در برزخ کلمات: درباره ترجمه و ویرایش ادبی
| در برزخ کلمات: دربارۀ ترجمه و ویرایش ادبی | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | جاوید، علیرضا (نویسنده) |
| ناشر | فرهنگ جاوید |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | ۱۴۰۴ |
| شابک | 978-622-700-454-0 |
| موضوع | ترجمه ادبی -- ایران -- مصاحبهها، ویرایش ادبی -- ایران |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | ٨/٣٢٢فا٨ PIR 2892 |
در برزخ کلمات: دربارۀ ترجمه و ویرایش ادبی تألیف علیرضا جاوید؛ این کتاب با رویکردی پژوهشی و گفتگومحور، از خلال مصاحبه با شش مترجم برجسته ایرانی به بررسی وجوه پنهان فرایند ترجمه ادبی و نقش ویرایش در آن میپردازد.
ساختار
کتاب مشتمل بر یک یادداشت، شش گفتگو (با عبدالله کوثری، رضا رضایی، علیاصغر حداد، احمد کساییپور، مژده دقیقی و آبتین گلکار) و نمایه است.
گزارش کتاب
ترجمۀ ادبی در ایران از دهۀ ۱۳۲۰ اهمیت یافت و در دهۀ ۱۳۳۰ با تأسیس مؤسسۀ فرانکلین شکل جدیتری به خود گرفت، اما در دهۀ ۱۳۴۰ به بعد بود که حضوری بیسابقه در فرهنگ ایران یافت. امروزه ترجمه نقشی مهم در شناخت فرهنگ و اعتقادات دیگر ملتها دارد و میتواند پل ارتباطی با جهانهای دیگر باشد. مترجم میخواهد برای مخاطبی که هیچ شناختی از زبان مبدأ ندارد، متنی را ترجمه کند که همان معنا و مفهوم را برساند؛ اما ترجمۀ ادبی یک گام فراتر میرود و در کنار «چه گفته»، «چگونه گفتن» را نیز نشان میدهد. از اینجا به بعد سبک ادبی اهمیت مییابد و تفاوت قلم نویسندهها و شیوۀ بیان مقصود جلوهگر میشود.
کتاب حاضر با رویکردی پژوهشی و گفتگومحور نوشته شده و نویسنده کوشیده است از خلال گفتگو با مترجمان برجسته، به وجوه پنهان و کمتر بحثشدۀ فرایند ترجمه و نقش ویرایش در آن بپردازد. «در برزخ کلمات» درواقع مجموعهای از مصاحبههای تحلیلی با سه نسل از مترجمان ادبی ایران است. علیرضا جاوید با طرح سوالاتی بنیادین مانند «چیستی ترجمه ادبی» و «علل افت یا رشد کیفیت ترجمهها»، فضای مناسبی برای واکاوی وضعیت فعلی ترجمه ادبی در ایران فراهم کرده است. او در مقدمه تأکید دارد که سؤالات کتاب در امتداد دغدغهها و هدف پژوهشی او طراحی شدهاند؛ به گونهای که هم جنبه آسیبشناسانه داشته باشند و هم امکان طرح دیدگاههای فردی مترجمان را فراهم آورند.
این گفتگوها که هرکدام با دقت و عمق پیش رفتهاند، افزون بر پرداختن به تجربههای شخصی مترجمان، دیدگاههای آنان را درباره مفهوم ترجمه، رابطه مترجم با متن اصلی، جایگاه ویرایش و مسائل نظاممند ترجمه در ایران دربرمیگیرد. جاوید در طرح پرسشها دقت بسیاری به خرج داده است تا بحثها از حالت کلیگویی خارج شده و به نقاط حساس و تعیینکنندهای در روند ترجمه برسند.
این کتاب نهتنها مجموعهای از گفتگوهای صرف با مترجمان برجسته است، بلکه تلاشی تأملبرانگیز برای ترسیم چشماندازی روشن از وضعیت ترجمه ادبی در ایران امروز است؛ چشماندازی که در آن دغدغههای حرفهای، ملاحظات نظری و تجربههای شخصی درهمتنیده شدهاند تا تصویری چندلایه و صادقانه از مناسبات ترجمه، ویرایش و نشر پیش روی خواننده قرار گیرد. علیرضا جاوید با پرهیز از داوریهای قطعی و نگاه از بالا، فضایی گفتگویی و انتقادی فراهم کرده که در آن خواننده نهتنها با اندیشههای مترجمان، بلکه با سؤالات بنیادینی روبرو میشود که هنوز پاسخ نهایی نیافتهاند.
نویسنده در پایان، اشتراک نظر شش مترجم را در چند نکته مهم چنین برمیشمارد: متن ادبی به دلیل نقش و ویژگی زبانی که دارد، از متون دیگر متمایز است؛ متن ادبی حاصل آمیختن واقعیت با تخیل است؛ هر متن ادبی ویژگی سبکی مشخصی دارد؛ قلم مترجم ادبی وابسته به متنی است که ترجمه میکند؛ مترجم ادبی باید شناخت نسبی از زبانشناسی فرهنگی داشته باشد؛ مترجم ادبی باید دارای حداقلی از خلاقیت ادبی باشد؛ مترجم ادبی در کنار تسلط به زبان مبدأ باید شناخت کافی از زبان فارسی و موضوع داشته باشد؛ مترجم ادبی باید کنجکاو و پژوهشگر باشد؛ هر ترجمۀ ادبی باید توسط ویراستاری زبده و ورزیده ویرایش شود؛ مترجم و ویراستار دو بازوی لازم و ملزوم هم در آفرینش ترجمۀ ادبیاند؛ رابطۀ مترجم و ویراستار باید تعاملی باشد و نه تخاصمی.[۱]
پانویس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات