کلینی، محمد بن یعقوب: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
<div class='wikiInfo'>
<div class="wikiInfo">
[[پرونده:NUR02216.jpg|بندانگشتی|کلینی، محمد بن یعقوب]]
[[پرونده:NUR02216.jpg|بندانگشتی|کلینی، محمد بن یعقوب]]
{| class="wikitable aboutAuthorTable" style="text-align:Right" |+ |
{| class="wikitable aboutAuthorTable" style="text-align:Right" |+ |
|-
|-
! نام!! data-type='authorName'|کلینی، محمد بن یعقوب
! نام!! data-type="authorName" |کلینی، محمد بن یعقوب
|-
|-
|نام‌های دیگر  
|نام‌های دیگر  
|data-type='authorOtherNames'| ث‍ق‍ةالاس‍لام‌ ک‍ل‍ی‍ن‍ی‌
| data-type="authorOtherNames" | ث‍ق‍ةالاس‍لام‌ ک‍ل‍ی‍ن‍ی‌


ک‍ل‍ی‍ن‍ی‌، اب‍وج‍ع‍ف‍ر م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ی‍ع‍ق‍وب‌
ک‍ل‍ی‍ن‍ی‌، اب‍وج‍ع‍ف‍ر م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ی‍ع‍ق‍وب‌
|-
|-
|نام پدر  
|نام پدر  
|data-type='authorfatherName'|
| data-type="authorfatherName" |یعقوب بن اسحاق
|-
|-
|متولد  
|متولد  
|data-type='authorbirthDate'|
| data-type="authorbirthDate" |حدود 255ق
|-
|-
|محل تولد
|محل تولد
|data-type='authorBirthPlace'|
| data-type="authorBirthPlace" |کلین در 38 کیلومترى شهر رى
|-
|-
|رحلت  
|رحلت  
|data-type='authorDeathDate'|320 ش یا 329 ق یا 941 م
| data-type="authorDeathDate" |320 ش یا 329 ق یا 941 م
|-
|-
|اساتید
|اساتید
|data-type='authorTeachers'|
| data-type="authorTeachers" |پدرش یعقوب بن اسحاق
 
[[احمد بن ادریس قمى]]
 
[[حمیری، عبدالله بن جعفر|عبدالله بن جعفر حمیرى]]
|-
|-
|برخی آثار
|برخی آثار
|data-type='authorWritings'|[[الکافي]]
| data-type="authorWritings" |[[الکافي|الکافی]]
|-class='articleCode'
|- class="articleCode"
|کد مؤلف
|کد مؤلف
|data-type='authorCode'|AUTHORCODE02216AUTHORCODE
| data-type="authorCode" |AUTHORCODE02216AUTHORCODE
|}
|}
</div>
</div>


'''محمد بن يعقوب بن اسحاق كلينى رازى''' ثقة الإسلام، شيخ المشايخ، از بزرگان شيعه در زمان غيبت صغرا است كه در نيمۀ دوم قرن سوم و نيمه اول قرن چهارم هجرى از بزرگترين محدثين شيعه به شمار مى‌رفت.
'''محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینى رازى''' (متوفای 329ق)، ثقة الإسلام، شیخ المشایخ، از بزرگان شیعه در زمان غیبت صغرا است که در نیمۀ دوم قرن سوم و نیمه اول قرن چهارم هجرى از بزرگترین محدثین شیعه به شمار مى‌رفت.


او در عهد امامت امام يازدهم، در دهى به نام كلين در 38 كيلومترى شهر رى و در خانه‌اى مملو از عشق و محبت به اهل‌بيت عليهم‌السلام چشم به جهان گشود.
== ولادت ==
او در عهد امامت امام یازدهم، در دهى به نام کلین در 38 کیلومترى شهر رى و در خانه‌اى مملو از عشق و محبت به اهل‌بیت علیهم‌السلام چشم به جهان گشود.


==خاندان==
==خاندان==


پدرش یعقوب بن اسحاق که مردى با فضیلت و پاک سرشت بود از همان دوران کودکى تربیت فرزندش را بر عهده گرفت و با زبانِ عمل، اخلاق، رفتار و آداب اسلامى را به او آموخت.


پدرش يعقوب بن اسحاق كه مردى با فضيلت و پاک سرشت بود از همان دوران كودكى تربيت فرزندش را بر عهده گرفت و با زبانِ عمل، اخلاق، رفتار و آداب اسلامى را به او آموخت.
آرامگاه این مرد متقى در روستاى کلین - نزدیک حسن آباد شهر رى - قرن‌هاست که زیارتگاه شیعیان است.
 
آرامگاه اين مرد متقى در روستاى كلين - نزديك حسن آباد شهر رى - قرن‌هاست كه زيارتگاه شیعیان است.


دايى كلينى كه خود محدثى بزرگ بود و از شيفتگان مكتب اهل‌بيت به شمار مى‌رفت، در تعليم و تربيت وى نقش بسزايى داشت. اين مرد دانشمند كه «علاّن» ناميده مى‌شد، در سفر حج و در راه زيارت خانه خدا به شهادت رسيد.
دایى کلینى که خود محدثى بزرگ بود و از شیفتگان مکتب اهل‌بیت به شمار مى‌رفت، در تعلیم و تربیت وى نقش بسزایى داشت. این مرد دانشمند که «علاّن» نامیده مى‌شد، در سفر حج و در راه زیارت خانه خدا به شهادت رسید.


