ابعاد تربیتی معاد

ابعاد تربیتی معاد، اثر علی راجی (معاصر) است. این کتاب، با رویکردی تربیتی به بررسی مراحل مختلف حیات پس از مرگ پرداخته و می‌کوشد تا با تبیین آیات و روایات، نقش سازنده باور به قیامت را در اصلاح رفتار و اخلاق انسان روشن سازد.

ابعاد تربیتی معاد
پدیدآوران	راجی، علی (نويسنده)
ناشر	آستانه مقدسه حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها. انتشارات زائر
مکان نشر	ایران - قم
سال نشر	1377ش
چاپ	1
شابک	‎964-6401-08-2
موضوع	بهشت - دوزخ - معاد
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	‎‏/‎‏ر‎‏2‎‏الف‎‏2 222 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

ساختار

کتاب با یک مقدمه آغاز شده و مباحث اصلی آن در ذیل عناوین متعدد و متنوع عرضه گردیده است؛ عناوینی همچون: مرگ، عالم قبر، برزخ، مقدمات قیامت، وقایع روز جزا (حساب، میزان، صراط) و در نهایت توصیف بهشت و جهنم.

گزارش محتوا

نویسنده در مقدمه، به فلسفه و ضرورت بحث از معاد می‌پردازد. وی معتقد است اعتقاد به حیات پس از مرگ، تنها راه نجات جوامع از بحران‌های اخلاقی و سقوط ارزش‌هاست؛ چراکه بدون باور به معاد، زندگی دنیا عبث و تابع قانون جنگل خواهد بود.

در ابتدای کتاب، با طرح این پرسش که چرا از معاد بحث می‌کنیم، به اهمیت و ضرورت معادنگری اشاره شده است. در ذیل عنوان رسالت بحث معاد، بر این نکته تأکید شده که رسالت اصلی معادشناسی، ایجاد نیروی بازدارنده (تقوی) در برابر گناهان و آماده‌سازی انسان برای ملاقات با پروردگار است.

در مبحث حیات‌شناسی، کتاب دوره‌های زندگی انسان را به سه مرحله جنینی، دنیوی و اخروی تقسیم می‌کند. نویسنده با مقایسه‌ای تمثیلی بیان می‌کند که همان ‌طور که جنین در رحم مادر از درک ویژگی‌های دنیای بیرون ناتوان است، انسان دنیوی نیز به دلیل محدودیت‌های حسی و مادی، قدرت درک کامل کیفیت حیات آخرت را ندارد. این بخش بر این نکته کلیدی تأکید دارد که مرگ برخلاف تصور مادی‌گرایان، پایان زندگی نیست، بلکه تولدی دوباره و انتقال از یک محیط محدود به سرایی جاودانه و بی‌انتهاست.

موضوع مرگ و کیفیت قبض روح، از دیگر بخش‌های تفصیلی کتاب است. مرگ در اینجا به معنای مفارقت روح از جسم و رهایی «مرغ روح» از قفس بدن توصیف شده است. کتاب، حالات احتضار را بر اساس میزان ایمان افراد به سه دسته تقسیم می‌کند: برای مُقرّبان، مرگ مانند بوییدن گلی خوشبو یا نوشیدن آبی خنک در گرمای تابستان است؛ برای مؤمنان گناهکار، همچون شستشو در حمام برای پاک شدن از آلودگی‌هاست و برای کافران، این انتقال با سختی شدید و تلخی وصف‌ناپذیری همراه است که به نیش مار و عقرب تشبیه شده است. همچنین در این بخش به سعه وجودی ملک‌الموت و مأموریت فرشتگان در قبض روح، مواقف تصفیه گناهکاران و بعد تربیتی مرگ پرداخته شده است.

کتاب در بررسی عالم قبر، به تشریح مواقفی می‌پردازد که برای پاک‌سازی روح از آثار گناهان تعبیه شده است. این مواقف، شامل سختی‌های دنیا، لحظه قبض روح، فشار قبر و عذاب برزخی است. نویسنده، تأکید می‌کند که فشار قبر برای مؤمن، نقش جبران‌کننده کوتاهی‌ها و تضییع نعمت‌ها را دارد و در واقع یک پالایشگاه برای ورود به بهشت است. همچنین مبحث سؤال در قبر توسط نکیر و منکر مطرح شده که در آن از اصول اعتقادی همچون توحید، نبوت و ولایت پرسش می‌شود و پاسخ صحیح تنها در گرو هدایت قلبی و عمل صالح در دنیاست.

بخش مربوط به عالم برزخ، به تبیین وضعیت انسان در فاصله میان مرگ تا قیامت کبری می‌پردازد. در این مرحله، روح در قالب مثالی (بدنی شبیه به بدن دنیوی، اما لطیف‌تر) قرار می‌گیرد. بر اساس محتوای کتاب، برزخ برای مؤمنان به‌صورت بهشتی پرنشاط و برای تبهکاران به شکل حفره‌ای از آتش و عذاب تجسم می‌یابد. همچنین به امکان ارتباط ارواح با خانواده‌هایشان در دنیا و تأثیر هدایا و خیرات بازماندگان بر بهبود وضعیت متوفی در این عالم اشاره شده است.

در تبیین مقدمات قیامت و نفخ صور، کتاب به تغییرات عظیم کیهانی همچون زلزله‌های سهمگین، ازهم‌پاشیدن کوه‌ها، تاریک شدن ستارگان و شکافته شدن آسمان‌ها اشاره می‌کند. این تحولات با سه مرحله نفخ صور (فزع، صَعق و احیا) همراه است که ابتدا باعث هراس عمومی، سپس مرگ تمام موجودات و در نهایت بیداری و حشر همگانی می‌شود. هدف تربیتی این بخش، هشدار درباره ناگهانی بودن رستاخیز و لزوم آمادگی همیشگی انسان است.

بخش‌های پایانی، به جزئیات روز محشر، حساب و کتاب و صراط اختصاص دارد. کتاب، مفاهیمی چون نامه عمل را به‌صورت نمادین تشریح کرده و توضیح می‌دهد که اعمال انسان چگونه به‌صورت عینی تجسم می‌یابند. در ایستگاه‌های حسابرسی، از ریزترین رفتارها و چگونگی صرف عمر و مال پرسش می‌شود. همچنین پل صراط به‌عنوان مسیر عبور به‌سوی بهشت معرفی شده که گذشتن از آن تنها با تمسک به ولایت اهل‌بیت(ع) و داشتن سپری از اعمال صالح میسر است. در نهایت، هدف نهایی تمام این ابعاد، رساندن انسان به معرفت حق و تربیت روح برای حیات جاودانه است.

در ادامه، با طرح پرسش‌هایی، همچون: «آیا درک حقیقت بهشت، مقدور است»؟، «چرا قرآن از بهشت سخن می‌گوید»؟ و «بهشت جایگاه کیست»؟، به توصیف بهشت، ویژگی‌ها و نعمت‌های آن پرداخته شده است. مشخصات بهشت، حالات و جایگاه بهشتی، کلام بهشتیان و پذیرایی بهشتیان، از موضوعات مطرح‌شده در این بخش است.

در آخرین بخش کتاب نیز به تعریف جهنمیان، توصیف درکات جهنم و طبقات هفت‌گانه آن و عذاب جسمی و روحی آنان پرداخته شده است. حسرت و ندامت جهنمیان، تقاضا و خواسته‌های جهنمیان و خلود در قیامت، از جمله موضوعات این بخش می‌باشد.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.