ابوسعید نقاش، محمد بن علی
ابوسعید محمد بن علی بن عمرو نقّاش حنبلی (پس از ۳۳۰ - ۴۱۴ق)، محدث، حافظ، فقیه حنبلی و مؤلف آثاری همچون "طبقات الصوفية" و "كتاب القضاة" بود. وی برای طلب حدیث به شهرهای مختلفی از جمله نیشابور، مرو، حجاز و عراق سفر کرد و از مشایخ بزرگی بهره برد. او را به عنوان فردی ثقه و دارای حافظهای قوی در نقل حدیث ستودهاند.
| ابوسعید محمد بن علی نقّاش حنبلی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد بن علی بن عمرو بن مهدی الأصفهانی |
| نامهای دیگر | ابوسعید نقّاش |
| لقب | النقاش |
| نام پدر | علی بن عمرو |
| ولادت | بعد از ۳۳۰ق |
| محل تولد | اصفهان، ایران |
| محل زندگی | اصفهان، نیشابور، مرو، حجاز، عراق |
| رحلت | ۸ رمضان ۴۱۴ق |
| طول عمر | حدود ۸۰ سال |
| خویشاوندان | جده مادری: احمد بن الحسن بن أیوب التمیمی |
| دین | اسلام |
| مذهب | حنبلی |
| پیشه | محدث، حافظ، فقیه، رجالی، نویسنده |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | امام، حافظ متقن |
| علایق پژوهشی | حدیث، تصوف، تاریخ قضات |
| اساتید | |
| شاگردان | |
| برخی آثار | |
ولادت
ابوسعید محمد بن علی بن عمرو بن مهدی اصفهانی، معروف به نقّاش و ملقب به ابوسعید،[۱][۲] در خاندانی از اهل علم در اصفهان متولد شد. تولد او پس از سال ۳۳۰ هجری قمری روی داد.[۳] [۴][۵] پدرش علی بن عمرو و مادرش از نوادگان احمد بن الحسن بن أیوب التمیمی بود که خود از محدثان به شمار میرفت و نقّاش نخستین آموزشهای حدیثی را از این جده مادری خود دریافت کرد.
تحصیلات
ابوسعید نقّاش تحصیلات خود را در زادگاهش اصفهان آغاز نمود، اما برای تکمیل دانش حدیثی، سفرهای علمی گستردهای را در سراسر جهان اسلام انجام داد. وی به بغداد، بصره، کوفه، مرو، جرجان، نیشابور، نهاوند، حرمین (مکه و مدینه) و دیگر بلاد سفر کرد تا از محضر اساتید و محدثان بزرگ عصر خویش بهره ببرد. از جمله مهمترین اساتید او میتوان به ابوبکر شافعی، ابراهیم بن علی هجیمی، حبیب القزاز، سلیمان طبرانی و حاضر بن محمد اشاره کرد.[۶] [۷][۸]او بهویژه مدت زیادی در نیشابور اقامت گزید و به گردآوری و تدوین علوم پرداخت.[۹]
فعالیتها
وی به عنوان یک محدث حافظ و متقن شناخته میشد که احادیث بسیاری را از بر داشت و به نقل آنها همت گماشت. فعالیت اصلی او روایت و تعلیم حدیث بود و مجالس املا (املای حدیث) بسیاری برگزار میکرد که شاگردان فراوانی در آن شرکت میجستند. علاوه بر حدیث، او در زمینههای دیگری همچون تاریخ تصوف و سیر قضات نیز تألیفاتی از خود به جای گذاشت. سفرهای پیگیر او برای سماع حدیث و ملاقات با مشایخ، از او چهرهای پرکار و خستگیناپذیر در عرصه علم حدیث ساخت.[۱۰][۱۱]
وفات
ابوسعید نقّاش سرانجام در هشتم ماه رمضان سال ۴۱۴ هجری قمری درگذشت.[۱۲] [۱۳] [۱۴][۱۵][۱۶]منابع محل دقیق وفات او را ذکر نکردهاند، اما با توجه به مرکز فعالیتهای علمیاش، احتمالاً در یکی از شهرهای مهم علمی آن عصر مانند اصفهان یا نیشابور رحلت کرده است.
