طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن

طرح کلي انديشه اسلامي در قرآن
پدیدآوران	خامنه‌ای، علی، رهبر جمهوری اسلامی ایران (نويسنده)
عنوان‌های دیگر	اندیشه اسلامی در قرآن
ناشر	دفتر نشر فرهنگ اسلامی
مکان نشر	ایران - تهران
سال نشر	1378ش
چاپ	18
شابک	‎964-430-000-9
موضوع	اسلام - عقاید - جنبه‌های قرآنی
زبان	عربی - فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	‎‏/‎‏ع‎‏67‎‏ خ‎‏2 104 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، مجموعه سخنرانی‌های قرآنی آیت‌الله شهید سید علی خامنه‌ای(ره)، در تبیین عقاید اسلامی بر اساس آیات قرآن کریم است. این سلسله سخنرانی‌ها در رمضان سال 1353ش، در مسجد امام حسن مجتبی(ع) در مشهد ایراد شده است.‏

ساختار=

مباحث کتاب، در ضمن 28 جلسه در موضوعات ایمان، توحید، نبوت و ولایت در ضمن عناوینی چون ایمان آگاهانه، ایمان و پایبندی به تعهدات، توحید در ایدئولوژی اسلامی، روح توحید (نفی عبودیت برای غیر خدا)، رستاخیز اجتماعی نبوت، نخستین نغمه‌‌های دعوت، گروه‌های معارض، بهشت ولایت و...، مطرح شده است.

در این سخنرانی‌ها کوشیده شده که مهم‌ترین پایه‌های فکری اسلام، از سازنده‌ترین و زنده‌ترین ابعادش، در خلال آیات رسا و روشن قرآن جستجو شود و آنگاه ضمن تشریح تبیینی که شیوه تدبر و تعمق در قرآن را به شنوندگان بیاموزد، پایه‌های مزبور در این آیات، مشخص و نشان داده شود و در موارد لازم از روایات صحیح صادر از پیامبر خدا و ائمه معصومین(ع) برای توضیح و تأکید، بهره‌گیری گردد، تا ضمن اینکه آیاتی از قرآن مورد تأمل و تدبر قرار گرفته، اصلی از اصول اسلام، آن‌هم از دیدگاهی عملی و زاینده تعهد و تکلیف و به‌عنوان یکی از نقاط طرز تفکر و ایدئولوژی اسلام تبیین گردیده است< ref>ر.ک: مقدمه، ص3</ref>.

گزارش محتوا

آیت‌الله امام خامنه‌ای(ره)، در مجموعه سخنرانی‌های ارائه‌شده در کتاب، سه ویژگی را مد نظر قرار داده است: نخست آنکه معارف و دستگاه فکری اسلامی ناظر به تکالیف عملی و به‌ویژه زندگی اجتماعی باشد و هریک از مباحث نظری، از این دیدگاه که چه طرحی برای زندگی انسان و چه هدفی برای بودن او و چه راهی برای رسیدن به این هدف ارائه می‌دهد، مورد بررسی و تأمل و تحقیق قرار گیرد. دیگر آنکه مسائل فکری اسلام، به‌صورت پیوسته و به‌عنوان اجزای یک واحد مورد مطالعه قرار گیرد و هریک به‌لحاظ آنکه جزیی از مجموعه دین و عنصری از این مرکب و استوانه در این بنای استوار است و با دیگر اجزا و عناصر هماهنگ و مرتبط است، بررسی شود تا مجموعاً از شناخت این اصول، طرح کلی و همه‌جانبه‌ای از دین به‌صورت یک ایدئولوژی کامل و بی‌ابهام و دارای ابعادی متناسب با زندگی چند بعدی انسان، استنتاج شود. دیگر آنکه در استنباط و فهم اصول اسلامی، مدارک و متون اساسی دین، اصل و منبع باشد، نه سلیقه‌ها و نظرهای شخصی یا اندوخته‌های ذهن تا حاصل کاوش و تحقیق، به‌راستی «اسلامی» باشد. برای برآمدن این منظور، از قرآن به‌عنوان کامل‌ترین و موثق‌ترین سندی که باطل را از هیچ سوی بدان راه نیست، استفاده شده است< ref>ر.ک: همان، ص2-3</ref>‏.

مجموعه درس‌گفتارهای کتاب، آن‌هم در یک فضای عمومی و در زیر سایه اختناق سال 1353ش حاکمیت نظام شاهی، نکته‌های همراه با تأکید و تازه‌ای دارد که ضمن اثبات یک بعد در اندیشه اسلامی، نفی حاکمیت مسلط را هدف گرفته و درصدد جاانداختن زیرکانه و بدون دردسر موضوع هدف است. تبیین اندیشه اسلامی در قرآن در این جلسات، تفهیم این نکته کلیدی به همگان است که ایمان اسلامی، توحید اسلامی، نبوت و ولایت اسلامی ابعاد اجتناب‌ناپذیر و قطعی دارند و اصلی‌ترین بعد اجتماعی آن، داشتن حکومت و حاکمیت برای اداره تمام جنبه‌های فردی و اجتماعی زندگی در سطح داخلی جامعه اسلامی و روابط خارجی آن با جوامع غیر اسلامی است‏.

نمونه سخنرانی‌ها

• ایمان از روی آگاهی: نویسنده در ضمن آیات متعدد قرآن کریم، سه نکته را مطرح کرده است:

1. ایمان به اصول و مبانی عقیدتی، یکی از خصلت‌های برجسته پیامبر خدا و پیروان راستین اوست؛ چندان برجسته که بر روی آن در قرآن تکیه‌ای مخصوص انجام گرفته است.
2. ولی ایمان، از روی شعور و آگاهی و فهم است، نه کورکورانه و از روی تقلید و همین ویژگی است که ایمان آنان را از سرسپردگی‌ها و دلباختگی‌های عامیانه که غالباً پوچ و بی‌عمل و زوال‌پذیر است، ممتاز می‌سازد.
3. اگر این آگاهی و فهم و استدلال، روشن‌بینانه نباشد، ایمان، به تحجر و تعصبی جاهلانه بدل می‌گردد و راه حقیقت‌بینی و هدایت را نیز به روی آدمی می‌بندد؛ لذا ایمان‌های متعصبانه یا مقلدانه‌ای که کافران و مخالفان، به افکار پوشالی خود می‌ورزیدند، در قرآن به‌شدت محکوم و مورد تخطئه است‏.

• نویسنده در پیرامون ولایت، با نفی ولایت طاغوت، معتقد است که این ولایت در نظام جاهلی و طاغوتی، آزادی را از مؤمن سلب نموده و بی‌اختیار به‌سوی سرانجامی که در انتظار آن نظام است، می‌کشاند و از به‌کار رفتن نیروی او در راه خدا و در مسیری که آئین و برنامه و خط‌ مشی اسلامی مقرر نموده، بازمی‌دارد‏.

منابع مقاله

1. مقدمه و متن کتاب.
2. علوی، سید علی‌اصغر، «پیشگفتار و متن روش‌شناسی مقام معظم رهبری در طرح معارف اعتقادی بر اساس کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، مطالعات علوم قرآن، پاییز 1403، شماره 25، ص129 تا 153، آدرس اینترنتی:

https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2334547

1. ابراهیم‌زاده گرجی، رمضانعلی، «معرفی و بررسی یک کتاب از استاد سید علی حسینی خامنه‌ای، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، کیهان فرهنگی، فروردین و اردیبهشت 1398، شماره 388 و 389، ص 76 تا 83، آدرس اینترنتی:

https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1476317