پرش به محتوا

شرح الأصول الكافي: تفاوت میان نسخه‌ها

۱٬۳۹۹ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۲
بدون خلاصۀ ویرایش
جز (جایگزینی متن - 'سيد محمد خامنه‌اى' به 'سيد محمد خامنه‌اى ')
بدون خلاصۀ ویرایش
(۲۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<div class='wikiInfo'>
{{جعبه اطلاعات کتاب
[[پرونده:NUR17335J1.jpg|بندانگشتی|شرح الاصول الکافی]]
| تصویر =NUR17335J1.jpg
{| class="wikitable aboutBookTable" style="text-align:Right"
| عنوان =شرح الاصول الکافی
|+ |
| عنوان‌های دیگر =الکافی. الاصول. شرح
|-
! نام کتاب!! data-type='bookName'|شرح الاصول الکافی
|-
|نام های دیگر کتاب
|data-type='otherBookNames'|الکافی. الاصول. شرح


شرح الکافی
شرح الکافی
|-
| پدیدآوران =
|پدیدآورندگان
[[محمدی، مقصود]] (ويراستار)
|data-type='authors'|[[محمدی، مقصود]] (ويراستار)


[[کلینی، محمد بن یعقوب]] (نويسنده)
[[کلینی، محمد بن یعقوب]] (نویسنده)


[[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم]] (نويسنده)
[[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم]] (نویسنده)


[[رجایی، مهدی]] (محقق)
[[رجایی، سید مهدی]] (محقق)


[[استادی، رضا]] (محقق)
[[استادی، رضا]] (محقق)
خط ۲۴: خط ۱۸:
[[یزدی مطلق، محمود]] (مصحح)
[[یزدی مطلق، محمود]] (مصحح)


[[خامنه‌ای، محمد]] (زير نظر)
[[خامنه‌ای، سید محمد]] (زير نظر)
|-
| زبان =عربی
|زبان  
| کد کنگره =‏BP‎‏ ‎‏129‎‏ ‎‏/‎‏ک‎‏8‎‏ ‎‏ک‎‏22026‎‏ ‎‏1384
|data-type='language'|عربی
| موضوع =
|-
احادیث شیعه - قرن 4ق.
|کد کنگره  
|data-type='congeressCode' style='direction:ltr'|‏BP‎‏ ‎‏129‎‏ ‎‏/‎‏ک‎‏8‎‏ ‎‏ک‎‏22026‎‏ ‎‏1384
|-
|موضوع  
|data-type='subject'|احادیث شیعه - قرن 4ق.


فلسفه اسلامی
فلسفه اسلامی


کلینی، محمد بن یعقوب، - 329ق. الکافی. اصول - نقد و تفسیر
کلینی، محمد بن یعقوب، - 329ق. الکافی. اصول - نقد و تفسیر
|-
| ناشر =
|ناشر  
بنياد حکمت اسلامی صدرا
|data-type='publisher'|بنياد حکمت اسلامی صدرا
| مکان نشر =تهران - ایران
|-
| سال نشر = 1384 ش  
|مکان نشر  
|data-type='publishPlace'|تهران - ایران
|-
|سال نشر  
|data-type='publishYear'| 1384 هـ.ش  
|-class='articleCode'
|کد اتوماسیون
|data-type='automationCode'|AUTOMATIONCODE17335AUTOMATIONCODE
|}
</div>


| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE17335AUTOMATIONCODE
| چاپ =1
| تعداد جلد =4
| کتابخانۀ دیجیتال نور =17335
| کتابخوان همراه نور =17335
| کد پدیدآور =


'''شرح الأصول الكافي'''، از جمله مهم‌ترين آثار ملاصدراى شيرازى (متوفى 1050ق) و بهترين شروح كتاب شريف اصول كافى است كه آن را به مذاق و مشرب فلسفى خود نوشته است <ref>مقدمه مصحح، ص شانزده</ref>.
| پس از =
| پیش از =
}}


كتاب كافى از همان آغاز مورد عنايت دانش‌پژوهان اسلامى و مدار عمل اصحاب اثناعشريه بود. همين امر موجب گرديد تا بر اين كتاب شريف بيش از شصت شرح و حاشيه و تعليقه و ترجمه پديد آيد و مطالب مهمه‌ى آن توضيح داده شود و مشكلات آن حل گردد و بر مباحث نظرى آن اقامه برهان و استدلال شود <ref>مقدمه مصحح، ص شانزده</ref>.


