سلیمانی، قاسم
قاسم سلیمانی (۱۳۳۵ - ۱۳۹۸ش) مشهور به «حاج قاسم» و «سردار دلها»، فرمانده پیشین نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و از برجستهترین فرماندهان محور مقاومت در منطقه غرب آسیا بود. او که از چهرههای کلیدی در تقابل با سیاستهای توسعهطلبانه آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه به شمار میرفت، با سازماندهی جبهههای مقاومت و شکست گروه تروریستی داعش، نقش بیبدیلی در تغییر معادلات قدرت در غرب آسیا ایفا کرد. وی در دوران دفاع مقدس فرماندهی لشکر ۴۱ ثارالله را بر عهده داشت و پس از آن با هدایت عملیاتهای پیچیده نظامی و امنیتی در عراق، سوریه، لبنان و فلسطین، به عنوان استراتژیستی نابغه و شخصیتی محبوب در میان امت اسلامی شناخته شد. امام شهید سید علی خامنهای در ۱۹ اسفند ۱۳۹۷، عالیترین نشان نظامی ایران، نشان ذوالفقار را به پاس یک عمر مجاهدت به او اعطا کرد. سرانجام این سردار رشید اسلام در بامداد ۱۳ دی ۱۳۹۸ به دستور مستقیم رئیسجمهور وقت آمریکای جنایتکار در یک اقدام تروریستی و با حمله پهپادی در نزدیکی فرودگاه بغداد به شهادت رسید و شهادت او موج عظیمی از خشم و محکومیت را در سطح جهانی برانگیخت.
| قاسم سلیمانی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | قاسم سلیمانی |
| نامهای دیگر | حاج قاسم، سردار دلها |
| نام پدر | حسن سلیمانی |
| ولادت | ۲۰ اسفند ۱۳۳۵ |
| محل تولد | روستای قنات ملک، شهرستان رابُر، کرمان، ایران |
| محل زندگی | کرمان، تهران |
| شهادت | ۱۳ دی ۱۳۹۸ |
| مدفن | گلزار شهدای کرمان |
| طول عمر | ۶۳ سال |
| فرزندان | نرجس، حسین، فاطمه، زینب، رضا |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | نظامی، فرمانده |
| منصب | فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |
| پس از | احمد وحیدی |
| پیش از | اسماعیل قاآنی |
ولادت
قاسم سلیمانی، فرزند حسن سلیمانی، در ۲۰ اسفند ماه سال ۱۳۳۵ در روستای کوهستانی قنات ملک از توابع شهرستان رابُر استان کرمان و در دل ایل عشایر سلیمانی چشم به جهان گشود.[۱] او در خانوادهای ساده و کارگری پرورش یافت و از همان کودکی با سختیهای زندگی آشنا شد. ۱۱ سال بیشتر نداشت که پس از پایان تحصیلات ابتدایی برای تأمین معاش خانواده به کرمان رفت. او پس از اخذ دیپلم، به شغل بنایی مشغول شد و سپس به عنوان پیمانکار در اداره آب کرمان به فعالیت پرداخت.[۲] این زندگی ساده و روستایی، بعدها نقش مهمی در شکلگیری شخصیت مردمی و خاکی او ایفا کرد.
تحصیلات
تحصیلات ابتدایی را در روستای زادگاهش به پایان رساند و پس از آن به دلیل مشکلات مالی، تحصیلات متوسطه را تا اخذ دیپلم در کرمان ادامه داد. او تحصیلات دانشگاهی و حوزوی به معنای آکادمیک نداشت و بیشتر آموختههای خود را در مکتب جهاد، میدانهای نبرد و از محضر فرماندهانی همچون سید علی خامنهای به دست آورد. با این حال، نبوغ ذاتی، قدرت تحلیل بالا و درک عمیق از مسائل سیاسی و نظامی، او را به یکی از برجستهترین استراتژیستهای زمان خود تبدیل کرد.