كلينى توانست در دوران كودكى از محضر اين عالم شهيد و پدر بزرگوارش كسب فيض نموده و با منابع علم حديث و رجال آشنا گردد. بعد از طى تحصيلات ابتدايى براى پيمودن مدارج كمال انسانى به شهر رى كه در آن عصر از مرتبه علمى خاصى برخوردار بود مسافرت كرد.
کلینى توانست در دوران کودکى از محضر این عالم شهید و پدر بزرگوارش کسب فیض نموده و با منابع علم حدیث و رجال آشنا گردد. بعد از طى تحصیلات ابتدایى براى پیمودن مدارج کمال انسانى به شهر رى که در آن عصر از مرتبه علمى خاصى برخوردار بود مسافرت کرد.


==شهر رى==
==شهر رى==


شهر رى که در آن روزگار قلب ایران محسوب مى‌شد، به نقطه برخورد آراء و نظرات فرقه‌هایى چون اسماعیلیه و مذاهبى چون شافعى، حنفى و شیعى مبدل شده بود.


شهر رى كه در آن روزگار قلب ايران محسوب مى‌شد، به نقطه برخورد آراء و نظرات فرقه‌هايى چون اسماعيليه و مذاهبى چون شافعى، حنفى و شيعى مبدل شده بود.
کلینى در این زمان در ضمن تحصیلات خود نه تنها با عقاید و نظرات مذاهب و گرایش‌هاى مختلف آشنا شد؛ بلکه به ماهیت برخى از حرکتهایى که مى‌رفت تشیع را از مسیر خود منحرف کند پى برد. کلینى درد را شناخت و آگاهانه به درمان آن پرداخت. او معتقد بود علاج این همه نابسامانى، بازگشت به کلام و پیام اهل‌بیت علیهم‌السلام است.


كلينى در اين زمان در ضمن تحصيلات خود نه تنها با عقايد و نظرات مذاهب و گرايش‌هاى مختلف آشنا شد؛ بلكه به ماهيت برخى از حركتهايى كه مى‌رفت تشيع را از مسير خود منحرف كند پى برد. كلينى درد را شناخت و آگاهانه به درمان آن پرداخت. او معتقد بود علاج اين همه نابسامانى، بازگشت به كلام و پيام اهل‌بيت عليهم‌السلام است.
کلینى در این برهه از زمان به دور از هر هیاهو مسیر خود را مشخص کرده و تصمیم گرفت به ضبط و فراگیرى احادیث بپردازد. از اینرو در محضر اساتید بزرگى چون ابوالحسن محمد بن اسدى کوفى زانوى ادب زده و در نوشتن احادیث و بحث و گفتگو پیرامون آنها از خود لیاقت بسزایى نشان داد.
 
كلينى در اين برهه از زمان به دور از هر هياهو مسير خود را مشخص كرده و تصميم گرفت به ضبط و فراگيرى احاديث بپردازد. از اينرو در محضر اساتيد بزرگى چون ابوالحسن محمد بن اسدى كوفى زانوى ادب زده و در نوشتن احاديث و بحث و گفتگو پيرامون آنها از خود لياقت بسزايى نشان داد.


==هجرت به قم==
==هجرت به قم==


عصر کلینى را باید «عصر حدیث» نامید. در این زمان نهضتى که براى یافتن، شنیدن و نوشتن احادیث و روایات آغاز شده بود، سراسر ممالک اسلامى را فراگرفته بود و در این میان کلینى را مى‌توان یکى از تشنگان پاک باخته علم حدیث به شمار آورد.


عصر كلينى را بايد «عصر حديث» ناميد. در اين زمان نهضتى كه براى يافتن، شنيدن و نوشتن احاديث و روايات آغاز شده بود، سراسر ممالك اسلامى را فراگرفته بود و در اين ميان كلينى را مى‌توان يكى از تشنگان پاک باخته علم حديث به شمار آورد.
کلینى با شناخت عصر خود و موقعیت زمانى و پى بردن به این مسأله که این عصر گذرگاه تشیع است و اگر احادیث و روایات از این بحران بگذرند براى همیشه تشیع مى‌تواند سالم و به دور از التقاط و انحراف مسیر خود را ادامه دهد؛ شهر رى را که تازه دوست داران مکتب علوى در آن به قدرت رسیده بودند، با همه زیبائیها و جاذبه‌هایش رها کرده و به سوى قم، شهر محدثان و راویان، هجرت نمود.
 
كلينى با شناخت عصر خود و موقعيت زمانى و پى بردن به اين مسأله كه اين عصر گذرگاه تشيع است و اگر احاديث و روايات از اين بحران بگذرند براى هميشه تشيع مى‌تواند سالم و به دور از التقاط و انحراف مسير خود را ادامه دهد؛ شهر رى را كه تازه دوست داران مكتب علوى در آن به قدرت رسيده بودند، با همه زيبائيها و جاذبه‌هايش رها كرده و به سوى قم، شهر محدثان و راويان، هجرت نمود.


