بررسی شبهات قرآن و فرهنگ زمانه
| بررسی شبهات قرآن و فرهنگ زمانه | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | رضایی، حسنرضا (نويسنده) مرکز مطالعات و پژوهش های فرهنگی حوزه علمیه قم (تهيه کننده) |
| ناشر | حوزه علميه قم. مرکز مديريت |
| مکان نشر | ایران - قم |
| سال نشر | 1383ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | 964-6918-48-4 |
| موضوع | قرآن - تحقیق - قرآن - دفاعیهها و ردیهها |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | /ر6ب4 65/3 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
بررسی شبهات قرآن و فرهنگ زمانه، اثر حسنرضا رضایی (معاصر) است که به بررسی شبهات تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ زمانه میپردازد. همچنین این پژوهش به سؤالاتی فرعی چون تأثیرپذیری قرآن از تجارب اعراب، جغرافیای عربستان، فرهنگ خرافهها، قالبهای زبانی، شیوههای بیانی و سایر معارف و گرایشهای عرب جاهلیت میپردازد. در یک کلام این پرسش را پاسخ میدهد: آیا قرآن از فرهنگ عصر خود متأثر شده است؟
ساختار
کتاب، مشتمل بر یک مقدمه و پنج فصل است.
گزارش محتوا
فصل اول (کلیات): این فصل، به بررسی معنای لغوی و اصطلاحی واژه فرهنگ، ریشههای فرهنگ، معنای لغوی و اصطلاحی قرآن و ریشهیابی این نکته که قرآن «وحی الهی» است یا «مکتوب بشری» میپردازد[۱].
فصل دوم (قرآن و بهرهگیری از فرهنگهای مثبت): این فصل، به برخورد قرآن با فرهنگ اعراب و علت امضا یا اصلاح برخی از فرهنگهای مثبت اختصاص دارد[۲].
فصل سوم (دلیلهای کلی مدعیان قرآن با فرهنگ زمانه): این فصل، به ادله کلی مدعیان تأثیرپذیری قرآن میپردازد؛ از جمله تجربه دینی پیامبر(ص)، عدم امکان ارتباط انسان مادی با وحی الهی، تأثیرپذیری قرآن از کتابهای گذشته و ناسازگاری جاودانگی قرآن با بهرهگیری از فرهنگ زمانه[۳].
فصل چهارم (قرآن و بهرهگیری از ابزار گفتگو): این فصل، به ابزارهای بیانی قرآن مانند تشبیهات، تمثیلات، واژههای بیگانه و شیوههای بیانی اعراب میپردازد[۴].
فصل پنجم (بررسی و نقد شبهات مصداقی تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ زمانه): نمونههایی از شبهات مربوط به تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ اعراب در این فصل بررسی و تحلیل شده است[۵].
پارهای از مباحث کتاب که در فصول یادشده بررسی گردیده، به شرح زیر است:
- کتاب، ناظر به مباحثی است که بهطور گستردهای در میان روشنفکران معاصر و متفکران داخلی و خارجی مطرح شده است. بهطور خاص، مباحث مربوط به «تجربه دینی» پیامبر، «مکتوب بشری» بودن قرآن و بحثهایی که در نشریاتی مانند «مجله زن» درباره موقتی بودن احکام شرعی (مانند حجاب) مطرح شدهاند، مورد نقد و بررسی قرار گرفتهاند. اگرچه در منابع ارائهشده به نام یک کتاب خاص اشاره نشده که این اثر مستقیماً ناظر به آن نوشته شده باشد، اما هدف کلی پاسخ به این دیدگاههاست که معتقدند قوانین و احکام قرآن متناسب با جامعه زمان پیامبر(ص) بوده و احکام آن باید عوض شود. همچنین، کتاب به نقد دیدگاههایی پرداخته که قائل به وجود تناقضات در متون مقدس و کتابهای آسمانی ادیان گذشته بودهاند و قرآن را تحت تأثیر آن کتب میدانستند. از جمله این مسائل، بررسی دیدگاههایی است که قرآن را متأثر از فرهنگ روم و یونان یا هیئت قدیم میدانستند[۶].
- محور اصلی در تحلیل ریشهیابی شبهاتی که ادعا میکنند قرآن تحت تأثیر فرهنگ عصر نزول و شرایط محیطی آن قرار گرفته است، دفاع از این دیدگاه است که قرآن، کلام وحی الهی بوده و از سوی خداوند نازل شده است و نه یک «مکتوب بشری» که صرفاً برآمده از تجربیات روحی یا آگاهیهای درونی پیامبر باشد. این کتاب نشان میدهد که قرآن در هدایت بشر جاودانه است.
- از منظر تحلیلی، کتاب بر دو شیوه برخورد قرآن با فرهنگ غالب زمانه (اعراب جاهلی) تأکید دارد:
- اصلاح و امضای فرهنگهای مثبت: قرآن، فرهنگهایی را که ریشه در ادیان الهی گذشته یا فطرت انسان دارند (مانند حج، طهارت و برخی از سنتهای حسنه)، تأیید و تکمیل میکند. هدف از این بهرهگیری، تسهیل انتقال مطالب الهی بوده و این امر به معنای تأثیرپذیری نیست[۷].
- طرد و ابطال فرهنگهای منفی: قرآن بهشدت با خرافات و آداب باطل اعراب جاهلی مانند بتپرستی، دخترکشی و ازدواجهای نادرست مبارزه کرده و آنها را رد میکند[۸].
- در پاسخ به شبهاتی چون تأثیرپذیری زبانی و ادبی، کتاب استدلال میکند که قرآن برای انتقال معارف بلند الهی، بهطور آگاهانه از زبان عربی، قواعد بلاغت و شیوههای بیانی رایج میان مخاطبان خود (مانند تشبیهات و تمثیلات) استفاده کرده است[۹]. این ابزارها، وسایلی برای برقراری ارتباط مؤثر با مردم بومی بودهاند، نه نشانهای از تحت تأثیر قرار گرفتن قرآن از فرهنگ زمانه. قرآن باوجود استفاده از این شیوهها، از نظر بلاغت و زیبایی در اوج بوده و اعجاز خود را حفظ کرده است[۱۰].
پانویس
منابع مقاله
متن کتاب.