فعالیتها
فعالیتهای فرماندهی و مجاهدتهای قاسم سلیمانی را میتوان در چند دوره تاریخی و محورهای اصلی مبارزه دستهبندی کرد:
۱. فعالیتهای پیش از دفاع مقدس و انقلاب اسلامی:
با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، سلیمانی جوان به صفوف پاسداران انقلاب پیوست و به عنوان یکی از گردانندگان اصلی راهپیماییها و اعتصابات کرمان در برابر حکومت پهلوی نقش آفرینی کرد. او با شور و اشتیاق انقلابی، به سرعت در میان نیروهای انقلابی کرمان شناخته شد.[۳]
۲. دفاع مقدس (۱۳۵۹-۱۳۶۷):
با آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، سلیمانی چندین گردان از نیروهای مردمی کرمان را آموزش داد و به جبهههای جنوب اعزام کرد. او در سال ۱۳۶۰ با حکم محسن رضایی، فرمانده وقت سپاه، به عنوان فرمانده تیپ (و بعد لشکر) ۴۱ ثارالله منصوب شد.[۴] او در این نقش، در عملیاتهای سرنوشتسازی همچون والفجر ۸، کربلای ۴ و کربلای ۵ فرماندهی کرد و بارها مجروح شد. عملیات کربلای ۵ که تحت فرماندهی او بخشی از آن اجرا شد، به عنوان یکی از پیچیدهترین و بزرگترین عملیاتهای جنگ، نقطه عطفی در تضعیف ارتش بعث عراق بود.[۵] [۶]
۳. مبارزه با اشرار و قاچاقچیان (پس از جنگ):
پس از پایان جنگ، سلیمانی به کرمان بازگشت و سالها درگیر مبارزه با باندهای قاچاق مواد مخدر و اشرار مسلح در مرزهای شرقی ایران بود. این دوران، تجربیات ارزشمندی را برای او در زمینه جنگهای نامنظم و امنیتی فراهم کرد.
۴. فرماندهی سپاه قدس و مبارزه با آمریکا و اسرائیل (۱۳۷۹-۱۳۹۸):
در سال ۱۳۷۹، شهید امام سید علی خامنهای طی حکمی، قاسم سلیمانی را به عنوان دومین فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران منصوب کرد.[۷] از آن لحظه، سلیمانی به بازوی قدرتمند جبهه مقاومت در مقابله با دو رأس استکبار جهانی یعنی آمریکا و رژیم صهیونیستی تبدیل شد.
- محور فلسطین و لبنان: او با تقویت توان موشکی و نظامی حزبالله لبنان و جنبش حماس، نقش تعیینکنندهای در جنگ ۳۳ روزه (۲۰۰۶) ایفا کرد. در این جنگ، رژیم صهیونیستی علیرغم برتری هوایی و ادعای شکستناپذیری، با حمایتهای لجستیکی و تسلیحاتی سلیمانی و همکاری عماد مغنیه، متحمل یکی از بزرگترین شکستهای تاریخی خود شد. به گفته تحلیلگران، تونلهای زیرزمینی مقاومت و سلاحهای پیشرفتهای که به حماس رسید، حاصل طرحهای عملیاتی مشترک سلیمانی و مغنیه بود.
- محور عراق و مبارزه با اشغالگری آمریکا: پس از اشغال عراق توسط آمریکا در سال ۲۰۰۳، سلیمانی با سازماندهی گروههای مقاومت عراقی، به یکی از بزرگترین کابوسهای نیروهای اشغالگر تبدیل شد. فرماندهان ارشد نظامی آمریکا بارها اعتراف کردند که استراتژیهای سلیمانی، تلفات سنگینی بر ارتش آمریکا تحمیل کرد و در نهایت آنها را وادار به خروج از عراق نمود.[۸]
۵. نبرد با داعش تا پایان این شجره خبیثه:
با ظهور گروه تروریستی داعش در سال ۲۰۱۴ و سقوط سریع موصل و پیشروی این گروه به سمت بغداد و مرزهای سوریه، بسیاری از تحلیلگران از فروپاشی عراق و سوریه سخن گفتند. در این برهه حساس، آیتالله سید علی حسینی سیستانی، مرجع عالیقدر شیعیان، با هماهنگی و مشورت قاسم سلیمانی، فتوای جهاد کفایی را صادر کرد. سلیمانی با حضور مستقیم در میدان نبرد، به سازماندهی نیروهای حشد الشعبی (بسیج مردمی عراق) و مدافعان حرم از جمله لشکر فاطمیون و زینبیون پرداخت.