شرح اصول كافى، شامل: كتاب العقل، كتاب فضل العلم، كتاب التوحيد و... تا باب يازدهم (كتاب الحجة) از اصول كافى و جمعاً شامل شرح 503 حديث است <ref>استادى، رضا، ص 8</ref>. [[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|صدرالمتألهين]] از سى و چهار جزء كافى فقط به شرح بخشى از اصول كافى؛ يعنى جزء اول (كتاب عقل و جهل)، جزء دوم (كتاب علم)، جزء سوم (كتاب توحيد) و بخشى از جزء چهارم (كتاب حجت) توفيق يافته است <ref>مقدمه مصحح، ص هشت</ref>.
{{کاربردهای دیگر|شرح الکافی (ابهام‌زدایی)}}


چاپ حاضر در چهار جلد به اشراف آيت‌الله [[خامنه‌ای، محمد|سيد محمد خامنه‌اى]]  با تصحيح، تحقيق و مقدمه محمود فاضل يزدى مطلق منتشر شده است. از آنجا كه از اين اثر نسخه‌هاى خطى فراوانى در كتابخانه‌هاى ايران و خارج موجود است كه مصحح در تصحيح و تحقيق جزء اول از چهار نسخه استفاده كرده است. نسخه اصل - كه به خط ملاصدراست را با دو نسخه ديگر مقابله كرده است و از نسخه سومى نيز در مواردى استفاده كرده است <ref>مقدمه مصحح، ص نه و ده</ref>. در ابتداى كتاب تصاويرى از نسخه‌هاى مختلف كتاب آمده است <ref>همان، ص يازده تا شانزده</ref>.


پايان تأليف بخشى از شرح ملاصدرا بر كافى، سال 1044ق و وفات آن بزرگوار 1050ق، است و بنابراين تاريخ تأليف بقيه آن بايد بين سال‌هاى 1044 تا 1050ق، باشد <ref>مقدمه مصصح، ص نه</ref>؛ بنابراين، مسلم است كه شرح اصول كافى، آخرين اثر يا از آخرين آثار ملاصدراست كه آن را در اواخر عمر؛ يعنى در 65 سالگى تأليف كرده و نسبت به دو كتاب عظيم ديگر او (تفسير و اسفار) مؤخّر است. در اين كتاب از كتاب‌هاى «مفاتيح الغيب»، و «أسرار الآيات» (كه از آخرين تأليفات اوست)، «شواهد الربوبية»، «حاشية الشفاء»، «رسالة حشر الأشياء و المبدأ و المعاد» ياد شده است <ref>استادى، رضا، ص 10 - 11</ref>.
'''شرح الأصول الكافي'''، از جمله مهم‌ترين آثار [[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|ملاصدراى شيرازى]] (متوفى 1050ق) و بهترين شروح كتاب شريف اصول كافى است كه آن را به مذاق و مشرب فلسفى خود نوشته است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17335/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%A7%D9%81%D9%8A?pageNumber=6&viewType=pdf مقدمه مصحح، ص شانزده]</ref>


اينكه چرا ملاصدرا براى شرح احاديث اهل‌بيت(ع) كتاب كافى را انتخاب كرده است، در ديباچه شرح اصول كافى مى‌گويد: «بهترين احاديث و گفتارهايى كه از اهل‌بيت(ع) براى ما روايت شده و درخشنده‌ترين سخنانى كه چون مرواريد به‌هم‌پيوسته از آنان براى ما نقل شده... احاديث كتاب كافى تأليف امين‌الاسلام و ثقةالانام شيخ عالم، كامل مجتهد، بارع فاخر [[کلینی، محمد بن یعقوب|محمد بن يعقوب كلينى]] است» <ref>استادى، رضا، ص 15</ref>.
كتاب كافى از همان آغاز مورد عنايت دانش‌پژوهان اسلامى و مدار عمل اصحاب اثناعشريه بود. همين امر موجب گرديد تا بر اين كتاب شريف بيش از شصت شرح و حاشيه و تعليقه و ترجمه پديد آيد و مطالب مهمه‌ى آن توضيح داده شود و مشكلات آن حل گردد و بر مباحث نظرى آن اقامه برهان و استدلال شود<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17335/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%A7%D9%81%D9%8A?pageNumber=6&viewType=pdf مقدمه مصحح، ص شانزده]</ref>