==در محضر بزرگان==
==در محضر بزرگان==


ورود کلینى به قم مقارن با حاکمیت سیاسى و دینى مردان با فضیلت و با تقوایى بود که از حدیث گویان مشهور زمان خود به شمار مى‌رفتند.


ورود كلينى به قم مقارن با حاكميت سياسى و دينى مردان با فضيلت و با تقوايى بود كه از حديث گويان مشهور زمان خود به شمار مى‌رفتند.
در قلۀ این هرم، [[احمد بن محمد بن عیسى اشعرى]] قرار داشت که تقوا، فضل و عشق او به اهل‌بیت علیهم‌السلام بر کسى پوشیده نیست.
 
در قلۀ اين هرم، احمد بن محمد بن عيسى اشعرى قرار داشت كه تقوا، فضل و عشق او به اهل‌بيت عليهم‌السلام بر كسى پوشيده نيست.
 
كلينى با استفاده از محضر اين مرد بزرگ، در كلاس درس استاد ديگرى زانوى ادب زد كه به «معلم» شهرت داشت. معلم كسى است كه [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]] در كتاب رجال خود او را از ياران امام حسن عسکری‌ عليه‌السلام مى‌شمارد و او را در زمره كسانى مى‌خواند كه به خدمت امام يازدهم شرفياب شده‌اند و او كسى جز احمد بن ادريس قمى نبود.


[[نجاشی، احمد بن علی|نجاشى]] مى‌گويد: چون اين شخصيت برجسته در پيشگاه [[امام حسن عسکری(ع)]] تلمذ نموده و استاد شيخ كلينى است به «معلم» شهرت يافته است.
کلینى با استفاده از محضر این مرد بزرگ، در کلاس درس استاد دیگرى زانوى ادب زد که به «معلم» شهرت داشت. معلم کسى است که [[طوسی، محمد بن حسن|شیخ طوسى]] در کتاب رجال خود او را از یاران امام حسن عسکری‌ علیه‌السلام مى‌شمارد و او را در زمره کسانى مى‌خواند که به خدمت امام یازدهم شرفیاب شده‌اند و او کسى جز [[احمد بن ادریس قمى]] نبود.


كلينى در ادامه تحصيل عالم وارستۀ ديگرى را درك كرد كه خود مردى كم نظير بود. او به محضر «[[حمیری، عبدالله بن جعفر|عبدالله بن جعفر حميرى]]»، مردى كه همه مورخان و علماى رجال و شيفتگان حديث در مقابل عظمت او سر فرود مى‌آورند.
[[نجاشی، احمد بن علی|نجاشى]] مى‌گوید: چون این شخصیت برجسته در پیشگاه [[امام حسن عسکری(ع)]] تلمذ نموده و استاد شیخ کلینى است به «معلم» شهرت یافته است.


او نيز در زمره اصحاب [[امام حسن عسکری(ع)|امام حسن عسكری‌ عليه‌السلام]] قرار دارد و داراى تأليفات فراوان است.
کلینى در ادامه تحصیل عالم وارستۀ دیگرى را درک کرد که خود مردى کم نظیر بود. او به محضر «[[حمیری، عبدالله بن جعفر|عبدالله بن جعفر حمیرى]]»، مردى که همه مورخان و علماى رجال و شیفتگان حدیث در مقابل عظمت او سر فرود مى‌آورند.


متأسفانه جز كتاب «[[قرب الإسناد]]» از اين فرزانه روزگار، چيز ديگرى به دست ما نرسيده است. «[[قرب الإسناد]]» مجموعه اخبارى است كه سند آن به امام معصوم مى‌رسد.
او نیز در زمره اصحاب [[امام حسن عسکری(ع)|امام حسن عسکری‌ علیه‌السلام]] قرار دارد و داراى تألیفات فراوان است.


علاوه بر دانشمندان نامدار مذكور، كلينى از محضر اساتيد ديگرى نيز بهره جسته كه گذرى بر اسامى آنان خواهيم داشت.
متأسفانه جز کتاب «[[قرب الإسناد]]» از این فرزانه روزگار، چیز دیگرى به دست ما نرسیده است. «[[قرب الإسناد]]» مجموعه اخبارى است که سند آن به امام معصوم مى‌رسد.


==هجرتى ديگر==
علاوه بر دانشمندان نامدار مذکور، کلینى از محضر اساتید دیگرى نیز بهره جسته که گذرى بر اسامى آنان خواهیم داشت.


==هجرتى دیگر==


گر چه قم مركز تشيع به شمار مى‌رفت و جويندگان كلام اهل‌بيت علهيم السلام را سيراب مى‌كرد؛ اما عطش سيرى ناپذير كلينى به زمزم زلال نور اين خاندان، او را بر آن داشت تا آن ديار مقدس و حرم منور را به اميد يافتن روايات و احاديث ناشنيده ترك كند.
گر چه قم مرکز تشیع به شمار مى‌رفت و جویندگان کلام اهل‌بیت علیهم‌ السلام را سیراب مى‌کرد؛ اما عطش سیرى ناپذیر کلینى به زمزم زلال نور این خاندان، او را بر آن داشت تا آن دیار مقدس و حرم منور را به امید یافتن روایات و احادیث ناشنیده ترک کند.