- آزادسازی شهرها: او فرماندهی عملیاتهای سرنوشتسازی چون آزادسازی آمرلی، تکریت، سامرا، فلوجه و نهایتاً موصل را بر عهده داشت.
- پایان داعش: پس از سالها نبرد خونین، سرانجام در ۳۰ آبان ۱۳۹۶، قاسم سلیمانی طی نامهای به شهید امام سید علی خامنهای پایان سیطره داعش را اعلام کرد. متن این نامه که در رسانهها منتشر شد، حاوی این جمله بود: «امروز اعلام میکنم که خونی که برای نابودی داعش ریخته شد، به ثمر نشست و پرچم سوریه در بوکمال برافراشته شد.»[۹][۱۰] [۱۱]
- ۶. خدمت به عتبات عالیات و اربعین:
سلیمانی از بنیانگذاران ستاد بازسازی عتبات عالیات بود و شخصاً بر طرحهای توسعه حرمهای مطهر ائمه علیهمالسلام نظارت داشت. همچنین نقش کلیدی او در تأمین امنیت مسیرهای پیادهروی اربعین و حذف روادید برای زائران ایرانی، جایگاهی ویژه در قلب شیعیان جهان برای او رقم زد.
ویژگیهای برجسته و مدارج نظامی:
اخلاص، شجاعت بینظیر، شهادتطلبی، ولایتمداری، نبوغ نظامی و مردمیبودن از شاخصترین ویژگیهای او بود.[۱۲] سید علی خامنهای در توصیف او فرمود: «او نمونهی برجستهای از تربیتشدگان اسلام و مکتب امام خمینی بود». وی در سال ۱۳۸۹ به درجه سرلشکری و در ۱۹ اسفند ۱۳۹۷ به نشان عالی ذوالفقار که بالاترین نشان نظامی ایران است، نائل آمد.[۱۳] ژنرال استنلی مککریستال، فرمانده سابق نیروهای آمریکایی در افغانستان، در اعترافی بیسابقه اذعان کرد: «سلیمانی یک استراتژیست محاسبهگر و عملیاتی است... هیچ شخص دیگری در پیوند دادن و توانمندسازی متحدان شیعه تا این اندازه موفق نبوده است.»[۱۴]
او در تیرماه سال ۹۳ با حکم تولیت آستان قدس رضوی(ع)، شهید آیتالله سید ابراهیم رئیسی، مفتخر به خادمی حضرت امام رضا(ع) شد.[۱۵]
وصیتنامه
وصیتنامه قاسم سلیمانی که پس از شهادت او منتشر شد، نشاندهنده عمق باورها و جهانبینی اوست. او در بخشهای مختلف این وصیتنامه به نکات مهمی اشاره کرده است:
- اهمیت جمهوری اسلامی و ولایت فقیه: یکی از مهمترین بخشهای وصیتنامه او به تبیین جایگاه جمهوری اسلامی و لزوم تبعیت از ولایت فقیه اختصاص دارد. او در این بخش مینویسد: «امروز قرارگاه حسین بن علی، ایران است. بدانید جمهوری اسلامی حرم است و این حرم اگر ماند، دیگر حرم ها می مانند. اگر دشمن، این حرم را از بین برد، حرمی باقی نمی ماند، نه حرم ابراهیمی و نه حرم محمّدی(ص)». همچنین با اشاره به نقش رهبری میگوید: «برادران و خواهرانم! جهان اسلام پیوسته نیازمند رهبری است؛ رهبری متصل و منصوب شرعی و فقهی به معصوم. خوب میدانید منزّه ترین عالِم دین كه جهان را تكان داد و اسلام را احیا كرد، یعنی خمینی بزرگ و پاك ما، ولایت فقیه را تنها نسخه نجات بخش این امت قرار داد؛ لذا چه شما كه به عنوان شیعه به آن اعتقاد دینی دارید و چه شما كه به عنوان سنّی اعتقاد عقلی دارید، بدانید [باید] به دور از هرگونه اختلاف، برای نجات اسلام خیمه ولایت را رها نكنید. خیمه، خیمه ی رسول الله است. اساس دشمنی جهان با جمهوری اسلامی، آتش زدن و ویران كردن این خیمه است. دور آن بچرخید. والله والله والله این خیمه اگر آسیب دید، بیتالله الحرام و مدینه حرم رسول الله و نجف، كربلا، كاظمین، سامرا و مشهد باقی نمی ماند؛ قرآن آسیب میبیند.» [۱۶]