با مراجعه به كتاب‌هاى تراجم و فهارس و ساير مصادر معلوم مى‌شود كه تا نيمه اول سده دهم هجرى، نشانى از حاشيه يا شرحى بر كافى در دست نيست و از نيمه دوم سده دهم تا حدود زمان وفات [[میرداماد، محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] (1041ق) شش شرح و حاشيه را مى‌شناسيم كه تعليقه [[میرداماد، محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] هفتمى آنهاست <ref>همان، ص 16</ref>.
شرح اصول كافى، شامل: كتاب العقل، كتاب فضل العلم، كتاب التوحيد و... تا باب يازدهم (كتاب الحجة) از اصول كافى و جمعاً شامل شرح 503 حديث است<ref>استادى، رضا، ص 8</ref>[[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|صدرالمتألهين]] از سى و چهار جزء كافى فقط به شرح بخشى از اصول كافى؛ يعنى جزء اول (كتاب عقل و جهل)، جزء دوم (كتاب علم)، جزء سوم (كتاب توحيد) و بخشى از جزء چهارم (كتاب حجت) توفيق يافته است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17335/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%A7%D9%81%D9%8A?pageNumber=8&viewType=pdf مقدمه مصحح، ص هشت]</ref>


از هفت شرح و حاشيه يادشده، شرح تسترى، استرآبادى و [[میرداماد، محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] در اختيار دانشمندان آن عصر بوده كه اگر احتمال رجوع ملاصدرا به شرح‌هاى قبلى باشد، بايد به اين سه شرح رجوع شده باشد، اما هيچ اثرى از اين رجوع و استفاده به چشم نمى‌خورد؛ بلكه با قرينه‌اى كه يادآور مى‌شويم، روشن مى‌شود كه حتى تعليقه استادش [[میرداماد، محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] هم از مصادر او نبوده است؛ چه بگوييم كه اصلاً آن تعليقه را نداشته و چه بگوييم كه داشته و مراجعه نكرده است <ref>همان، ص 18</ref>. فاضل يزدى نيز بر همين مطلب تأكيد مى‌كند كه: «قراينى هست كه [[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|صدرالمتألهين]] در شرح خود هيچ‌يك از اين آثار حتى از شرح استادش [[میرداماد، محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] بهره نبرده است» <ref>مقدمه مصحح، ص هشت</ref>.
چاپ حاضر در چهار جلد به اشراف آيت‌الله [[خامنه‌ای، سید محمد|سيد محمد خامنه‌اى]] با تصحيح، تحقيق و مقدمه [[یزدی مطلق، محمود|محمود فاضل يزدى مطلق]]] منتشر شده است. از آنجا كه از اين اثر نسخه‌هاى خطى فراوانى در كتابخانه‌هاى ايران و خارج موجود است كه مصحح در تصحيح و تحقيق جزء اول از چهار نسخه استفاده كرده است. نسخه اصل - كه به خط ملاصدراست را با دو نسخه ديگر مقابله كرده است و از نسخه سومى نيز در مواردى استفاده كرده است<ref>مقدمه مصحح، ص نه و ده</ref>در ابتداى كتاب تصاويرى از نسخه‌هاى مختلف كتاب آمده است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17335/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%A7%D9%81%D9%8A?pageNumber=11&viewType=pdf همان، ص يازده تا شانزده]</ref>