از اين رو او هجرت را آغاز نمود و قم را با تمام ارزشهايش به قصد شهرها و روستاهاى ديگر ترك كرد. كلينى روستاها و شهرهاى بيشمارى را پشت سر نهاد و هر جا محدث يا راوى حديثى مى‌يافت كه حديثى از اهل‌بيت را نزد خويش داشت در مقابلش زانوى ادب مى‌زد و پس از مدتى باز كوله بار عشق و صفايش را بر دوش مى‌گرفت و راهى ديارى ديگر مى‌شد.
از این رو او هجرت را آغاز نمود و قم را با تمام ارزشهایش به قصد شهرها و روستاهاى دیگر ترک کرد. کلینى روستاها و شهرهاى بیشمارى را پشت سر نهاد و هر جا محدث یا راوى حدیثى مى‌یافت که حدیثى از اهل‌بیت را نزد خویش داشت در مقابلش زانوى ادب مى‌زد و پس از مدتى باز کوله بار عشق و صفایش را بر دوش مى‌گرفت و راهى دیارى دیگر مى‌شد.


كوفه يكى از شهرهایى بود كه كلينى به آن قدم نهاد. در آن زمان كوفه يكى از مراكز بزرگ علمى به شمار مى‌رفت. كوفه شهرى بود كه ابن عقده در آن حضور داشت. او در حفظ احاديث شهرۀ آفاق بود و بسيارى از شيفتگان علم حديث را به اين شهر بزرگ مى‌كشاند.
کوفه یکى از شهرهایى بود که کلینى به آن قدم نهاد. در آن زمان کوفه یکى از مراکز بزرگ علمى به شمار مى‌رفت. کوفه شهرى بود که ابن عقده در آن حضور داشت. او در حفظ احادیث شهرۀ آفاق بود و بسیارى از شیفتگان علم حدیث را به این شهر بزرگ مى‌کشاند.


وى يكصد هزار حديث را با سند در خاطر داشت و کتاب‌هاى بسيارى را به رشته تحرير در آورده و يكى از ارزنده ترين آثارش «رجال ابن عقده» است.
وى یکصد هزار حدیث را با سند در خاطر داشت و کتاب‌هاى بسیارى را به رشته تحریر در آورده و یکى از ارزنده ترین آثارش «رجال ابن عقده» است.


در اين كتاب، ابن عقده شاگردان [[امام صادق]] عليه‌السلام را كه حدود 4000 نفر بوده‌اند نام برده و روايات بسيارى را نيز از حضرت [[امام صادق]] عليه‌السلام نقل كرده است.
در این کتاب، ابن عقده شاگردان [[امام صادق]] علیه‌السلام را که حدود 4000 نفر بوده‌اند نام برده و روایات بسیارى را نیز از حضرت [[امام صادق]] علیه‌السلام نقل کرده است.


اين كتاب تا زمان [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]] وجود داشته و متأسفانه پس از آن به سرنوشت برخى ديگر از ميراث‌هاى فرهنگى اهل‌بيت عليهم‌السلام گرفتار شده و مفقود گشته است.
این کتاب تا زمان [[طوسی، محمد بن حسن|شیخ طوسى]] وجود داشته و متأسفانه پس از آن به سرنوشت برخى دیگر از میراث‌هاى فرهنگى اهل‌بیت علیهم‌السلام گرفتار شده و مفقود گشته است.


==ثقة الإسلام==
==ثقة الإسلام==


کلینى پس از کسب فیض از دهها استاد و محدث در شهرها و مناطق مختلف سرانجام به بغداد رسید. مدت مسافرت کلینى به درستى معلوم نیست؛ اما در این شکى نیست که در طول مسافرتها چنان علم و فضل خود را به نمایش گذاشت و تصویرى از یک عالم شیعه حقیقى در اذهان مردم هر دیار مجسم ساخت که وقتى به بغداد پاى نهاد فردى گمنام نبود.


كلينى پس از كسب فيض از دهها استاد و محدث در شهرها و مناطق مختلف سرانجام به بغداد رسيد. مدت مسافرت كلينى به درستى معلوم نيست؛ اما در اين شكى نيست كه در طول مسافرتها چنان علم و فضل خود را به نمايش گذاشت و تصويرى از يك عالم شيعه حقيقى در اذهان مردم هر ديار مجسم ساخت كه وقتى به بغداد پاى نهاد فردى گمنام نبود.
شیعیان به او افتخار می‌کردند و اهل سنت به دیده تحسین به او مى‌نگریستند.
 
شیعیان به او افتخار می‌كردند و اهل سنت به ديده تحسين به او مى‌نگريستند.


