المنثور (ابن جوزی)

المنثور، نوشته محدث، مورخ، متکلم و فقیه حنبلی قرن ششم قمری، عبدالرحمن بن جوزی (510- ‌597ق)، مجموعه مواعظی اخلاقی در موضوعات گوناگون (توبه و عبادت و خودسازی و...) است و نویسنده به‌خصوص با استفاده از صنعت نثر مسجع و نیز هنر شعر عربی، اهدافش را تبیین می‌کند. نام دیگر این اثر، «المنثور في المواعظ» است[۱]‏.

المنثور
المنثور (ابن جوزی)
پدیدآورانابن جوزی، عبدالرحمن بن علی (نويسنده) ناجی، هلال (محقق)
ناشردار الغرب الإسلامي
مکان نشرلبنان - بیروت
سال نشر1994م
چاپ1
موضوعوعظ - متون قدیمی تا قرن 14 - اخلاق اسلامی - متون قدیمی تا قرن 14
زبانعربی
تعداد جلد1
کد کنگره
8م2الف 261/4 BP
نورلایبمطالعه و دانلود pdf

هدف و روش

  • محقق کتاب و رئیس پیشین اتحادیه نویسندگان عراقی، هلال بن ناجی، نوشته است: این کتاب یکی از آثار ممتاز عبدالرحمن بن جوزی در زمینه وعظ دینی است و باآنکه موعظه‌ای خالص و اسلامی است، ولی در آن عنصر ادبی ارزنده‌ای یافت می‌شود که در قالب شعر عربی تبلور یافته است و اشعار ارزشمندی در آن مشاهده می‌شود که بیشترش در دیوان‌های منتشرشده وجود ندارد و متأسفانه نویسنده، شاعران این اشعار را مشخص نکرده است. هرچند سجع واعظانه نیز بر فصول این اثر غلبه دارد، ولی باید دانست که این نوع گویش و نگارش در آن زمانه رایج بوده است[۲]

ساختار و محتوا

  • نویسنده، کتاب حاضر را به بخش و فصل و مانند آن تقسیم نکرده و هیچ توضیحی در مورد چگونگی سامان‌دهی آن نیاورده است.
  • هلال بن ناجی، از عبدالرحمن بن جوزی نقل کرده است: «أنا مُرَتِّبٌ و لستُ بمصنفٍ»[۳]‏؛ من گردآورنده و تدوینگرم، نه تولیدکننده و نوآور.
  • محقق کتاب، با ذکر برخی از انتقادها نسبت به نگارنده، از جمله اینکه اشتباهات او در کتاب‌هایش بسیار است، افزوده است: این نقدها از منزلت بلند علمی او نکاهد و همین افتخار او را کافی است که مجالس وعظ او در زمانه خودش بی‌نظیر بوده است[۴]‏.
  • به نظر می‌رسد: اثر حاضر، یک موعظه طولانی است و عبدالرحمن بن جوزی بیش از آنکه به سامان‌دهی علمی بیندیشد، دغدغه شورانگیزی معنوی و تأثیرگذاری اخلاقی داشته است.

نمونه مباحث

  • خدا نور آسمان‌ها و زمین است.... سپیده‌دم برخیز و نوای آرزومندی عاشقان و ناله اشتیاق مشتاقان را بشنو...[۵].‏
  • امام جعفر صادق(ع) وقت حجّ خواست لبیک بگوید، رنگ صورتش دگرگون شد. گفته شد: چگونه شدی؟! پاسخ داد: می‌خواهم لبیک بگویم و می‌ترسم جواب دیگری بشنوم (پاسخ منفی دریافت کنم)[۶]‏.

پانویس

  1. ر.ک: مقدمه محقق، ص30
  2. ر.ک: همان، ص32-33
  3. ر.ک: همان، ص12
  4. ر.ک: همان، ص13
  5. ر.ک: متن کتاب، ص37
  6. همان، ص77

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.

وابسته‌ها