[[میرداماد، محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] در تعليقه خود بر «اصول كافى» چند جا مطلب تازه‌اى را مطرح كرده و خلاف آن را قطعى‌البطلان دانسته است و شارحان بعدى كه به تعليقه [[میرداماد، محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] نظر داشته‌اند، آن موارد را يادآور شده و در باره آنها اظهار نظر كرده‌اند، اما در شرح ملاصدرا حتى يكى از آن موارد را نمى‌بينيم؛ بااينكه اگر تعليقه [[میرداماد، محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] نزد ايشان بود و يا به آن توجهى داشت، طبيعى بود كه مورد توجه و اظهار نظر او قرار گيرد <ref>همان، ص 19</ref>.
پايان تأليف بخشى از شرح ملاصدرا بر كافى، سال 1044ق و وفات آن بزرگوار 1050ق، است و بنابراین تاريخ تأليف بقيه آن بايد بين سال‌هاى 1044 تا 1050ق، باشد<ref>مقدمه مصصح، ص نه</ref>؛ بنابراین، مسلم است كه شرح اصول كافى، آخرين اثر يا از آخرين آثار ملاصدراست كه آن را در اواخر عمر؛ يعنى در 65 سالگى تأليف كرده و نسبت به دو كتاب عظيم ديگر او (تفسير و اسفار) مؤخّر است. در اين كتاب از كتاب‌هاى «مفاتيح الغيب»، و «أسرار الآيات» (كه از آخرين تأليفات اوست)، «شواهد الربوبية»، «حاشية الشفاء»، «رسالة حشر الأشياء و المبدأ و المعاد» ياد شده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/158/10 استادى، رضا، ص 10 - 11]</ref>


شارح در شرح اصول كافى سند احاديث را هم مورد بررسى قرار داده و از كتاب‌هاى رجالى زير نام برده و از آنها استفاده كرده است: رجال و فهرست [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]]، رجال كشّى، [[رجال النجاشي|رجال نجاشى]]، التحرير طاووسى، خلاصة الأقوال [[حلی، حسن بن یوسف|علامه حلّى]]، حاشيه [[شهيد ثانى]] بر خلاصة الأقوال و... اما به نظر مى‌رسد كه ملاصدرا فقط به دو كتاب اخير رجوع مى‌كرده و از بقيه كتاب‌ها توسط اين دو كتاب استفاده كرده است <ref>همان، ص 36 - 37</ref>.
اينكه چرا ملاصدرا براى شرح احاديث اهل‌بيت(ع) كتاب كافى را انتخاب كرده است، در ديباچه شرح اصول كافى مى‌گويد: «بهترين احاديث و گفتارهايى كه از اهل‌بيت(ع) براى ما روايت شده و درخشنده‌ترين سخنانى كه چون مرواريد به‌هم‌پيوسته از آنان براى ما نقل شده... احاديث كتاب كافى تأليف امين‌الاسلام و ثقةالانام شيخ عالم، كامل مجتهد، بارع فاخر [[کلینی، محمد بن یعقوب|محمد بن يعقوب كلينى]] است»<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/158/15 استادى، رضا، ص 15]</ref>


در عظمت و ارجمندى اين شرح، كافى است كه بدانيم [[امام خمينى(ره)|امام خمينى]](ره) در دو كتاب بسيار گران‌قدر خود: اربعين و شرح حديث جنود عقل و جهل، متأثر از شرح اصول كافى ملاصدرا بوده و عنايت خاصى به آن داشته است <ref>همان، ص 39 - 40</ref>.
با مراجعه به كتاب‌هاى تراجم و فهارس و ساير مصادر معلوم مى‌شود كه تا نيمه اول سده دهم هجرى، نشانى از حاشيه يا شرحى بر كافى در دست نيست و از نيمه دوم سده دهم تا حدود زمان وفات [[میرداماد، سید محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] (1041ق) شش شرح و حاشيه را مى‌شناسیم كه تعليقه [[میرداماد، سید محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] هفتمى آنهاست<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/158/16 همان، ص 16]</ref>


چند نفر از كسانى كه پس از ملاصدرا كافى را شرح كرده‌اند، مانند ملاصالح مازندرانى، علامه ملامحمدباقر مجلسى، ملاخليل قزوينى و ملامحسن فيض كاشانى يكى از مصادر و منابعشان شرح كافى ملاصدرا بوده است <ref>مقدمه مصحح، ص هشت</ref>.
از هفت شرح و حاشيه يادشده، شرح تسترى، استرآبادى و [[میرداماد، سید محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] در اختيار دانشمندان آن عصر بوده كه اگر احتمال رجوع ملاصدرا به شرح‌هاى قبلى باشد، بايد به اين سه شرح رجوع شده باشد، اما هيچ اثرى از اين رجوع و استفاده به چشم نمى‌خورد؛ بلكه با قرينه‌اى كه يادآور مى‌شويم، روشن مى‌شود كه حتى تعليقه استادش [[میرداماد، سید محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] هم از مصادر او نبوده است؛ چه بگوييم كه اصلاً آن تعليقه را نداشته و چه بگوييم كه داشته و مراجعه نكرده است<ref>همان، ص 18</ref>فاضل يزدى نيز بر همين مطلب تأكيد مى‌كند كه: «قراينى هست كه [[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|صدرالمتألهين]] در شرح خود هيچ‌يك از اين آثار حتى از شرح استادش [[میرداماد، سید محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] بهره نبرده است»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17335/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%A7%D9%81%D9%8A?pageNumber=8&viewType=pdf مقدمه مصحح، ص هشت]</ref>
 
