حقیقت روح؛ دانشی اندک از علم الارواح

حقیقت روح؛ دانشی اندک از علم الارواح، تألیف نویسنده معاصر احمد زمردیان، به بررسی ماهیت روح و ارتباط آن با جسم و موضوعاتی پیرامونی آن، همچون ارتباط با ارواح و تناسخ و عالم برزخ پرداخته است.

حقيقت روح
پدیدآوران	زمردیان، احمد (نويسنده)
عنوان‌های دیگر	دانشی اندک از علم الارواح
ناشر	دفتر نشر فرهنگ اسلامی
مکان نشر	ایران - تهران
سال نشر	1383ش
چاپ	4
شابک	‎964-430-243-5
موضوع	روح شناسی (ت. ج.) - زندگی پس از مرگ
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	‎‏/‎‏ف‎‏2‎‏ز‎‏8 1038 ‏BF‎‏
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

ساختار

کتاب، مشتمل بر پیشگفتار و پنج بخش است که مباحث هر بخش در ضمن عناوین متعدد مطرح شده است.

انگیزه نگارش

منظور نگارنده از نگارش این کتاب، توجه به امر آخرت و روشن شدن افکار عمومی در مسئله روح است؛ به‌خصوص برای آنان که از عوالم پس از مرگ آگاهی ندارند و همچنین برای آنها که تاکنون اعتنایی به شناسایی ذات و ماهیت خود نداشته و در کشف حقایق جهان هستی بی‌تفاوتند‏.

گزارش محتوا

نویسنده در بخش اول کتاب، به موضوع اصالت روح پرداخته و به‌اختصار دیدگاه روان‌پژوهان و فلاسفه غرب و شرق را درباره حقیقت روح مطرح کرده است‏. سپس اشاره می‌کند که خدای تعالی در قرآن مجید در 21 مورد درباره روح بیاناتی را آورده که بعضی در مورد کیفیت حیات آدمی و بعضی از نظر نیروی امدادی و برخی اشاره به وجود ملائکه است‏.

وی معتقد است که مهم‌ترین آیه‌ای که مورد بحث عموم علما و اکثر فلاسفه و عرفا قرار گرفته، آیه 85 سوره اسراء است: «و يسئلونك عن الروح قل الروح من أمر ربي و ما أوتيتم من العلم إلا قليلا»؛ «ای رسول تو را از حقیقت روح پرسش می‌کنند، بگو: روح از امر پروردگار من است و آنچه از دانش به شما داده شده، بسیار اندک است». این آیه با نگاه به تفاسیری چون نمونه، المیزان، مجمع البیان و منهج الصادقین مورد مطالعه قرار گرفته است‏.

در این بخش همچنین به موضوعاتی چون تجرد روح، ارتباط روح با جسم و عقل و قلب، دیدگاه مادیون درباره روح، خواب و رؤیا و تله‌پاتی و آزمایش‌های روان‌پژوهان در رابطه با ارواح پرداخته شده است.

«معرفت نفس»، عنوان دومین بخش کتاب است. در این رابطه نیز دیدگاه فلاسفه و عرفا مطرح شده است؛ از جمله صدرالمتألهین معتقد است که حقیقت انسان یعنی نفس تا وقتی که از مرتبه حس و خیال و وهم نگذشته، محتاج به بدن است، اما همین‌که به مرتبه تعقل رسید، مجرد است و حاجتی به بدن مادی ندارد. وی معتقد است که روح با بدن پیدا می‌شود و در آغاز پیدا شدن، وجود روح و بدن ممزوج و متحد با یکدیگر است و تدریجاً جوهر روح شدت یافته، رو به کمال بالا می‌رود تا به مقام تعقل می‌رسد و مجرد می‌شود و باقی می‌ماند‏.

اشاره به حدیثی منقول از امام علی(ع): «معرفة النفس أنفع المعارف» و پانزده نکته استفاده‌شده از آن، از جمله مطالب جالب توجه این بخش از کتاب است‏.

بخش سوم به بطلان تناسخ و عود ارواح به این جهان اختصاص دارد و تصریح شده که موضوع تناسخ و بازگشت ارواح هر دو از نظر اسلام، مردود و باطل است‏. نویسنده، معتقد است این اعتقاد خرافی ناشی از بی‌ایمانی به امر مبدأ و معاد است؛ چون اگر کسی اعتقاد به امر معاد داشته باشد، بطلان تناسخ و عود ارواح در نزد او ثابت است‏.

بخش چهارم، به عالم ارواح و عالم برزخ پرداخته است. نویسنده پس از اشاره به معنای برزخ و جایگاه آن، به بررسی عالم برزخ یا عالم ارواح از نظر قرآن مجید پرداخته است. در این رابطه آیاتی از سوره مؤمنون (آیه 99-101) مورد بررسی قرار گرفته است‏.

آخرین بخش کتاب، به مسئله معاد و رستاخیر و موضوعاتی چون صراط، اعراف، عذاب‌های دوزخیان و نعمت‌های بهشتیان اختصاص دارد. در این بخش به‌اختصار دلائل نقلی و عقلی اثبات معاد ذکر شده است‏. مباحث کتاب با اشاره به این نکته به پایان آمده که سرانجام، روح که شخصیت آدمی را تشکیل می‌دهد، در جایگاه مخصوص خود تا ابد خالد و برقرار می‌ماند و خدای تعالی در قرآن مجید، متجاوز از هفتاد مورد خلود اهل دوزخ و بهشت را در آن دو مقام، تأکید فرموده است‏.

منابع مقاله

پیشگفتار و متن کتاب.