آثار
- طبقات الصوفية: کتابی در شرح حال و طبقات صوفیان.
- كتاب القضاة (أو كتاب القضاء): درباره تاریخ و تراجم قضات.[۱۷][۱۸]
- الأمالي في الحديث: مجموعهای دو جلدی از احادیث که در مجالس املا ارائه شده است.[۱۹]
- أجزاء حديثية: بخشهای مستقل در موضوعات حدیثی.[۲۰]
- فوائد العراقيين: مجموعهای از فوائد حدیثی که در عراق گردآوری کرده بود.[۲۱]
پانويس
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج۱، ص۱۸۶
- ↑ ر.ک: ابو مخرمه، عبدالله طیب بن عبد الله، ج۳، ص۳۳۰
- ↑ ر.ک: سبحانی تبریزی، جعفر، ج۵، ص ۳۲۰-۳۲۱
- ↑ ر.ک: ذهبی، محمد بن احمد، ج۱۷، ص۳۰۷
- ↑ ر.ک: هیئتی، محمود، ج۳، ص ۳۶۷
- ↑ ر.ک: ذهبی، محمد بن احمد، ج۱۷، ص۳۰۷
- ↑ ر.ک: هیئتی، محمود، ج۳، ص ۳۶۷
- ↑ ر.ک: ابو مخرمه، عبدالله طیب بن عبد الله، ج۳، ص۳۳۰
- ↑ ر.ک: سبحانی تبریزی، جعفر، ج۵، ص ۳۲۱
- ↑ ر.ک: سبحانی تبریزی، جعفر، ج۵، ص ۳۲۰
- ↑ ر.ک: ابو مخرمه، عبدالله طیب بن عبد الله، ج۳، ص۳۳۰
- ↑ ر.ک: سبحانی تبریزی، جعفر، ج۵، ص ۳۲۱
- ↑ ر.ک: ذهبی، محمد بن احمد، ج۱۷، ص۳۰۸
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج۱، ص۱۸۶
- ↑ ر.ک: ابومخرمه، عبدالله طیب بن عبد الله، ج۳، ص۳۳۰
- ↑ ر.ک: هیئتی، محمود، ج۳، ص ۳۶۷
- ↑ ر.ک: سبحانی تبریزی، جعفر، ج۵، ص ۳۲۰
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج۱، ص۱۸۶
- ↑ ر.ک: ذهبی، محمد بن احمد، ج۱۷، ص۳۰۸
- ↑ ر.ک: خلف، نجم عبدالرحمن، ص ۵۷۴
- ↑ ر.ک: هیئتی، محمود، ج۳، ص ۳۶۷
منابع مقاله
- سبحانی تبریزی، جعفر، مؤسسه امام صادق علیه السلام، ج۵، قم - ایران، 1418 هجری قمری
- ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۷، بیروت - لبنان، مؤسسة الرسالة، 1373 هجری شمسی|1414 هجری قمری|1994 میلادی
- سزگین، فواد، تاريخ التراث العربي، مترجم حجازی، محمود فهمی، قم - ایران، کتابخانه عمومی حضرت آيت الله العظمی مرعشی نجفی(ره)، 1370 هجری شمسی|1412 هجری قمری
- خلف، نجم عبدالرحمن، استدراکات علی تاريخ التراث العربي لفؤاد سزکین في علم الحدیث، بیروت - لبنان، بیروت - لبنان، دار البشائر الإسلامیة، 1379 هجری شمسی|1421 هجری قمری|2000 میلادی
- ابومخرمه، عبدالله طیب بن عبدالله، قلادة النحر في وفيات أعيان الدهر، بیروت - لبنان، دارالمنهاج، 1428 هجری قمری|2008 میلادی
- هیئتی، محمود، دائرةالمعارف تاریخی فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، ج۳، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، پاییز ۱۳۹۶