انطاکی، علی بن محمد

ابوالحسن علی بن محمد بن اسماعیل بن محمد بن بشر انطاکی تمیمی (۲۹۹-۳۷۷ق)، مشهور به ابوالحسن انطاکی، از قاریان برجسته قرآن، محدث، فقیه شافعی، ادیب و ریاضی‌دان قرن چهارم هجری بود. او در انطاکیه به دنیا آمد و در علم قرائات قرآن به درجه‌ای رسید که در زمان خود بی‌نظیر شناخته می‌شد. انطاکی در سال ۳۵۲ق به اندلس سفر کرد و علوم فراوانی از قرائات را به آن دیار آورد. او از راویان و محدثان شام و مصر روایت کرده و شاگردان بسیاری را در قرطبه تربیت نمود. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به کتاب «الاصول فی قراءة ورش» اشاره کرد. او سرانجام در قرطبه درگذشت و در مقبرة الربض به خاک سپرده شد.

ابوالحسن انطاکی
نام کامل	علی بن محمد بن اسماعیل بن محمد بن بشر انطاکی تمیمی
نام‌های دیگر	ابوالحسن انطاکی
نسب	از قبیله تمیم
نام پدر	محمد بن اسماعیل بن محمد بن بشر
ولادت	۲۹۹ هجری قمری (۹۱۲ میلادی)
محل تولد	انطاکیه
محل زندگی	انطاکیه، دمشق، قرطبه
رحلت	۲۹ ربیع‌الاول ۳۷۷ هجری قمری (۹۸۷ میلادی)
مدفن	مقبرة الربض، قرطبه
طول عمر	۷۸ سال
دین	اسلام
مذهب	شافعی
پیشه	قاری قرآن، محدث، فقیه، ادیب، ریاضیدان
اطلاعات علمی
علایق پژوهشی	قرائات قرآن، فقه شافعی، زبان عربی، حساب
اساتید	ابواسحاق ابراهیم بن عبدالرزاق مقری
شاگردان	ابوالفرج هیثم بن احمد صباغ ابواسحاق ابراهیم بن مبشر ابوالولید بن فرضی ابوالحسین عبدالله بن احمد معاذ دارانی
برخی آثار	الاصول فی قراءة ورش

ولادت

ابوالحسن علی بن محمد بن اسماعیل بن محمد بن بشر انطاکی تمیمی در سال ۲۹۹ هجری قمری (۹۱۲ میلادی) در شهر انطاکیه به دنیا آمد. او به قبیله تمیم منتسب بود.

تحصیلات

اساتید

انطاکی قرآن را بر ابواسحاق ابراهیم بن عبدالرزاق بن حسن بن عبدالرزاق مقری در انطاکیه خواند و قرائت سبعه را بر او تجوید کرد. او همچنین از گروه زیادی از شامیان، مصریان و دیگران روایت حدیث کرد.

ویژگی‌های علمی

انطاکی در علم قرائات قرآن به درجه‌ای رسید که در زمان خود بی‌نظیر بود. ابوالولید بن فرضی درباره او می‌گوید: «او در قرائات عالم و در آن سرآمد بود و هیچ‌کس در معرفت آن در زمانش بر او پیشی نمی‌گرفت.» او همچنین در زبان عربی و حساب (ریاضیات) بصیر بود و بهره‌ای از فقه بر مذهب شافعی داشت.

فعالیت‌ها

سفر به اندلس

انطاکی در سال ۳۵۲ هجری قمری (ماه ربیع‌الآخر) به اندلس سفر کرد. او در دوران خلافت حکم دوم مستنصر بالله اموی وارد قرطبه شد. وی علوم فراوانی از قرائات را به اندلس آورد و نقش مهمی در انتقال علوم قرآنی به غرب اسلامی ایفا کرد.

تدریس و نشر علم

انطاکی در قرطبه به تدریس علوم قرآنی، قرائات، ادبیات عرب و فقه پرداخت و شاگردان بسیاری از او بهره بردند. ابوالولید بن فرضی می‌گوید: «مردم بر او قرائت کردند، از او نوشتند و از او شنیدند، و من نیز از او شنیدم.»

سفر به دمشق

انطاکی در سال ۳۰۸ هجری قمری به همراه مادرش عازم حج شد، اما در راه منصرف شد و به دمشق رفت.

شاگردان

راویان و شاگردان متعددی از او بهره بردند که از جمله آن‌ها می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

- ابوالفرج هیثم بن احمد صباغ فقیه (که از او قرائت ابن عامر و عاصم را خواند)

- ابواسحاق ابراهیم بن مبشر مقریء

- ابوالولید بن فرضی (از او شنید و روایت کرد)

- ابوالحسین عبدالله بن احمد معاذ دارانی (از او روایت کرده است)

وفات

انطاکی در روز جمعه، ۲۹ ربیع‌الاول سال ۳۷۷ هجری قمری (۹۸۷ میلادی) در قرطبه درگذشت. پیکر او پس از نماز عصر در مقبرة الربض به خاک سپرده شد و محمد بن یبقی بن زرب قاضی بر او نماز گزارد. برخی منابع مانند ابن عساکر، سال تولد او را ۲۷۹ق ذکر کرده‌اند که با وفات او در ۳۷۷ق، عمری نزدیک به ۹۸ سال را نتیجه می‌دهد.

آثار

از مهم‌ترین آثار انطاکی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- عدد آي القرآن للمكي و المدنيين و الكوفي و البصري و الشامي المتفق عليه و المختلف فيه

- الاصول فی قراءة ورش: کتابی در زمینه قرائت ورش از نافع.

منابع مقاله

• کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین: تراجم مصنفی الکتب العربیة، ج۷، بیروت: دار إحیاء التراث العربي، ۱۳۷۶ق/۱۹۵۷م،
• بستانی، بطرس، دائرة المعارف: قاموس عام لکل فن و مطلب، ج۲، بیروت: دار المعرفة،
• ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، طبقات الشافعیة، ج۱، بیروت: دار المدار الإسلامی، ۲۰۰۴م،
• ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۳، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۵ق/۱۹۹۵م،
• سبکی، عبدالوهاب بن علی، طبقات الشافعیة الکبری، ج۳، قاهره: دار إحیاء الکتب العربیة.
• گروهی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی، ج۲، قم: پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، بهار ۱۳۹۷ش،

وابسته‌ها

عدد آي القرآن للمكي و المدنيين و الكوفي و البصري و الشامي المتفق عليه و المختلف فيه