سیری در معارف صحیفه سجادیه
| سیری در معارف صحیفه سجادیه | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | حسینی سیاهکلرودی، قوام الدین (نويسنده) علی بن حسین(ع)، امام چهارم (نویسنده) |
| عنوانهای دیگر | سیری در معارف صحیفه سجادیه |
| سال نشر | 1399ش |
| چاپ | 1 |
| موضوع | علی بن حسین(ع)، امام چهارم، 38 - 94ق. صحیفه سجادیه - نقد و تفسیر - دعاها |
| زبان | عربی - فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 1399 30423ص8ع 267/1 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
سیری در معارف صحیفه سجادیه، اثر سید قوامالدین حسینی سیاهکلرودی (1339ش)، شرح موضوعی و گزینشی «صحیفه سجادیه» است که نویسنده در آن، به بررسی و تبیین آموزههای اعتقادی، اخلاقی و رفتاری موجود در صحیفه با رویکردی آموزشی میپردازد.
ساختار
کتاب در یک جلد شامل پیشگفتار، مقدمه و سه فصل اصلی است که در قالب پانزده درس آموزشی همراه با خلاصه درس و پرسشهای آن تنظیم شده است.
سبک نگارش
- آموزشی و درسنامهای: مطالب بهگونهای تدوین شده که بهعنوان متن درسی برای اساتید و دانشپژوهان قابلاستفاده باشد[۱].
- سادهسازی مفاهیم: تلاش شده است تا مباحث سنگین نظری و کلامی به زبانی ساده و با جنبههای کاربردی و عملی ارائه شود[۲].
نوع شرح یا ترجمه
نوع این اثر، شرح موضوعی و گزینشی است که در آن نویسنده بهجای شرح ترتیبی دعاها، معارف را در دستههای کلی تقسیمبندی کرده است. برای مثال، در درس دوم تحت عنوان «خداشناسی»، فرازهای مختلفی از چندین دعای صحیفه (مانند دعای اول، چهل و هفتم و...) را برای تبیین مراتب توحید نظری و عملی در کنار هم قرار داده است. [۳].
گزارش محتوا
درس اول (کلیات): این درس به آشنایی با عصر امام سجاد(ع) و شرایط دشوار سیاسی و فرهنگی آن دوران، معرفی صحیفه سجادیه بهعنوان «اخت القرآن» و «انجیل اهلبیت»، و بررسی کارکردهای دعا از جمله اجابت، عبادت و کسب معارف میپردازد[۴].
فصل اول با عنوان معارف بنیادی، به زیرساختهای جهانبینی اسلامی از منظر ادعیه امام سجاد(ع) اختصاصیافته و شامل شش درس زیر است:
درس دوم (خداشناسی): در این درس، راههای شناخت خدا (حسی، عقلی، شهودی و وحیانی)، محدودیتهای شناخت ذات الهی و مباحث توحید نظری (ذاتی، صفاتی و افعالی) و توحید عملی در سیره امام سجاد(ع) تبیین شده است[۵].
درس سوم (راهنماشناسی): این بخش به پیوند عمیق با رسول خدا(ص)، تأثیر صلوات، ویژگیها و سیره تبلیغی و جهادی پیامبر(ص)، و تداوم رسالت در قالب امامت و نقش معصومین(ع)، بهعنوان جانشینان خدا روی زمین اختصاص دارد[۶].
درس چهارم (انسانشناسی): موضوعاتی چون تعریف انسان، زیباییها و هدف از آفرینش او (شناخت خداوند، عبودیت)، ساحتهای وجودی انسان (نفس، قلب، روح) و عوامل بازدارنده از کمال مانند نفس، دنیا و شیطان در این درس بررسی میشوند[۷].
درس پنجم (جهانشناسی): ویژگیهای جهان از جمله یگانگی، نوآفرینی، هدفداری و جریان عشق به خدا در آن، در کنار تبیین جایگاه، حقیقت و طبقات فرشتگان بهعنوان کارگزاران الهی مورد بحث قرار میگیرد[۸].
درس ششم (آخرتشناسی و آخرتگرایی): این درس به ارتباط دنیا و آخرت، حقیقت مرگ، برزخ، قیامت و نعمتها و عذابهای اخروی پرداخته است[۹].