تقوا و علم و فضيلت او در اندك مدتى شهره آفاق گشت، تا جايى كه عامه بزرگان و انديشمندان معاصر ايشان در مشكلات دينى به او مراجعه نموده و پيروان فرق اسلامى در فتوا به او روى مى‌آوردند. به همين مناسبت به «ثقة الإسلام» شهرت يافت و او نخستين كسى است كه در دوره اسلامى به اين لقب مفتخر گرديد.
تقوا و علم و فضیلت او در اندک مدتى شهره آفاق گشت، تا جایى که عامه بزرگان و اندیشمندان معاصر ایشان در مشکلات دینى به او مراجعه نموده و پیروان فرق اسلامى در فتوا به او روى مى‌آوردند. به همین مناسبت به «ثقة الإسلام» شهرت یافت و او نخستین کسى است که در دوره اسلامى به این لقب مفتخر گردید.


==مقام علمى==
==مقام علمى==


عظمت و بزرگى کلینى در میان اهل تسنن به قدرى است که [[ابن اثیر، علی بن محمد|ابن اثیر]] روایتى از پیامبر نقل مى‌کند که فرمود: «خداوند در آغاز هر قرن شخصى را برمى‌انگیزد که دین او را زنده و نامدار نگه‌دارد.» آنگاه به گفتگو پیرامون این حدیث پرداخته و مى‌گوید: احیا کننده مذهب شیعه در آغاز قرن اول هجرى محمد بن على امام باقر علیه‌السلام، در ابتداى قرن دوم على بن موسى امام رضا علیه‌السلام و در ابتداى قرن سوم ابوجعفر [[کلینی، محمد بن یعقوب|محمد بن یعقوب کلینى]] رازى بوده است.


عظمت و بزرگى كلينى در ميان اهل تسنن به قدرى است كه [[ابن اثیر، علی بن محمد|ابن اثير]] روايتى از پيامبر نقل مى‌كند كه فرمود: «خداوند در آغاز هر قرن شخصى را برمى‌انگيزد كه دين او را زنده و نامدار نگه‌دارد.» آنگاه به گفتگو پيرامون اين حديث پرداخته و مى‌گويد: احيا كننده مذهب شيعه در آغاز قرن اول هجرى محمد بن على امام باقر عليه‌السلام، در ابتداى قرن دوم على بن موسى امام رضا عليه‌السلام و در ابتداى قرن سوم ابوجعفر [[کلینی، محمد بن یعقوب|محمد بن يعقوب كلينى]] رازى بوده است.
به جرأت مى‌توان گفت کلینى نام آورترین و بلند آوازه ترین اندیشمند عصر خود بود. عصرى که اوج تلاش محدّثین و علماى بزرگ و حتى نواب خاص امام عصر عجل‌الله‌تعالى‌فرجه‌الشریف مى‌باشد.
 
به جرأت مى‌توان گفت كلينى نام آورترين و بلند آوازه ترين انديشمند عصر خود بود. عصرى كه اوج تلاش محدّثين و علماى بزرگ و حتى نواب خاص امام عصر عجل‌الله‌تعالى‌فرجه‌الشريف مى‌باشد.
 
ثقةالاسلام شيخ محمد كلينى با چهار سفير و نمايندۀ خاص حضرت امام زمان عجل‌الله‌تعالى‌فرجه‌الشريف كه در طول غيبت صغرى 69 سال رابط بين آن حضرت و شیعیان بودند، هم عصر بود.


با اينكه آن چهار تن از فقها و محدثين بزرگ شيعه بودند و شیعیان آنها را به جلالت قدر مى‌شناختند، اما كلينى مشهورترين شخصيت عالى مقامى بود كه در آن زمان ميان شيعه و سنى با احترام مى‌زيست و به طور آشكار به ترويج مذهب حق و نشر فضايل اهل‌بيت عصمت و طهارت عليهم‌السلام همت مى‌گماشت.
ثقةالاسلام شیخ محمد کلینى با چهار سفیر و نمایندۀ خاص حضرت امام زمان عجل‌الله‌تعالى‌فرجه‌الشریف که در طول غیبت صغرى 69 سال رابط بین آن حضرت و شیعیان بودند، هم عصر بود.


عموم طبقات او را به راستى و درستى گفتار و كردار و احاطه كامل بر احاديث و اخبار مى‌ستودند طورى كه نوشته‌اند شيعه و سنى در اخذ فتوا به او مراجعه می‌كردند و در اين باره مورد وثوق و اعتماد هر دو فرقه بود.
با اینکه آن چهار تن از فقها و محدثین بزرگ شیعه بودند و شیعیان آنها را به جلالت قدر مى‌شناختند، اما کلینى مشهورترین شخصیت عالى مقامى بود که در آن زمان میان شیعه و سنى با احترام مى‌زیست و به طور آشکار به ترویج مذهب حق و نشر فضایل اهل‌بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام همت مى‌گماشت.


وى در امانت، عدالت، تقوا و فضيلت و حفظ و ضبط احاديث، كه همه از شرايط يك فرد محدث موثق جامع الشرايط است، سر آمد روزگار بود.
عموم طبقات او را به راستى و درستى گفتار و کردار و احاطه کامل بر احادیث و اخبار مى‌ستودند طورى که نوشته‌اند شیعه و سنى در اخذ فتوا به او مراجعه می‌کردند و در این باره مورد وثوق و اعتماد هر دو فرقه بود.


