فلسفات إسلامية
فلسفات إسلامية ، از آثار نویسنده، مفسر، قاضی و فقیه مشهور لبنانی، آيتالله محمدجواد مغنيه (بيروت 1322- 1400ق. نجف) است كه مسائل گوناگون کلامی، فلسفی، اخلاقی و اجتماعی را بررسی و بیان میکند. عنوان کتاب به معنای فلسفههای اسلامی (مشایی، اشراقی و حکمت متعالیه) نیست بلکه به معنای تحلیلهای استدلالی و تبیینهای عقلانی از آموزههای دین اسلام است. اثر حاضر، تخصصی نیست و برای آشنایی عموم مردم است.
| فلسفات إسلامية | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | مغنیه، محمدجواد (نويسنده) |
| ناشر | دار الجواد ** دار و مکتبة الهلال |
| مکان نشر | لبنان - بیروت |
| سال نشر | 1993م |
| چاپ | 6 |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | BBR۱۴۸۰/م۶،ف۸ |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
هدف و روش
- نویسنده در این کتاب، فلسفه را به معنای «تحلیل موضوعی و ریشهای» مسائل به کار میبرد. او در مقدمه تصریح میکند که پس از سالها نگارش، دوباره به «بحث با منکران» (نِقاش الجاحدین) بازگشته تا اصول چهارگانه (توحید، نبوت، ولایت و معاد) را نه از جنبه صرفاً نقلی، بلکه با نگاهی استدلالی بازخوانی کند. او هدف خود را ارائه دین به گونهای میداند که با عقل و فطرت سازگار باشد و بتواند در برابر شکاکیت و الحاد عصر جدید ایستادگی کند. [۱]
- روش نگارنده در این کتاب بر سه پایه استوار است:
منطق حس و عقل: او برای اثبات آفریدگار و سایر اصول، از شواهد محسوس و استدلالهای عقلی بهره میگیرد تا برای نسل جوان که تحت تأثیر علوم تجربی است، قانعکننده باشد. سادگی در بیان: او به شدت از پیچیدهگویی (تعقید) پرهیز میکند. عصریسازی: او مفاهیم اسلامی را در مواجهه با چالشهای مدرن مانند «ماشینیزم»، «سرمایهداری» و «کمونیسم» تحلیل میکند. [۲]
ساختار و محتوا
- این کتاب از نظر محتوایی به مطالب فراوانی میپردازد مانند:
- فلسفه اصول دین: شامل اثبات آفریدگار با منطق حس و عقل، بررسی صفات خدا و خیر و شر، فلسفه نبوت و قرآن و فلسفه معاد.
- مبانی فلسفه اسلامی: بحثهایی برای آشنایی غیرمتخصصان درباره وجود، ماهیت، وجوب و امکان و همچنین مباحث معرفتشناسی از جمله قضایای بدیهی و استقراء و تمثیل.
- فلسفه ولایت و امامت: تبیین اصول ایمان، جایگاه اهلبیت و بررسی تطبیقی تسنن و تشیع.
- تصوف و عرفان: بررسی تاریخ تصوف، عشق الهی، و نسبت زهد با اسلام.
- اخلاق و ارزشهای انسانی: تدوین علم اخلاق در اسلام و تبیین ارزش انسان در قرآن و نهجالبلاغه.
نمونه مباحث
- بر اساس آیه ۳۲ سوره مائده («هر کس انسانی را بدون جرم بکشد، گویا همه مردم را کشته است»)، نویسنده نتیجه میگیرد که هر فرد از انسانها، از جهت شمول و عمومیت، با کل بشریت پیوند دارد. بشریت مانند یک خانواده در یک خانه واحد است؛ لذا هر تجاوزی به یک عضو، در واقع تجاوز به کل جامعه انسانی محسوب میشود این تحلیل نشان میدهد که در نگاه قرآن، حرمت جان هر انسان، حصنی استوار است که هیچ کس حق تعرض به آن را ندارد. [۳]
- نگاه تطبیقی به ارزشهای انسانی در مسیحیت: آیین مسیحیت به انسان احترام میگذارد و از مال و خون او در برابر تجاوز محافظت میکند. این دین بر پایه «محبت و بخشش» استوار است، حتی نسبت به دشمن. مغنیه با استناد به انجیل متی و لوقا بیان میکند که جوهر اصلی این تعالیم، محبت و رحمت الهی است. او معتقد است که اسلام و مسیحیت در تکریم انسان و صیانت از حقوق او همراستا هستند و تضادهای موجود، ناشی از انحرافات سیاسی (مانند صهیونیزم) است، نه متن اصلی ادیان. [۴]
پانویس
منابع مقاله
- مقدمه و متن کتاب.