امامان شیعه(ع) و جنبشهای مکتبی

امامان شيعه و جنبش‌هاى مكتبى، مجموعه سخنرانى‌هاى حجت‌الاسلام محمّدتقى مدرّسى با موضوع جنبش‌هاى مختلف مكتبى و موضع ائمه(ع) در برابر آنهاست. توجّه مؤلّف در اين سخنرانى‌ها به جنبش‌هایى بوده است كه بين سال‌هاى 61 تا 250ق شكل گرفته است. اين سخنرانى‌ها كه به زبان عربى ايراد شده، توسط حميدرضا آژير به زبان فارسی ترجمه شده است. استقبال از نوارهاى سخنرانى مؤلف، اين انگيزه را در وى ايجاد كرده كه آن را به‌صورت كتاب منتشر كند.

امامان شیعه(ع) و جنبشهای مکتبی
امامان شیعه(ع) و جنبشهای مکتبی
پدیدآورانآژیر، حمیدرضا (مترجم) مدرسی، محمدتقی (نویسنده)
ناشرآستان قدس رضوی، بنياد پژوهشهای اسلامى
مکان نشرمشهد مقدس - ایران
سال نشر1372 ش
چاپ3
موضوعائمه اثناعشر

جنبش‏های اسلامی

شیعه - جنبشها و قیامها
زبانفارسی
تعداد جلد1
کد کنگره
‏BP‎‏ ‎‏233‎‏ ‎‏/‎‏م‎‏4‎‏الف‎‏8
نورلایبمطالعه و دانلود pdf

ساختار

كتاب، مشتمل بر مقدمه‌هاى مؤلف و مترجم، سه فصل و يك خاتمه است. هريك از فصول، مشتمل بر چند بخش و ريزعناوين متعددى است.

با توجه به اينكه متن اثر، مجموعه سخنرانى است، در عبارات آن تغيير زيادى داده نشده و مى‌توان گفت همچنان شكل اولیه خود را حفظ كرده است؛ البته با توجه به تحليل‌هاى تاريخى مؤلّف همانند يك كتاب تحليلى تدوين شده است.

گزارش محتوا

نویسنده، زندگى ائمه(ع) را ملاك كار خود قرار داده و با بيان شمّه‌اى از سيره ائمه، به تحليل جنبش‌هاى مكتبى هم‌زمان با آنها پرداخته و كوشيده است، موضع مشخص هر امام را در برابر جنبش همان عصر روشن سازد؛ همين عمل موجب مى‌شود تا بسيارى از شبهات درباره ميزان مشروعيّت جنبش‌ها مرتفع گردد و خواننده را بصيرت بخشد.[۱]

در واقع كتاب حاضر را بايد كتابى تحليلى - تاريخى بشمار آورد؛ زيرا ثبت سنوات وقايع و ذكر شرح حال شخصيّت‌هاى تاريخى را دنبال نمى‌كند، بلكه به تبيين امورى مى‌پردازد كه يا در كتب تاريخى يافت نمى‌شود يا چنان نادر و كمياب است كه به‌سختى مى‌توان آنها را از لابه‌لاى صفحات كتب تاريخى بيرون آورد و به ترتيب و تبويب آنها همّت گماشت. مدرّسى در تحليل جنبش‌هاى مختلفى، چون انقلاب توّابين و نهضت زيديه و جنبش اسماعيليه و نظاير آن، بى‌طرفى انكارناپذيرى را در پيش گرفته است و بدون توجّه به آراى افراد مختلف درباره اين مسائل، استنباطهاى خود را كه ناشى از مطالعات بى‌طرفانه وى است، بيان مى‌دارد.[۲]

مطالب فصول مختلف كتاب به‌اختصار و به ترتيب فصول به شرح ذيل است:

1. در فصل اول كتاب با عنوان «درآمدى بر پژوهش تاريخ مكتبى»، با طرح دو سؤال كلى به مطالعه دلائل و روش بررسى تاريخ پرداخته شده است. در بخش ديگرى از اين فصل، علل عقب‌ماندگى مسلمين از قافله تمدن بشرى بررسى شده است. همچنين با اشاره به عقب‌ماندگى فكرى نويسندگان گذشته كه تهمت را به انقلابى‌ها وارد و تحميل كرده‌اند، خاطرنشان شده است كه اگر توانستيم نظرات نادرست ايشان را تغيير دهيم، مى‌توانيم خرافات موجود در اذهان مردم را از ميان ببريم و به دنبال آن مى‌توانيم تمايل جامعه را تغيير بدهيم و به جلو برانيم.[۳]

در بخش دوم با ردّ گرايش حاكم بر مورخان علمى جهان كه هدفى جز افزودن مجموعه اطلاعاتى بر معلومات خود ندارند، هدف مكتب از بررسى تاريخ، تجديد بناى حيات آدمى‌دانسته شده است.[۴]در انتهاى اين فصل با ذكر ويژگى‌هاى نظام اموى به بررسى حركت‌هاى مكتبى پس از واقعه كربلا پرداخته شده است.[۵]

2. مسير جنبش مكتبى در زمان امويان، عنوان اين فصل از كتاب است. در اين فصل ابتدا اهداف جنبش امام حسین(ع) بيان شده است. بررسى انقلاب توابين و مختار و دلايل شكست اين جنبش‌ها از ديگر مطالب اين فصل است. يك بخش از اين فصل به جنبش‌هاى سياسى در حكومت امويان اختصاص يافته و عوامل و چگونگى جنبش خوارج، جنبش زبيرى‌ها و جنبش فقها بررسى شده است. جنبش زيد بن على از جمله موضوعات مهمى است كه بسيار مورد نقد و بررسى قرار گرفته و ديدگاه ائمه(ع) درباره آن ذكر شده كه نویسنده هم به جهت اهميت آن، بخش اعظمى از اين فصل را به اين جنبش اختصاص داده است.[۶]

3. در اين فصل، «مسير جنبش مكتبى در زمان بنى‌عباس» بررسى شده است. نویسنده، معتقد است كه در ابتداى حكومت عباسيان، امت اسلامى به‌خوبى مفهوم جنبش آزادى‌بخش را درك كرده بود؛ زيرا تفكر و مفاهيم سياسى كه حكّام، آن را بر توده‌هاى مسلمان تحميل می‌كردند عملاً در قرن اول از بين رفته بود. نویسنده در اين فصل پس از بررسى اوضاع جنبش زيديه و جنبش صاحب فخ در عهد عباسيان به موضوع تقيه به‌عنوان يك اساس ثابت رهبرى ائمه(ع) نسبت به اين جنبش‌ها اشاره كرده است. در مبحث دوم كتاب در پنج بخش، جنبش‌هاى مكتبى از زمان امام موسى بن جعفر(ع) تا امام حسن عسکری(ع) و حضرت حجت(ع) مورد مطالعه قرار گرفته است.[۷]

«مفاهيم اجتماعى جنبش مكتبى»، عنوان خاتمه كتاب است. در اين بخش، مفاهيمى چون خراج، جنگ بين شمال و جنوب و اختناق فكرى تبيين شده است.[۸]

وضعيت كتاب

فهرست مطالب، در ابتداى كتاب آمده است. پاورقى صفحات در انتهاى هر بخش با عنوان پى‌نوشت ذكر شده است.

پانويس

  1. پيشگفتار چاپ اول
  2. همان
  3. متن كتاب، ص23
  4. همان، ص25
  5. همان، ص33 - 44
  6. همان، 45 - 146
  7. همان، ص147 - 364
  8. همان، ص368 - 376

منابع مقاله

مقدمه و متن كتاب.

وابسته‌ها