==در نظر انديشمندان==
وى در امانت، عدالت، تقوا و فضیلت و حفظ و ضبط احادیث، که همه از شرایط یک فرد محدث موثق جامع الشرایط است، سر آمد روزگار بود.


==در نظر اندیشمندان==
# [[نجاشی، احمد بن علی|نجاشى]] مى‌گوید: او در زمان خود، شیخ و پیشواى شیعه در شهر رى بود و حدیث را از همه بیشتر ضبط کرده و بیشتر از همه مورد اعتماد است.
# [[ابن طاووس، علی بن موسی|ابن طاووس]] گوید: توثیق و امانت شیخ کلینى مورد اتفاق همگان است.
# [[ابن اثیر، علی بن محمد|ابن اثیر]] گوید: او به فرقه امامیه در قرن سوم زندگى تازه‌اى بخشید و عالم بزرگ و فاضل مشهور در آن مذهب است.
# [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانى]] گوید: کلینى از رؤسا و فضلاى شیعه در ایام مقتدر عباسى است.
# [[مجلسی، محمدتقی|محمدتقى مجلسى]] گوید: حق این است که در میان علماى شیعه مانند کلینى نیامده است و هر کس در اخبار و ترتیب کتاب او دقت کند، درمى‌یابد که از جانب خداوند مورد تأیید بوده است.


# [[نجاشی، احمد بن علی|نجاشى]] مى‌گويد: او در زمان خود، شيخ و پيشواى شيعه در شهر رى بود و حديث را از همه بيشتر ضبط كرده و بيشتر از همه مورد اعتماد است.
==اساتید==
# [[ابن طاووس، علی بن موسی|ابن طاووس]] گويد: توثيق و امانت شيخ كلينى مورد اتفاق همگان است.
# [[ابن اثیر، علی بن محمد|ابن اثير]] گويد: او به فرقه اماميه در قرن سوم زندگى تازه‌اى بخشيد و عالم بزرگ و فاضل مشهور در آن مذهب است.
# [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانى]] گويد: كلينى از رؤسا و فضلاى شيعه در ايام مقتدر عباسى است.
# [[مجلسی، محمدتقی|محمدتقى مجلسى]] گويد: حق اين است كه در ميان علماى شيعه مانند كلينى نيامده است و هر كس در اخبار و ترتيب كتاب او دقت كند، درمى‌يابد كه از جانب خداوند مورد تأييد بوده است.


ثقة الإسلام کلینى از محضر بزرگ مردانى بهره برده که هر یک در عصر خود از نوابغ روزگار به شمار مى‌رفتند. برخى از آنها عبارتند از:


==اساتيد==
# ابوالحسن محمد بن اسدى کوفى
 
# احمد بن محمد بن عیسى اشعرى
[[کلینی، محمد بن یعقوب|ثقة الإسلام كلينى]] از محضر بزرگ مردانى بهره برده كه هر يك در عصر خود از نوابغ روزگار به شمار مى‌رفتند. برخى از آنها عبارتند از:
# احمد بن ادریس قمى
 
# عبدالله بن جعفر حِمیَرى
# ابوالحسن محمد بن اسدى كوفى
# احمد بن محمد بن عاصم کوفى
# احمد بن محمد بن عيسى اشعرى
# حسن بن فضل بن زید یمانى
# احمد بن ادريس قمى
# عبدالله بن جعفر حِميَرى
# احمد بن محمد بن عاصم كوفى
# حسن بن فضل بن زيد يمانى
# [[صفار، محمد بن حسن|محمد بن حسن صفار]]  
# [[صفار، محمد بن حسن|محمد بن حسن صفار]]  
# سهل بن زياد آدمى رازى
# سهل بن زیاد آدمى رازى
# محمد بن اسماعيل نيشابورى
# محمد بن اسماعیل نیشابورى
# احمد بن مهران و...
# احمد بن مهران و...


==شاگردان==
==شاگردان==


عده‌اى از فقها و محدثينِ بنام شيعه، كه مشاهير علماى ما در قرن چهارم هجرى در ايران و عراق بوده‌اند از جمله شاگردان كلينى به شمار مى‌روند. بزرگانى چون:
عده‌اى از فقها و محدثینِ بنام شیعه، که مشاهیر علماى ما در قرن چهارم هجرى در ایران و عراق بوده‌اند از جمله شاگردان کلینى به شمار مى‌روند. بزرگانى چون:


# ابن ابى رافع
# ابن ابى رافع
# احمد بن احمد كاتب كوفى
# احمد بن احمد کاتب کوفى
# احمد بن على بن سعيد كوفى
# احمد بن على بن سعید کوفى
# ابوغالب احمد بن محمد زرارى
# ابوغالب احمد بن محمد زرارى
# جعفر بن محمد بن قولويه قمى
# جعفر بن محمد بن قولویه قمى
# على بن محمد بن موسى دقاق
# على بن محمد بن موسى دقاق
# [[نعمانی، محمد بن ابراهیم|محمد بن ابراهيم نعمانى]] معروف به ابن زينب (ابن ابى زينب) كه از شاگردان مخصوص و نزديكان او بوده و كتاب كافى را او نسخه بردارى كرده است.
# [[نعمانی، محمد بن ابراهیم|محمد بن ابراهیم نعمانى]] معروف به ابن زینب (ابن ابى زینب) که از شاگردان مخصوص و نزدیکان او بوده و کتاب کافى را او نسخه بردارى کرده است.
# محمد بن احمد سنانى زاهرى مقيم رى.
# محمد بن احمد سنانى زاهرى مقیم رى.
# محمد بن على ماجيلويه
# محمد بن على ماجیلویه
# محمد بن محمد بن عصام كلينى
# محمد بن محمد بن عصام کلینى
# هارون بن موسى
# هارون بن موسى


