حکمت دینی و یونان‌زدگی در عالم اسلامی

حکمت دینی و یونان‌زدگی در عالم اسلامی از آغاز تا عصر ابن خلدون ، از آثار نویسنده، مدرّس، هنرشناس و غرب‌پژوه ایرانی، دکتر محمد مددپور (۱۳۳۴-۱۳۸۴ش)، پژوهشی عمیق در تاریخ تفکر جهان اسلام است که با رویکردی انتقادی به بررسی و تحلیل چگونگی مواجهه اندیشه اسلامی با فلسفه یونانی می‌پردازد. این اثر بخشی از طرح غرب‌شناسی انتقادی نویسنده است.

حکمت دینی و یونان زدگی در عالم اسلامی
پدیدآوران	مددپور، محمد (نويسنده)
عنوان‌های دیگر	از آغاز تا عصر ابن خلدون
ناشر	سازمان تبليغات اسلامی. شركت چاپ و نشر بين الملل
مکان نشر	ایران - تهران
سال نشر	1388ش
چاپ	1
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	/م4ح8 26 BBR
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

هدف و روش

• دکتر محمد مددپور این اثر با هدف بازاندیشی در حجیت عقل و وحی و بررسی نحوه تقابل علوم اسلامی با فلسفه یونانی تا پایان قرن هشتم هجری قمری به رشته تحریر درآورده است.
• دکتر محمد مددپور روش خود را از روش‌های متافیزیکی و فلسفی متعارف غرب که توسط شرق‌شناسان اعمال می‌شود، مستقل می‌داند. مبنای تحلیل او در این کتاب بر دو رکن اصلی استوار است:

1. حکمت اسمائی: او تاریخ را بر اساس نظریه تجلی اسماء الهی (برگرفته از آراء ابن‌عربی) تحلیل می‌کند و معتقد است هر دوره تاریخی مظهر اسمی از اسماء خدای متعال است.
2. صورت نوعی تاریخی: دکتر محمد مددپور در برابر کثرت‌گرایی فرهنگی، معتقد به وحدت شئون فرهنگی است؛ یعنی در هر دوره تاریخی، دین، هنر، سیاست و علم همگی از یک صورت نوعی تاریخی واحد تبعیت می‌کنند.

ساختار و محتوا

• کتاب حاضر، شامل یک مقدمه و 8 فصل اصلی به شرح زیر است:
• مقدمه: نویسنده در این بخش به تبیین ضرورت بازاندیشی در حجیت عقل و وحی و تقابل علوم اسلامی با فلسفه یونانی می‌پردازد.
• فصل اول: دین عقلی یونان‌زده و دین شهودی این فصل به بررسی تقابل میان تفکر متافیزیکی یونانی (عقل جزوی) و بینش شهودی و وحیانی پرداخته و مفهوم «یونان‌زدگی» را تعریف می‌کند.
• فصل دوم: تاریخیت علم در این بخش، مفهوم تاریخیت علم در عالم اسلامی و تفاوت آن با مبانی علمی در غرب مورد بحث قرار می‌گیرد.
• فصل سوم: وجود و زمان (تاریخ) از منظر حکمت معنوی این فصل به مباحث عمیق‌تری همچون تجلی وجود قدسی در آینه زمان، ادوار تاریخی بر اساس تجلی اسماء، وحدت شئون فرهنگی بر اساس صورت نوعی تاریخی و نقد نظریه ترقی تاریخی می‌پردازد.
• فصل چهارم: ظهور عالم اسلامی نویسنده در این فصل موضوعاتی چون یونان‌زدگی در آستانه ظهور اسلام، دایره مراتب تجلیات نور محمدی، وحی و سنت اسلامی، و بسط و قبض حکمت دینی در عصر ایمان را بررسی می‌کند.
• فصل پنجم: اثبات قدرت و جلال الهی در برابر یونان‌زدگی این فصل به نهضت ترجمه، مواجهه متفکران اسلامی با ملل دیگر، جدال معتزله و اشاعره، و موضع اعتدالی شیعه در دوران غیبت می‌پردازد.
• فصل ششم: دو راه وصول به حجیت عقل و وحی در عالم اسلامی در این بخش، آراء فیلسوفان و اندیشمندان بزرگی همچون کندی، فارابی، ابن‌سینا، اخوان‌الصفا، رازی، خیام و سهروردی در مواجهه با عقل و وحی تحلیل می‌شود.
• فصل هفتم: احیای ستیز با یونان‌زدگی این فصل به غلبه تفکر شرعی، ستیز فقها و اهل حدیث با یونان‌زدگی، مواجهه حکمت انسی با فلسفه، و بازاندیشی دینی غزالی اختصاص دارد.
• فصل هشتم: آخرین مواجهات عالم اسلامی با فرهنگ یونانی در فصل پایانی، جریان‌های فرهنگی پس از غزالی، آراء ابن‌رشد، عرفان وحیانی ابن‌عربی، و در نهایت پایان تفکر نظری دینی در عالم اسلامی با ظهور علم عمران ابن ‌خلدون بررسی شده است.
• در انتهای کتاب نیز فهرست اعلام (اشخاص و کتب) و فهرست موضوعی درج شده است.

نمونه مباحث

• دکتر محمد مددپور معتقد است یونان‌زدگی صرفاً به معنای ترجمه آثار یونانی نیست، بلکه به معنای فراموشی مبدأ قدسی و غلبه «عقل جزوی» و فلسفه استدلالی بر «وحی» و «شهود» است. او توضیح می‌دهد که در این حالت، عقل انسانی خود را مستقل از وحی دانسته و سعی می‌کند حقایق دینی را با خط‌کش منطق یونانی بسنجد.

منابع مقاله

• مقدمه و متن کتاب.