تغییر معنایی در قرآن
تغییر معنایی در قرآن: بررسی رابطۀ بینامتنی قرآن با شعر جاهلی تألیف سید حسین سیدی؛ پژوهشی است در حوزۀ معناشناسی تاریخی که به بررسی مسئلۀ تحول و تغییر معنایی واژگان با توجه به حضور آنها در شعر جاهلی و سپس در قرآن کریم میپردازد.
| تغییر معنایی در قرآن | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | سیدی، سید حسین (نویسنده) |
| عنوانهای دیگر | بررسی رابطۀ بینامتنی قرآن با شعر جاهلی |
| ناشر | سخن |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390 ش. |
| چاپ | چاپ اول |
| شابک | 978-964-372-520-4 |
| موضوع | قرآن -- مسائل لغوی؛ شعر عربی - پیش از اسلام؛ معناشناسی؛ قرآن در ادبیات عربی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | /س۹ت۷ / ۸۲/۲ BP |
ساختار
این کتاب در سه فصل اصلی به همراه کتابنامه و فهرست تنظیم شده است.
گزارش کتاب
کتاب «تغییر معنایی در قرآن» نوشته سید حسین سیدی، با این پیشفرض آغاز میشود که دانش زبانشناسی و معناشناسی در جهان اسلام اساساً حول مطالعات متون مقدس، به ویژه قرآن کریم، شکل گرفته است. نویسنده اشاره میکند که در تمام تاریخ فرهنگ اسلامی، دین ارتباط تنگاتنگی با زبان داشته و همین باعث تکوین و رشد مباحث زبانشناختی شده است. فعالیتهایی مانند گردآوری واژگان، فرهنگنویسی، توجه به قرائت، تفسیر، شرح واژگان غریب و نگارش کتابهایی چون «غریب القرآن»، دقت در مباحث نحوی و توجه به زیباییهای لفظی و معنایی آیات، همگی نشان میدهند که قرآن کانون توجه دانشمندان اسلامی بوده و نخستین لغویان نیز برای تفسیر واژگان غریب قرآن به متونی غیر از قرآن، به ویژه شعر جاهلی، رجوع میکردهاند.
موضوع اصلی این پژوهش، مسئله تغییر یا تحول معنایی است که ذیل معناشناسی تاریخی قرار میگیرد. نویسنده در پی بررسی قانونمندی تحولاتی است که در حوزۀ معنا رخ میدهد و تمرکز خود را بر تحول معنایی واژگانی قرار داده که ریشه در ادبیات پیش از اسلام (به ویژه شعر جاهلی) دارند اما با قرارگرفتن در بافت جدید قرآنی، معنایی تازه یافتهاند. این بررسی نشان میدهد که قرآن در عین فصاحت و استواری، از متون قبلی خود به طور کامل گسست نیافته و با بهکارگیری واژگان آشنا، معنایی نو به آنها بخشیده است؛ امری که برای مخاطبان نخستین قرآن، که خود اهل زبان و ادب بودند، شگفتانگیز مینمود.
کتاب در فصل اول به پیشینۀ معناشناسی، انواع معنا، تغییر معنایی و پیشینۀ این مباحث در جهان اسلام و نیز مفهوم «بینامتنیت» و روابط بینامتنی در قرآن میپردازد.
فصل دوم به مفهومشناسی زبان، زبان ادبی قبل از اسلام، زمینههای نزول قرآن، مسئلۀ گسست یا پیوست زبانی و معرفتی قرآن با دوران قبل، و رابطه زبان و فرهنگ اختصاص دارد.
فصل سوم، که هستۀ اصلی پژوهش است، به بررسی تغییر معنایی در قرآن میپردازد. در این فصل، نویسنده واژگان قرآن را در حوزههای مختلفی مانند مفاهیم اعتقادی، عبادی، اخلاقی، مفاهیم اینجهانی و آنجهانی و مفاهیم فراعقلی دستهبندی کرده و با ردیابی آنها در شعر جاهلی، تحول معناییشان در قرآن را تحلیل میکند. همچنین در این فصل به روش تفسیری ابن عباس و استفاده او از شعر جاهلی برای تفسیر واژگان قرآنی اشاره شده و فهرستی از واژهها و لهجههایی که واژگان قرآنی بدانها نازل شده، ارائه گردیده است.
این پژوهش در نهایت بر خلاقیت زبانی قرآن تأکید دارد و نشان میدهد که چگونه این متن توانسته با استفاده از واژگان موجود، نظام معنایی جدید و عمیقتری را بنیان نهد.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات