تهذیب البلاغة

تهذیب البلاغة تألیف عبدالهادی فضلی (۱۳۱۴ - ۱۳۹۲ش)، از عالمان برجسته علوم مختلف اسلامی در دوران معاصر، از اهالی بصره، در موضوع علم بلاغت

تهذیب البلاغة
تهذیب البلاغة
پدیدآورانفضلی، عبدالهادی (نويسنده) حسینی، علی (محشی)
ناشردار العلم
مکان نشرایران - قم
سال نشر1387ش
چاپ2
شابک978-964-9972-01-5
موضوعزبان عربی - بدیع - زبان عربی - معانی و بیان
زبانعربی
تعداد جلد1
کد کنگره
‎‏/‎‏ف‎‏6‎‏ت‎‏9‎‏ 2038 ‏PJ‎‏
نورلایبمطالعه و دانلود pdf

بلاغت در لغت، وصول و رسیدن به چیزی را گویند و در اصطلاح بلاغت را گاهی وصف کلام آورده و می‌گویند کلام بلیغ و زمانی وصف متکلم قرار داده و می‌گویند متکلم بلیغ.

بلاغت در سخن، هماهنگ بودن آن با مقتضی حال است و حال، انگیزه «زمینه‌ها و شرایط» و برانگیزنده گوینده است برای اینکه: همراه سخنی که اصل مقصودش را می‌رساند، ویژگی و پیرایه‌ای را نیز رعایت کند.[۱]

نویسنده پس از بیان عناصر بلاغت یا سبک‌ها و شیوه‌های ادبی [۲]، شرایط و بایسته‌های بلاغت را بیان نموده [۳] و اقسام سبک‌ها و شیوه‌های ادبی را ذکر نموده است. [۴]

ایشان در ادامه کتاب را به چهار بخش جداگانه تقسیم کرده است. در بخش اول درباره علم معانی سخن گفته است. [۵]، ایشان علم معانی را علمی می‌داند که در آن از سبک‌ها و شیوه‌های هماهنگی الفاظ درخور مقام و مناسب حال، بحث و گفتگو می‌شود. [۶] کلام و تقسیمات مرکب [۷]، احکام مسندٌالیه [۸]، احکام مسند [۹]، احکام قیدها یا وابسته‌های فعل [۱۰]، تقسیم اسناد [۱۱] از دیگر قسمت‌های این بخش است.

بخش دوم کتاب درباره اقسام کلام است [۱۲] و در آن از خبر [۱۳]، اقسام خبر [۱۴]، انشا و اقسام آن [۱۵] و شیوه‌های به‌کارگیری جمله‌های انشائیه [۱۶] و.....سخن گفته است.

بخش سوم کتاب درباره علم بیان است. ایشان علم بیان را دانشی می‌داند که در آن از شیوه‌های معنوی کلام بحث و گفتگو می‌شود و با به‌کارگیری آن شیوه‌ها، کلام هماهنگ و مناسب مقام می‌گردد. [۱۷]

نویسنده در تفاوت علم بیان و معانی می‌نویسد: دانش بیان به طور کامل از صورت‌های ذهنی متفاوت برای تحقق‌یافتن یک معنی بحث و گفتگو می‌کند، درحالی‌که دانش معانی در پیرامون اشکال گوناگون برای دستیابی به یک معنا بحث می‌کند و به تعبیر دیگر عنصر اصلی و رکن اساسی بیان، خیال است، اما هسته مرکزی معانی، شکل‌گیری‌های مختلف به‌منظور دستیابی به معنایی روشن و خاص است. [۱۸]، سپس به بیان هر یک از اسلوب‌ها و دست‌مایه‌های بنیادی علم بیان یعنی تشبیه [۱۹]، حقیقت و مجاز [۲۰]، استعاره [۲۱] و کنایه [۲۲] پرداخته و پس از تعریف هرکدام، تقسیمات آنها را بیان کرده است.

چهارمین بخش کتاب درباره علم بدیع است. [۲۳] علم بدیع دانشی است که در آن از شکل‌های معنوی و لفظی که موجب زیبایی کلام و تأثیر بیشتر آن در شنونده و خواننده است، بحث و گفتگو می‌کند. [۲۴]. نویسنده هر یک از شیوه‌ها و گونه‌های بدیع را به صورت‌های معنوی و لفظی تقسیم می‌کند.

مهم‌ترین صور بدیعی عبارت‌اند از:

  1. شکل‌های معنوی که عبارت‌اند از: طباق، توریه، استخدام، لف‌ونشر، مبالغه، حسن تعلیل.
  2. شکل‌های لفظی که عبارت‌اند از: جناس، سجع، حسن ابتدا و انتها،

نویسنده در این بخش هرکدام از این اشکال و صورت‌های بدیع را شرح داده است.



پانویس

  1. ر.ک: متن، ص9
  2. ر.ک: همان، ص11
  3. ر.ک: همان
  4. ر.ک: همان، ص12
  5. ر.ک: همان، ص17
  6. ر.ک: همان
  7. ر.ک: همان، ص20
  8. ر.ک: همان، ص24
  9. ر.ک: همان، ص46
  10. ر.ک: همان، ص52
  11. ر.ک: همان، ص57
  12. ر.ک: همان، ص65
  13. ر.ک: همان، ص65
  14. ر.ک: همان، ص69
  15. ر.ک: همان، ص73-74
  16. ر.ک: همان، ص74
  17. ر.ک: همان، ص99
  18. ر.ک: همان، ص101
  19. ر.ک: همان، ص102
  20. ر.ک: همان، ص112
  21. ر.ک: همان، ص118
  22. ر.ک: همان، ص124
  23. ر.ک: همان، ص129
  24. ر.ک: همان

منابع مقاله

وابسته‌ها