حمویی سرخسی، عبدالله بن احمد

ابومحمد عبدالله بن احمد بن حمّویه بن یوسف بن اعین سرخسی (۲۹۳-۳۸۱ق)، مشهور به ابن حمّویه، از محدثان و راویان برجسته قرن چهارم هجری بود. او خطیب شهر سرخس بود و به دلیل روایت کتب معروف حدیثی از جمله صحیح بخاری، مسند دارمی و مسند عبد بن حمید، از جایگاه والایی در علم حدیث برخوردار بود. ابن حمّویه در سال ۳۱۶ قمری صحیح بخاری را از محمد بن یوسف فربری (راوی مستقیم بخاری) شنید و این روایت از طریق او به نسل‌های بعد منتقل شد. او همچنین جزئی مستقل در شمارش احادیث صحیح بخاری تألیف کرد که بعدها توسط امام نووی در مقدمه شرح خود بر صحیح بخاری مورد استفاده قرار گرفت.

ابومحمد سرخسی (ابن حمّویه)
نام کامل	عبدالله بن احمد بن حمّویه بن یوسف بن اعین
نام‌های دیگر	ابن حمّویه، حمویی، سرخسی
نام پدر	احمد بن حمّویه بن یوسف بن اعین
ولادت	۲۹۳ هجری قمری
محل تولد	سرخس
محل زندگی	سرخس، بوشنج، هرات
رحلت	۳۸۱ هجری قمری
طول عمر	۸۸ سال
دین	اسلام
پیشه	محدث، خطیب، راوی
منصب	خطیب سرخس
اطلاعات علمی
علایق پژوهشی	حدیث، علوم حدیث، صحیح بخاری
اساتید	محمد بن یوسف فربری (راوی صحیح بخاری) عیسی بن عمر سمرقندی (راوی مسند دارمی) ابراهیم بن خزیم شاشی (راوی مسند عبد بن حمید)
شاگردان	ابوزر هروی ابویعقوب قراب محمد بن عبدالصمد ترابی مروزی علی بن عبدالله هروی محمد بن احمد بن محمود هروی ابوالحسن عبدالرحمن بن محمد داوودی
برخی آثار	جزء در عدد احادیث صحیح بخاری

ولادت

ابومحمد عبدالله بن احمد بن حمّویه بن یوسف بن اعین سرخسی در سال ۲۹۳ هجری قمری در شهر سرخس (از شهرهای خراسان بزرگ) به دنیا آمد. نسب او به جدش حمّویه می‌رسد که نامی فارسی است و به معنای محمد می‌باشد.

تحصیلات

اساتید و سفرهای علمی

ابن حمّویه در حدود ۲۳ سالگی (سال ۳۱۶ قمری) به فربر رفت و صحیح بخاری را از محمد بن یوسف فربری (راوی مستقیم بخاری) شنید. او همچنین به سمرقند سفر کرد و مسند دارمی را از عیسی بن عمر سمرقندی (راوی دارمی) فراگرفت. سپس به خرشکت رفت و مسند عبد بن حمید و تفسیر آن را از ابراهیم بن خزیم شاشی (راوی عبد بن حمید) دریافت کرد.

شاگردان

راویان متعددی از او حدیث نقل کرده‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

- ابوزر هروی (حافظ و محدث معروف)

- ابویعقوب اسحاق بن ابراهیم قراب

- محمد بن عبدالصمد ترابی مروزی

- علی بن عبدالله هروی

- محمد بن احمد بن محمد بن محمود هروی

- ابوالحسن عبدالرحمن بن محمد داوودی (که از او به عنوان شیخ‌الاسلام و مسندالوقت یاد شده است)

فعالیت‌ها

جایگاه علمی

ابن حمّویه از محدثان ثقه و مورد اعتماد بود. ابوزر هروی درباره او می‌گوید: بر او قرائت کردم و او ثقه و صاحب اصول نیکوست. او از جمله راویانی بود که چهار کتاب مهم حدیثی را به نسل‌های بعد منتقل کرد: صحیح بخاری، مسند دارمی، مسند عبد بن حمید و تفسیر عبد بن حمید.

تألیف

ابن حمّویه جزئی مستقل در شمارش احادیث صحیح بخاری تألیف کرد که در آن تعداد ابواب و احادیث هر کتاب از صحیح بخاری را مشخص کرده است.

خطیب سرخس

او خطیب شهر سرخس بود و پس از مدتی در شهرهای بوشنج و هرات نیز اقامت گزید.

وفات

ابن حمّویه در شب دوشنبه، با دو شب مانده به پایان ماه ذی‌الحجه سال ۳۸۱ هجری قمری در سن ۸۸ سالگی درگذشت.

آثار

از مهم‌ترین آثار ابن حمّویه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

جزء در عدد احادیث صحیح بخاری: رساله‌ای مستقل که در آن تعداد ابواب و احادیث هر کتاب از صحیح بخاری را شمارش کرده است. این اثر بعدها توسط امام نووی در مقدمه شرح خود بر صحیح بخاری مورد استفاده قرار گرفت.

منابع مقاله

• حمویی سرخسی، عبدالله بن احمد، عدد جميع حديث الجامع الصحیح للبخاری، محقق: احمد بن فارس سلوم، ریاض: مکتبة المعارف للنشر و التوزیع
• ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۴م، ج۱۶
• ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الإسلام و وفيات المشاهير و الأعلام، بیروت: دار الکتاب العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق، ج۲۷
• صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، بیروت: دار النشر فرانز شتاينر، چاپ دوم، ۱۴۰۱ق، ج۱۷
• ابن تغرى بردى، یوسف بن تغرى بردى، النجوم الزاهرة في ملوك مصر و القاهرة، قاهره: وزارة الثقافة و الإرشاد القومي، چاپ اول، ۱۳۹۲ق، ج۴
• ابن عماد، عبدالحی بن احمد، شذرات الذهب في أخبار من ذهب، بیروت: دار ابن کثیر، چاپ اول، ۱۴۰۶ق، ج۴
• ذهبی، محمد بن احمد، العبر في خبر من غبر، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ج۲

وابسته‌ها

عدد جميع حديث الجامع الصحیح للبخاري