- تواضع و سربازی: او در وصیت خود خطاب به همسرش تأکید کرده که بر سنگ مزارش فقط عبارت «سرباز قاسم سلیمانی» نوشته شود و از بیان عنوان سردار یا دیگر درجههای نظامی بر روی سنگ قبرشان خودداری کند.[۱۷]
شهادت و واکنشها
قاسم سلیمانی در بامداد جمعه، ۱۳ دی ماه ۱۳۹۸، دقایقی پس از ورود به فرودگاه بغداد، در یک حمله پهپادی که به دستور مستقیم دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا انجام شد، به همراه ابومهدی المهندس و چند تن از همراهانش به شهادت رسید.[۱۸] وزارت دفاع آمریکا با انتشار بیانیهای، این اقدام تروریستی را تأیید کرد.
واکنشهای داخلی:
- شهید سید علی خامنهای: رهبر انقلاب اسلامی بلافاصله پس از این واقعه با صدور پیامی، شهادت او را تبریک و تسلیت گفت و سه روز عزای عمومی اعلام کرد. ایشان در بخشی از این پیام فرمودند: «شهید سلیمانی چهرهی بینالمللی مقاومت است و همهی دلبستگان مقاومت خونخواه اویند. همهی دوستان -و نیز همهی دشمنان- بدانند خط جهاد و مقاومت با انگیزهی مضاعف ادامه خواهد یافت و پیروزی قطعی در انتظار مجاهدان این راه مبارک است.»[۱۹]
- مراجع تقلید و علما: همۀ مراجع عظام تقلید از جمله آیتالله العظمی نوری همدانی، مکارم شیرازی، جوادی آملی، سبحانی، شبیری زنجانی و نیز شخصیتهای برجسته حوزوی همچون آیتالله مصباح یزدی و علما در پیامهای جداگانهای شهادت او را تسلیت گفتند و آن را عامل تقویت جبهه مقاومت و نابودی آمریکا دانستند.[۲۰]
- تشییع جنازه: پیکر مطهر او در شهرهای بغداد، کربلا، نجف، اهواز، مشهد، تهران، قم و کرمان با حضور دهها میلیونی مردم تشییع شد. به گزارش خبرگزاریها، حدود ۲۵ میلیون نفر در این مراسم شرکت کردند که آن را به بزرگترین تشییع جنازه تاریخ پس از امام خمینی تبدیل کرد. سید علی خامنهای در دانشگاه تهران بر پیکر او و یارانش نماز گزارد.[۲۱]
واکنشهای بینالمللی:
- سازمان ملل: اگنس کالامارد، گزارشگر ویژه سازمان ملل، این حمله را «غیرقانونی و نقض قوانین حقوق بینالملل» خواند و تأکید کرد که استفاده از پهپاد برای ترور هدفمند مجاز نیست.[۲۳]
- واکنش کشورها: کشورهای منطقه از جمله عراق، ترکیه، قطر و سوریه این اقدام را محکوم کردند. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، شهادت سردار سلیمانی را تسلیت گفت و اقدام آمریکا را تهدیدی برای ثبات منطقه دانست.[۲۴] مجلس عراق نیز در اقدامی بیسابقه، طرح اخراج تمام نیروهای نظامی آمریکا از خاک عراق را به تصویب رساند.