==آثار و تأليفات==
==آثار و تألیفات==




از تأليفات گرانمايۀ [[کلینی، محمد بن یعقوب|ثقة الإسلام كلينى]] است:
از تألیفات گرانمایۀ [[کلینی، محمد بن یعقوب|ثقة الإسلام کلینى]] است:


# كتاب كافى، معروف‌ترين تأليف كلينى كتاب با عظمت و گرانقدر و نفيس«كافى» است كه نه تنها بزرگترين كار اوست؛ بلكه در جامعه اسلامى كتاب معتبرى در حديث چون كافى تأليف نشده است.
# کتاب کافى، معروف‌ترین تألیف کلینى کتاب با عظمت و گرانقدر و نفیس«کافى» است که نه تنها بزرگترین کار اوست؛ بلکه در جامعه اسلامى کتاب معتبرى در حدیث چون کافى تألیف نشده است.
#: جمله‌اى است منسوب به امام زمان عجل‌الله‌تعالى‌فرجه‌الشريف كه فرمود «الكافي كافٍ لشيعتنا»، كافى شیعیان ما را كفايت مى‌كند.
#: جمله‌اى است منسوب به امام زمان عجل‌الله‌تعالى‌فرجه‌الشریف که فرمود «الکافی کافٍ لشیعتنا»، کافى شیعیان ما را کفایت مى‌کند.
#: كافى نخستين كتاب از كتب اربعه است.
#: کافى نخستین کتاب از کتب اربعه است.
# كتاب رجال
# کتاب رجال
# كتاب ردّ بر قرامطه
# کتاب ردّ بر قرامطه
# كتاب رسائل ائمه عليهم‌السلام
# کتاب رسائل ائمه علیهم‌السلام
# كتاب تعبير الرؤيا
# کتاب تعبیر الرؤیا
# مجموعه شعر، مشتمل بر قصايدى كه شعرا در مناقب و فضايل اهل‌بيت عصمت و طهارت عليهم‌السلام سروده‌اند.
# مجموعه شعر، مشتمل بر قصایدى که شعرا در مناقب و فضایل اهل‌بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام سروده‌اند.


==شيخ كلينى سرچشمۀ زلال==
==شیخ کلینى سرچشمۀ زلال==




گذشته از ذوق، خلاقيت و تلاش بى وقفۀ شيخ كلينى در نگارش و پالايش احاديث عصر شيعه، او ثمرۀ رنجها و مشقت‌هاى علماى عصر خود است. وى پلى محكم و امانتدارى راستين بود كه احاديث و روايات علما و استادان عصر خود را به نسل‌هاى آينده منتقل ساخت، و در حقيقت كلينى عصارۀ عصر خويش است.
گذشته از ذوق، خلاقیت و تلاش بى وقفۀ شیخ کلینى در نگارش و پالایش احادیث عصر شیعه، او ثمرۀ رنجها و مشقت‌هاى علماى عصر خود است. وى پلى محکم و امانتدارى راستین بود که احادیث و روایات علما و استادان عصر خود را به نسل‌هاى آینده منتقل ساخت، و در حقیقت کلینى عصارۀ عصر خویش است.


وقتى سخن از كلينى است سخن از تمام زيبائيها، لطافتها و فضيلتهاى زمان اوست. سخن از عزم و ارادۀ تشيع در كسب معارف و علوم است سخن از كافى است. همانگونه كه وقتى سخن از كافى است سخن از عطر كلام اهل‌بيت عليهم‌السلام، سخن از امانت فراموش شده پيامبر است كه فرمود: «إني تاركٌ فيكمُ الثقلينِ كتابَ اللّٰهِ و عِترَتي...»
وقتى سخن از کلینى است سخن از تمام زیبائیها، لطافتها و فضیلتهاى زمان اوست. سخن از عزم و ارادۀ تشیع در کسب معارف و علوم است سخن از کافى است. همانگونه که وقتى سخن از کافى است سخن از عطر کلام اهل‌بیت علیهم‌السلام، سخن از امانت فراموش شده پیامبر است که فرمود: «إنی تارکٌ فیکمُ الثقلینِ کتابَ اللّٰهِ و عِترَتی...»


شيخ كلينى يعنى كافى، يعنى آبشخور پاک اهل‌بيت عليهم‌السلام، يعنى كوثر شيرين حديث در كوير فرهنگى تاريخ، يعنى سرچشمۀ زلال دوستداران آل محمد صلى‌الله‌عليهم اجمعين.
شیخ کلینى یعنى کافى، یعنى آبشخور پاک اهل‌بیت علیهم‌السلام، یعنى کوثر شیرین حدیث در کویر فرهنگى تاریخ، یعنى سرچشمۀ زلال دوستداران آل محمد صلى‌الله‌علیهم اجمعین.