[[میرداماد، سید محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] در تعليقه خود بر «اصول كافى» چند جا مطلب تازه‌اى را مطرح كرده و خلاف آن را قطعى‌البطلان دانسته است و شارحان بعدى كه به تعليقه [[میرداماد، سید محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] نظر داشته‌اند، آن موارد را يادآور شده و درباره آنها اظهار نظر كرده‌اند، اما در شرح ملاصدرا حتى يكى از آن موارد را نمى‌بينيم؛ بااينكه اگر تعليقه [[میرداماد، سید محمدباقر بن محمد|ميرداماد]] نزد ايشان بود و يا به آن توجهى داشت، طبيعى بود كه مورد توجه و اظهار نظر او قرار گيرد<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/158/19 همان، ص 19]</ref>
 
شارح در شرح اصول كافى سند احاديث را هم مورد بررسى قرار داده و از كتاب‌هاى رجالى زير نام برده و از آنها استفاده كرده است: رجال و فهرست [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]]، رجال كشّى، [[رجال النجاشي|رجال نجاشى]]، التحرير طاووسى، خلاصة الأقوال [[حلی، حسن بن یوسف|علامه حلّى]]، حاشيه [[شهيد ثانى]] بر خلاصة الأقوال و... اما به نظر مى‌رسد كه ملاصدرا فقط به دو كتاب اخير رجوع مى‌كرده و از بقيه كتاب‌ها توسط اين دو كتاب استفاده كرده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/158/36 همان، ص 36 - 37]</ref>
 
در عظمت و ارجمندى اين شرح، كافى است كه بدانيم [[امام خمينى(ره)|امام خمينى]](ره) در دو كتاب بسيار گران‌قدر خود: اربعين و شرح حديث جنود عقل و جهل، متأثر از شرح اصول كافى ملاصدرا بوده و عنايت خاصى به آن داشته است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/158/39 همان، ص 39 - 40]</ref>
 
چند نفر از كسانى كه پس از ملاصدرا كافى را شرح كرده‌اند، مانند [[مازندرانی، محمدصالح بن احمد|ملاصالح مازندرانى]]، [[مجلسی، محمدتقی|علامه ملامحمدباقر مجلسى]]، ملاخليل قزوينى و [[فیض کاشانی، محمد بن شاه‌مرتضی|ملامحسن فيض كاشانى]] يكى از مصادر و منابعشان شرح كافى ملاصدرا بوده است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17335/%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%A7%D9%81%D9%8A?pageNumber=8&viewType=pdf مقدمه مصحح، ص هشت]</ref>


==پانويس ==
==پانويس ==
<references />
<references/>
== منابع مقاله ==
== منابع مقاله ==


#مقدمه مصحح.
#مقدمه مصحح.
#استادى، رضا، «ده نكته در باره شرح اصول كافى ملاصدرا»، پايگاه مجلات تخصصى نور، نشريه: علوم حديث، پاييز 1378، شماره 13، ص 7 - 41.
#[[:noormags:1234|استادى، رضا، «ده نكته درباره شرح اصول كافى ملاصدرا»، پايگاه مجلات تخصصى نور، نشريه: علوم حديث، پاييز 1378، شماره 13، ص 7 - 41]].
 




== پیوندها ==


[[رده:کتاب‌شناسی]]
[[رده:کتاب‌شناسی]]
خط ۹۳: خط ۸۷:
[[رده:متون احادیث]]
[[رده:متون احادیث]]
[[رده:احادیث شیعه]]
[[رده:احادیث شیعه]]
[[رده:فروردین(1401)]]
۴۲۵٬۲۲۵

ویرایش