- انتقام سخت: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در پاسخ به این ترور، بامداد ۱۸ دی ۱۳۹۸، پایگاه هوایی عینالاسد آمریکا در عراق را با دهها موشک بالستیک هدف قرار داد و عملیات «شهید سلیمانی» را انجام داد.[۲۵]
آثار
آثار متعددی درباره زندگی، شخصیت و مکتب قاسم سلیمانی منتشر شده است که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:
- از چیزی نمیترسیدم (زندگینامه خودنوشت با مقدمه سید علی خامنهای)
- حاج قاسم: جستاری در خاطرات حاج قاسم سلیمانی
- سربازان سردار
- سلوک در مکتب سلیمانی (تألیف محمدجواد رودگر)
- عقل سرخ (مجموعه مقالات)
- قهرمان؛ سلیمانی (کتابچه با محوریت بیانات رهبر انقلاب)[۲۶]
- مستندهای قاسم، خاطرات آن مرد، ۷۲ ساعت و اوایل ژانویه
پانويس
- ↑ ر.ک: زندگی نامه سردار حاج قاسم سلیمانی + عکس، فرزندان و شهادت، خبرگزاری ایمنا
- ↑ ر.ک: مروری بر زندگینامه سردار شهید حاج قاسم سلیمانی به مناسبت دومین سالگرد شهادت ایشان، دانشگاه ملی مهارت
- ↑ ر.ک: مروری بر زندگینامه سردار شهید حاج قاسم سلیمانی به مناسبت دومین سالگرد شهادت ایشان، دانشگاه ملی مهارت
- ↑ ر.ک: زندگی نامه سردار حاج قاسم سلیمانی + عکس، فرزندان و شهادت، خبرگزاری ایمنا
- ↑ ر.ک: زندگی نامه سردار حاج قاسم سلیمانی + عکس، فرزندان و شهادت، خبرگزاری ایمنا
- ↑ ر.ک: تصاویر، زندگی و زمانه سردار قاسم سلیمانی، روایتی از زندگی خصوصی فرمانده، همشهری آنلاین
- ↑ ر.ک: حکم انتصاب سرتیپ قاسم سلیمانی به فرماندهی سپاه قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای (KHAMENEI.IR)
- ↑ ر.ک: مروری بر زندگینامه سردار شهید حاج قاسم سلیمانی به مناسبت دومین سالگرد شهادت ایشان، دانشگاه ملی مهارت
- ↑ ر.ک: زندگی نامه سردار حاج قاسم سلیمانی + عکس، فرزندان و شهادت، خبرگزاری ایمنا
- ↑ ر.ک: مروری بر زندگینامه سردار شهید حاج قاسم سلیمانی به مناسبت دومین سالگرد شهادت ایشان، دانشگاه ملی مهارت
- ↑ ر.ک: تصاویر، زندگی و زمانه سردار قاسم سلیمانی، روایتی از زندگی خصوصی فرمانده، همشهری آنلاین
- ↑ ر.ک: ۲۵ ویژگی شاخص حاج قاسم سلیمانی، خبرگزاری برنا
- ↑ ر.ک: سردار سلیمانی نشان ذوالفقار را از رهبر انقلاب دریافت کرد+ تصویر نشان، باشگاه خبرنگاران جوان
- ↑ ر.ک: ژنرال آمریکایی: قاسم سلیمانی مورد احترام دوستان و دشمنانش است، خبرگزاری دانشجو
- ↑ ر.ک: مروری بر زندگینامه سردار شهید حاج قاسم سلیمانی به مناسبت دومین سالگرد شهادت ایشان، دانشگاه ملی مهارت
- ↑ ر.ک: وصیتنامه سردار حاج قاسم سلیمانی منتشر شد+ متن کامل، خبرگزاری رسمی حوزه
- ↑ ر.ک: درجه نظامی که سردار سلیمانی قبل از شهادت برای خود تعیین کرد، باشگاه خبرنگاران جوان
- ↑ ر.ک: مروری بر زندگینامه سردار شهید حاج قاسم سلیمانی به مناسبت دومین سالگرد شهادت ایشان، دانشگاه ملی مهارت
- ↑ ر.ک: پیام تسلیت رهبر انقلاب در پی شهادت سردار شهید سپهبد قاسم سلیمانی و شهدای همراه او، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای (KHAMENEI.IR)