==سال تناثر نجوم==
==سال تناثر نجوم==




سالى كه ستارگان فرو ريخت.
سالى که ستارگان فرو ریخت.
 
سيماى مردان خدا كه پس از تحمل رنجها و مشقت‌ها امانتى را كه از جانب خداوند به آنان سپرده شده، سالم به منزل مى‌رسانند ديدنى است.


خدا در ديدگان چنين انسه‌گانهايى موج مى‌زند و سبک بالى وصف ناپذيرى به آنها روى مى‌دهد. آنان در آن حالات روحانى در شوق ديدار دوست لحظه شمارى مى‌كنند.
سیماى مردان خدا که پس از تحمل رنجها و مشقت‌ها امانتى را که از جانب خداوند به آنان سپرده شده، سالم به منزل مى‌رسانند دیدنى است.


كلينى در حالى كه بيش از 70 سال از عمرش مى‌گذشت و پس از 20 سال تلاش در تدوين كتاب كافى و تحمل رنجها، غربتها و مشقت‌ها، اينك در آستانۀ ملاقات با معبود و معشوق است. او در خود آرامشى احساس مى‌نمود، آرامشى كه نشان از ايثار و از خود گذشتگى و اداى تكليف او داشت.
خدا در دیدگان چنین انسه‌گانهایى موج مى‌زند و سبک بالى وصف ناپذیرى به آنها روى مى‌دهد. آنان در آن حالات روحانى در شوق دیدار دوست لحظه شمارى مى‌کنند.


او اگر چه در قفس دنيا مى‌زيست؛ اما در فضاى بهشت تنفس مى‌كرد، چرا كه تمام لحظه‌هاى عمرش را با كلام اهل‌بيت عليهم‌السلام سپرى كرده بود و در راه اداى فريضه، هر رنجى را به جان پذيرفته بود.
کلینى در حالى که بیش از 70 سال از عمرش مى‌گذشت و پس از 20 سال تلاش در تدوین کتاب کافى و تحمل رنجها، غربتها و مشقت‌ها، اینک در آستانۀ ملاقات با معبود و معشوق است. او در خود آرامشى احساس مى‌نمود، آرامشى که نشان از ایثار و از خود گذشتگى و اداى تکلیف او داشت.


براى ما خاکيان رهيدن از خاک تازگى دارد؛ ولى براى فرزانه‌اى چون كلينى كه هيچگاه وابسته به خاک نشد، مرزى به نام خاک وجود نداشت. او در انتظار رفتن و رؤيت محبوب، روزها را سپرى مى‌كرد.
او اگر چه در قفس دنیا مى‌زیست؛ اما در فضاى بهشت تنفس مى‌کرد، چرا که تمام لحظه‌هاى عمرش را با کلام اهل‌بیت علیهم‌السلام سپرى کرده بود و در راه اداى فریضه، هر رنجى را به جان پذیرفته بود.


سال 329 هجرى قمرى سالى است كه سال «تناثر نجوم» نام گرفته است، سال فرو ريختن ستاره‌ها و سالى كه آسمان علمِ اين دنياى خاکى بى‌ستاره ماند.
براى ما خاکیان رهیدن از خاک تازگى دارد؛ ولى براى فرزانه‌اى چون کلینى که هیچگاه وابسته به خاک نشد، مرزى به نام خاک وجود نداشت. او در انتظار رفتن و رؤیت محبوب، روزها را سپرى مى‌کرد.


آرى در اين سال راد مرد بزرگ عالم تشيع در ماه شعبان جهان فانى را وداع كرد. دانشمند نامى بغداد «ابوقيراط» بر پيكر پاکش نماز خواند. شیعیان با دلى پراندوه و با احترام آن مرد خدا را در «باب كوفه» بغداد به خاک سپردند.
سال 329 هجرى قمرى سالى است که سال «تناثر نجوم» نام گرفته است، سال فرو ریختن ستاره‌ها و سالى که آسمان علمِ این دنیاى خاکى بى‌ستاره ماند.


در همين سال با رحلت آخرين نايب امام زمان، «على بن محمد سمرى» غيبت كبراى آن حضرت نيز آغاز گرديد.
آرى در این سال راد مرد بزرگ عالم تشیع در ماه شعبان جهان فانى را وداع کرد. دانشمند نامى بغداد «ابوقیراط» بر پیکر پاکش نماز خواند. شیعیان با دلى پراندوه و با احترام آن مرد خدا را در «باب کوفه» بغداد به خاک سپردند.


سلام بر او روزى كه تولد يافت و روزى كه در آسمان دنياى اسلام چون آفتاب درخشيد و روزى كه در پيشگاه ذات اقدس الهى بر انگيخته خواهد شد.
در همین سال با رحلت آخرین نایب امام زمان، «على بن محمد سمرى» غیبت کبراى آن حضرت نیز آغاز گردید.




۴۲۵٬۲۲۵

ویرایش