را از مادر و عموي خود - ميرزااسدالله - در مدرسة طالبيه تبريز فرا گرفت. در 1316 ش. هنگام قيام مردم تبريز، به اتفاق پدرش و به دليل مبارزه، به تهران تبعيد شد و پس از چند ماه توقف اجباری در تهران و ری، به تبريز بازگشت. در سال 1318ش برای ادامه تحصيل به حوزه علميه قم رفت.
اساتيد
اساتید ایشان در حوزه علمیه قم، حضرات آیات گلپايگانی، حجت، صدر، بروجردی و امام خمینی درس آموخت. در 1328ش. راهی حوزه علميه نجف اشرف شد و در درس آيات عظام، حكيم، عبدالحسين رشتی، ميرزا باقر زنجانی، بجنوردی و علامه محمدحسین كاشفالغطاء شركت كرد و در 1331 ش. مجدداً به تبريز مراجعت نمود. آيتالله قاضی در دوران مرجعيت و زعامت امام خمینی نمايندة تامالاختيار او بود.
مبارزات
با شروع نهضت اسلامی در 1341ش مبارزات او عليه رژيم پهلوی اوج گرفت. ابتدا در زندان قزل قلعه زندانی شد و سپس به شهرهای بافت، کرمان و زنجان تبعيد گرديد. همچنين مدت سه ماه به سبب فشارها و ضربات روحی و جسمی، در یکی از بيمارستانهای تهران بستری شد. بعد از خارج شدن از بيمارستان به عراق تبعيد شد و يك سال در آنجا ماند. پس از يك سال به ايران بازگشت و به هدايت مردم و تبليغ اسلام پرداخت.
شهادت
آيتالله قاضی طباطبایی در دهم آبان 1358 مصادف با عيد سعيد قربان، نماز عيد را اقامه كرد. وی در خطبه نماز گفت «مرا تهديد به قتل میكنند، من از شهادت نمیترسم و آمادهام.» در همان روز، بعد از اقامه نماز مغرب و عشاء در راه مراجعت به منزل توسط یکی از اعضاء گروهك فرقان در خيابان مورد حمله قرار گرفت و در 65 سالگى به شهادت رسيد و نامش به عنوان اولين شهيد محراب در كنار نام شهدای انقلاب اسلامی به ثبت رسيد و گروهک فرقان مسئوليت اين ترور را بر عهده گرفت.
آثار
آيتالله قاضی طباطبایی به زبان عربی تسلط داشت و آثاری به زبان عربی به چاپ رسانده است. برخى آثار وى عبارتند از: مقدمه و تعليق بر تفسير جوامع الجامع طبرسي، تعليقات بر كتاب اسلام صراط مستقيم، تعليقات بر كتاب انوار نعمانيه تأليف سيد نعمتالله جزايری، مقدمه بر انيس الموحدين نراقي، تحقق در ارث زن از دارائي شوهر، مقدمه بر العقائد الوثنيه فيالديانه النصرانيه، ترجمه مسائل قندهاريه از فارسی به عربی اثر كاشفالغطاء، علم امام عليهالسلام.