- ↑ ر.ک: پیامهای تسلیت مراجع تقلید،علما و شخصیتهای حوزوی به شهادت سردار سلیمانی، خبرگزاری رسمی حوزه
- ↑ ر.ک: اقامه نماز بر پیکر شهید سپهبد قاسم سلیمانی و یاران مجاهد او، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای
- ↑ ر.ک: تصاویر، زندگی و زمانه سردار قاسم سلیمانی، روایتی از زندگی خصوصی فرمانده، همشهری آنلاین
- ↑ ر.ک: از سوی گزارشگر ویژه مطرح شد؛سازمان ملل:ترور سلیمانی غیر قانونی و نقض حقوق بین الملل بود، خبرگزاری مهر
- ↑ ر.ک: واکنش اردوغان به شهادت سردار سلیمانی، سایت تحلیلی خبری عصر ایران
- ↑ ر.ک: انتقام سخت با شلیک دهها موشک به پایگاه آمریکایی عینالاسد، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)
- ↑ ر.ک: نسخه الکترونیکی کتاب «قهرمان؛ سلیمانی» منتشر شد، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای (KHAMENEI.IR)
منابع مقاله
- خبرگزاری ایمنا: زندگی نامه سردار حاج قاسم سلیمانی + عکس، فرزندان و شهادت، ۱۳ دی ۱۴۰۰
- باشگاه خبرنگاران جوان: سردار سلیمانی نشان ذوالفقار را از رهبر انقلاب دریافت کرد+ تصویر نشان، ۱۹ اسفند ۱۳۹۷
- دانشگاه ملی مهارت: مروری بر زندگینامه سردار شهید حاج قاسم سلیمانی به مناسبت دومین سالگرد شهادت ایشان
- خبرگزاری دانشجو: ژنرال آمریکایی: قاسم سلیمانی مورد احترام دوستان و دشمنانش است، ۱۳۹۷/۱۱/۰۷
- پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای (KHAMENEI.IR): حکم انتصاب سرتیپ قاسم سلیمانی به فرماندهی سپاه قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ۱۳۷۶/۱۱/۱۵
- خبرگزاری مهر: از سوی گزارشگر ویژه مطرح شد؛ سازمان ملل:ترور سلیمانی غیر قانونی و نقض حقوق بین الملل بود، ۱۳ دی ۱۳۹۸
- همشهری آنلاین: تصاویر، زندگی و زمانه سردار قاسم سلیمانی، روایتی از زندگی خصوصی فرمانده، شنبه ۲۱ دی ۱۳۹۸
- خبرگزاری برنا: ۲۵ ویژگی شاخص حاج قاسم سلیمانی، ۱۴۰۱/۱۰/۱۱
- پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای: اقامه نماز بر پیکر شهید سپهبد قاسم سلیمانی و یاران مجاهد او
- خبرگزاری رسمی حوزه: پیام های تسلیت مراجع تقلید،علما و شخصیت های حوزوی به شهادت سردار سلیمانی، جمعه ۱۳ دی ۱۳۹۸
- پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای (KHAMENEI.IR): نسخه الکترونیکی کتاب «قهرمان؛ سلیمانی» منتشر شد، ۱۴۰۲/۰۹/۲۶
- باشگاه خبرنگاران جوان: درجه نظامی که سردار سلیمانی قبل از شهادت برای خود تعیین کرد، ۱۶ دی ۱۳۹۸
- سایت تحلیلی خبری عصر ایران: واکنش اردوغان به شهادت سردار سلیمانی، ۱۶-۱۰-۱۳۹۸
- پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای (KHAMENEI.IR): پیام تسلیت رهبر انقلاب در پی شهادت سردار شهید سپهبد قاسم سلیمانی و شهدای همراه او، ۱۳۹۸/۱۰/۱۳
- خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): انتقام سخت با شلیک دهها موشک به پایگاه آمریکایی عینالاسد، ۱۸ دی ۱۳۹۸
- خبرگزاری رسمی حوزه: وصیتنامه سردار حاج قاسم سلیمانی منتشر شد+ متن کامل، پنجشنبه ۲۴ بهمن ۱۳۹۸