تذکره بینظیر
تذکرۀ بینظیر تألیف میر سید عبدالوهاب افتخار دولتآبادی (قرن دوازدهم هجری قمری)، شاعر و تذکرهنویس، تصحیح امید سروری؛ تذکرهای است که شرح احوال و نمونه اشعار ۱۳۵ شاعر پارسیگوی ایرانی و هندی را از سال ۱۱۰۰ تا ۱۱۷۲ق (از میرغلامعلی آزاد بلگرامی تا یوسف بلگرامی) دربردارد.
| تذکرۀ بینظیر | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | بخاری دولتآبادی، سید عبدالوهاب (نویسنده) سروری، امید (مصحح) |
| ناشر | کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390 ش. |
| چاپ | چاپ اول |
| شابک | 978-600-220-059-4 |
| موضوع | شعر فارسی - قرن ۱۲ق. - مجموعهها؛ شاعران ایرانی - قرن ۱۲ق. - سرگذشتنامه؛ شاعران هندی (فارسی زبان) - قرن ۱۲ق. - سرگذشت نامه |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 4ت3ب / 4175 PIR |
ساختار
این کتاب مشتمل بر مقدمه مصحح، مقدمۀ مؤلف و سپس شرح احوال شاعران به ترتیب الفبایی است.
گزارش کتاب
«تذکرۀ بینظیر» اثر میر سید عبدالوهاب افتخار دولتآبادی، تذکرهای از شاعران پارسیگوی سدۀ دوازدهم هجری است که به همت امید سروری تصحیح و منتشر شده است. مؤلف، که در اشعار فارسی افتخار و در اشعار اردو بیگل تخلص میکرده، از سادات بخارا بود و اجدادش سالها پیش به هند مهاجرت کرده بودند. وی در احمدنگر متولد شد و علوم مختلف از جمله فقه، کلام، صرف و نحو، طب و ادبیات فارسی و عربی را فراگرفت. پس از ازدواج، بخش عمدهای از زندگی خود را در دولتآباد گذراند و به همین سبب به دولتآبادی معروف شد. او شاگرد میرغلامعلی آزاد بلگرامی بود و بعدها به توصیۀ استادش، ملازم نواب نظامالدوله ناصر جنگ، فرمانروای حیدرآباد دکن شد.
تذکرۀ بینظیر شامل شرح احوال و گزیده اشعار ۱۳۵ شاعر پارسیگوی هندی و ایرانی از سال ۱۱۰۰ تا ۱۱۷۲ قمری است. افتخار در این تذکره، ضمن پیروی از سبک کلاسیک تذکرهنویسی، با نثری ساده و قابل فهم و به دور از آرایههای لفظی دشوار، به معرفی شاعران پرداخته است. با این حال، رویکرد او در برخورد با شاعران یکسان نیست؛ برای شاعران مشهورتر و کسانی که به آنها میانه خوبی داشته، مطالب مفصلتر و اشعار بهتری انتخاب کرده و در مقابل، در مورد شاعرانی که مورد توجهش نبودهاند، به اختصار گذر کرده و اشعار سستتری را برگزیده است.
یکی از ویژگیهای مهم این تذکره، نقدهایی است که مؤلف بر تذکرههای معاصران خود، مانند «ید بیضا»ی استادش آزاد بلگرامی، «تذکرۀ المعاصرین» حزین لاهیجی و تذکرۀ وارسته لاهوری وارد کرده است. او در این نقدها بر دقت نظر و صحت روش تحقیق خود تأکید دارد. همچنین این تذکره حاوی اشارات تاریخی ارزشمندی است، از جمله شرح مفصلی از کشته شدن صمصامالدوله شاهنوازخان و فرزندانش در سال ۱۱۵۱ قمری که افتخار آن را از مشاهدات خود و منابعی مانند «مآثر الامرا» و یادداشتهای آزاد بلگرامی نقل کرده است.
«تذکرۀ بینظیر» از چند جهت منبعی منحصر به فرد محسوب میشود: تنها منبعی است که از تذکرۀ وارسته لاهوری (که نسخهای از آن یافت نشده) اطلاعاتی داده، تنها منبعی است که از شاعری با عنوان «حکیم الحکما باهر» سخن گفته، و تنها منبعی است که مؤلف «نادرشاهنامه» یا «شاهنامۀ نادری» را میرزامحمدعلی عارف طهرانی معرفی میکند. همچنین بسیاری از دیوانهایی که مؤلف دیده، امروزه در دسترس نیست و برخی از اشعار مندرج در این تذکره، در دیوانهای موجود یافت نمیشود. این اثر، گنجینهای ارزشمند برای پژوهش در حوزۀ شعر فارسی در شبه قاره در سدۀ دوازدهم هجری است.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات