فتاوى إبن سحنون

    از ویکی‌نور
    (تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)
    فتاوى إبن سحنون
    فتاوى إبن سحنون
    پدیدآورانابن سحنون، محمد بن عبدالسلام (نويسنده) ازهری، مصطفی محمود (محقق)
    ناشردار ابن القيم ** دار ابن عفان
    مکان نشرعربستان - ریاض ** مصر - قاهره
    سال نشر1432ق - 2011م
    چاپ1
    زبانعربی
    تعداد جلد1
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    فتاوى ابن سحنون، تألیف محدّث، سخنور، مناظره‌گر و فقیه قیروانی مالکى قرن سوم هجری قمری، ابوعبدالله محمد بن عبدالسلام بن سعید بن حبیب تنوخى، مشهور به ابن سَحْنون (202-256ق)، مجموعه‌ای از فتواهای فقهی است که نویسنده در آن به بیش از 500 مسئله فرعی کاربردی در موضوعات گوناگون پاسخ می‌دهد. پژوهشگر معاصر، مصطفی محمود ازهری، کتاب حاضر را تصحیح و تحقیق کرده و برای آن مقدمه‌ای سودمند نوشته و نویسنده و کتابش و ویژگی‌های نسخه‌های خطی و شیوه آماده‌سازی آن را معرفی کرده است.

    اسم کتاب

    هرچند در برخی از نسخه‌های خطی، نام این اثر، «الرسالة السحنونية» یا «أجوبة محمد بن سحنون» ثبت شده است[۱]، ولی مصطفی محمود ازهری ترجیح داده است که این کتاب را «فتاوی ابن سحنون» بنامد؛ زیرا غالب مباحث آن بیانگر فتواها و ترجیح‌های فقهی اوست[۲].

    هدف و روش

    • مصطفی محمود ازهری کتاب حاضر را شامل مهم‌ترین و مشهورترین و نادرترین مسائل اختلافی و فروع فقهی دانسته است که در بین مالکیان رواج دارد و اختلاف در مورد آن، در بین اندیشوران مالکی معروف است[۳].

    ساختار و محتوا

    در این اثر، تعداد 597 مسئله آمده[۴]، ولی بر اساس باب‌های فقهی تنظیم نشده است و به ‌گفته مصطفی محمود ازهری: «جاء بترتيب عجيب نظمه»[۵]. ابن سحنون کتابش را با نظمی شگفت‌انگیز سامان داده و به‌ترتیب به این مسائل پرداخته است: شهادات، قضاء، نکاح، طلاق، بیع، حیازت، استحقاقات و دعاوی و خصومات، سرقت، خوردنی‌ها، قسم‌ها و کفارات، تعدّی و خیانت و غرامت و ضمانت و...

    نمونه مباحث

    • محمد بن سالم گفت: از محمد بن سحنون پرسیدم: کدام حال به دانشوران سزاوارتر است؛ عدالت مگر آنکه خدشه در آن ظاهر شود یا ضعف و فساد مگر آنکه عدالت آشکار گردد؟ پاسخ داد: پناه بر خدا اگر فساد و گناهکاری بر دانشمند، سزاوارتر باشد، بلکه عدالت، سزاوارتر است. مگر نشنیده‌ای که پیامبر(ص) گفت: برترین شما کسانی هستند که قرآن را یاد بگیرند و به دیگران بیاموزند و همچنین پیامبر(ص) گفت: بر شما باد که اهل علم و فضیلت را احترام بگذارید و گرامی بدارید؛ زیرا خانه ما، معدن دانایی و ارزش است. گفتند: ای رسول خدا اگر در علم ماهر نبود، چطور؟ گفت: «علم اندک همانند علم فراوان است»؛ چون منزلت دانشوران در نزد خدای متعال برتر از همه مردم است و... به ابن سحنون گفتم: چگونه خدشه در عدالت اندیشوران پیدا شود؟ گفت: اینکه چند بار معامله ربوی کند، درحالی‌که می‌داند ربا است. بلکه با تضییع فرائض و واجبات - هر فریضه‌ای که باشد - در علم و عمل و اعتقاد و با ارتکاب کبائر بدون ضرورت و مداومت بر صغائر، زوال عدالت در اندیشوران، ثابت می‌شود[۶].
    • پرسیدم: آیا جایز است که اهل علم و قرآن، اگر فقیر باشند، زکات بگیرند، درحالی‌که آنان با داشتن دانش و قرآن، غنی هستند؟! ابن سحنون گفت: ابن وهب و ابن قاسم گفته‌اند: اگر دانشوران نیازمند باشند، سزاوارتر به زکات هستند... و من هم همین نظر را قبول دارم[۷].

    پانویس

    1. ر.ک: مقدمه محقق، ص26-27
    2. ر.ک: همان، ص25
    3. ر.ک: همان، ص23-24
    4. ر.ک: متن کتاب، ص546
    5. ر.ک: مقدمه محقق، ص24
    6. ر.ک: متن کتاب، ص43-44
    7. ر.ک: همان، ص531-532

    منابع مقاله

    مقدمه و متن کتاب.

    وابسته‌ها