فصل دوم تحت عنوان اخلاق، در قالب دروس زیر، به بررسی آموزههای رفتاری در چهار حوزه اصلیِ خانواده، اجتماع، اقتصاد و نظام دفاعی میپردازد:
درس هفتم (اخلاق خانواده): در این درس، رفتار و وظایف متقابل فرزندان و والدین شامل دعا، نیکی، قدردانی و تعلیموتربیت دینی با استناد به دعاهای صحیفه تشریح شده است[۱۰].
درس هشتم (اخلاق اجتماعی): اخلاق اجتماعی در ارتباط با عموم مردم با مباحثی نظیر عدالت، حلم و بردباری، وحدتگرایی، حسن خلق، حقگویی و اخلاق در ارتباط با همکیشان و پاسداری از ارزشها در سطح جامعه مطرح میشود[۱۱].
درس نهم (اخلاق اقتصادی): این درس به تبیین دیدگاه اسلام درباره فقر و غنا و پیامدهای آن، پیامدهای ثروت، کسب درآمد با موضوعات روزی حلال، اعتماد به وعدههای الهی، راضی بودن به تقدیر الهی، روزی آسان، گسترش روزی در پیری و برکت روزی، و بحث مصرف با ریز موضوعات اسراف و تبذیر، قرض، حد کفاف، قناعت، دستگیری از نیازمندان و آداب بخشش، میپردازد[۱۲].
درس دهم (اخلاق نظامی): ویژگیهای رزمندگان اسلام شامل اخلاص، آخرتگرایی، صبر، شجاعت، امید به نصرت الهی، وحدت، دانشافزایی و روحیه شهادتطلبی از منظر امام سجاد(ع) گزارش شده است[۱۳].
فصل سوم با محوریت عبودیت و بندگی، در درسهای زیر، به جنبههای عملی و تقربی زندگی مؤمنانه پرداخته است: درس یازدهم (توبه و بازگشت بهسوی خدا): حقیقت، شرایط، مراتب و آداب توبه و آثار آن در وجود بنده، همراه با امیدواری به اجابت از سوی خداوند رحیم در این درس بیان شده است[۱۴].
درس دوازدهم (عشق به خدا و اولیای الهی): این بخش به معنای عشق، جریان آن در هستی و آثار عشق الهی همچون ایثار، طاعت، رضایت و شوق دیدار محبوب میپردازد[۱۵].
درس سیزدهم (ترک محرمات و انجام واجبات): گستره وظایف بندگی در حوزههای فردی و اجتماعی، کوتاهی در بندگی و جبران، اهمیت نماز و روزه، و الگوگیری در مسیر بندگی و رعایت آداب آن در این درس تبیین شده است[۱۶].
درس چهاردهم (ذکر و مراقبت): اهمیت ذکر زبانی و قلبی، انقطاع الی الله، آثار ذکر و مراتب مراقبت در دعاهای امام سجاد(ع) مورد بررسی قرار میگیرد[۱۷].
درس پانزدهم (تلاوت و انس با قرآن کریم): در آخرین درس، ویژگیهای قرآن، شرایط بهرهمندی از هدایت آن، آداب تلاوت و آثار و برکات دنیوی و اخروی انس با کلام وحی گزارش شده است[۱۸].
در پایان، به طور خلاصه میتوان چنین گفت که این دروس یک دوره کامل از معارف اعتقادی، اخلاقی و عملی را بر اساس آموزههای امام سجاد(ع) در صحیفه سجادیه ارائه میدهند تا مسیری روشن برای زندگی مؤمنانه ترسیم کنند.
پانویس
- ↑ ر.ک: پیشگفتار، ص16
- ↑ مقدمه، ص17
- ↑ ر.ک: متن کتاب، ص47- 53
- ↑ همان، ص19- 38
- ↑ همان، ص41- 56
- ↑ همان، ص57- 74
- ↑ همان، ص75- 92
- ↑ همان، ص93- 108
- ↑ همان، ص109- 126
- ↑ همان، ص127- 148
- ↑ همان، ص149- 164
- ↑ همان، ص165- 184
- ↑ همان، ص185- 203
- ↑ همان، ص205- 223
- ↑ همان، ص224- 239
- ↑ همان، ص240- 256
- ↑ همان، ص257- 272
- ↑ همان، ص273- 291
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.