ابن غضائری، احمد بن حسین

(تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)
ابن غضائری، احمد بن حسین
نام ابن غضائری، احمد بن حسین
نام های دیگر ابن غضائری، ابو الحسین احمد

واسطی بغدادی، احمد بن حسین

نام پدر
متولد
محل تولد
رحلت
اساتید
برخی آثار
کد مولف AUTHORCODE2340AUTHORCODE


ولادت

وى ابو الحسين، احمد بن حسين بن عبيد الله بن ابراهيم غضائرى است.

او از بزرگان شيعه در قرن پنجم هجرى مى‌باشد. تاريخ ولادت و وفات او دقيقا مشخص نيست، اما آنچه مسلّم است او از علماى قرن پنجم هجرى و هم دوره و هم شاگردى شيخ طوسى و نجاشى بوده است.

چنانكه از سخن شيخ در فهرست استفاده مى‌شود، ابن غضائرى در سنين جوانى و قبل از 40 سالگى از دنيا رفته است.

پدر

مهمترين شخصيتى كه در خاندان ابن غضائرى همچون خورشيدى تابناك مى‌درخشد پدر بزرگوار او حسين بن عبيد الله غضائرى است. او از رجاليون برجسته و آشناى به انساب بوده و از فقهاى كم نظير دوران خويش به شمار مى‌رود.

حسين بن عبيد الله داراى تأليفات و كتب فراوانى در علوم مختلف است مانند:

- «التسليم على أمير المؤمنين عليه السلام بإمرة المؤمنين»

- «كشف التمويه و النعمة»

- «تذكير العاقل و تنبيه الغافل»

- «مناسك الحج»

- «البيان في حياة الرحمان» و...

او شيخ و استادِ بزرگانى چون شيخ طوسى و نجاشى است و شيخ طوسى «صحيفۀ كاملۀ سجاديه» را از طريق وى نقل نموده است.

حسين بن عبيد الله در سلسله اسناد 136 روايت واقع شده و در اين روايات از مشايخى از جمله: ابو الفضل شيبانى، احمد بن محمد بن يحيى، ابو غالب زرارى و هارون بن موسى تلعكبرى روايت نقل كرده است.

حسين در سال 411 هجرى و در ماه صفر ديده از جهان فرو بست و جهانى را داغدار خويش نمود.

لقب

لقب «غضائرى» يا «ابن غضائرى» چنان كه در قاموس (به نقل اعيان) آمده، منسوب به «غضائر» است، جمع «غضارة».

غضارة به معناى گِل چسبندۀ سبز و خالص است و در حقيقت نام ظرفى است كه از آن گِل مى‌ساخته و در آن غذا مى‌نهاده‌اند و ممكن است غضائرى يا پدران او به فروش يا ساخت اين نوع ظرف اشتغال داشته‌اند كه چنين لقبى براى آنان معروف شده است.

شخصيت

ابن غضائرى را در رديف بزرگانى چون شيخ طوسى و نجاشى شمردن دور از واقعيت نيست و چه بسا كسانى حرف او را مقدم دانسته‌اند و مشهور است كه «موثق» كسى است كه غضائرى او را قبول داشته باشد و «عادل» كسى است كه ابن غضائرى او را به عدالت بشناسد.

گرچه پدر احمد بن حسين در كثرت تأليفات و تبحر علوم مختلف معروف است، اما جلالت و مقام پسر را هيچكس كمتر از پدر ندانسته است.

شايد نجاشى و شيخ طوسى پس از ديدن كتابهاى ابن غضائرى در اصول و مصنّفات تصميم به نوشتن كتابهايى در فهرست علما و كتب شيعه گرفته‌اند ؛ چرا كه كتب ابن غضائرى پس از وفاتش از بين رفته و هيچ نسخه‌اى از آنها به دست ما نرسيده است.

اساتيد

با آنكه به اعتراف بزرگان، ابن غضائرى شخصيتى ممتاز داشته و همه به فضل و تقوا و علم او اعتراف دارند، اما اطلاع چندانى از قسمتهاى مختلف زندگى او در اختيار نداريم.

از جمله اساتيد ابن غضائرى تنها نام دو نفر يافت شده:

1 - حسين بن عبيد الله غضائرى، پدر فقيه و محدث او

2 - احمد بن عبد الواحد بن احمد بزاز، معروف به ابن عبدون و ابن حاشر كه از شيوخ روايت نجاشى نيز مى‌باشد. او در سال 423 هجرى وفات يافته است.

شاگردان

از شاگردان ابن غضائرى نيز فقط چند نام در تاريخ ثبت شده كه عبارتند از:

1 - شيخ الطائفة، ابو جعفر، محمد بن حسن طوسى، متوفاى 460 هجرى، كه مقام و عظمت و فضل او بر هيچكس پوشيده نيست. او نويسندۀ 2 كتاب از كتب اربعه است و علاوه بر آن دهها عنوان تأليف در موضوعات مختلف دارد.

2 - شيخ ابو العباس، احمد بن على نجاشى، صاحب كتاب رجال معروف، كه مهمترين كتاب رجال و اصلى‌ترين كتاب موجود براى مراجعه محققين قلمداد مى‌شود.

پيرامون نجاشى تذكر اين نكته لازم است كه نجاشى از شاگردان ابن غضائرى بوده و همراه على بن محمد بن شيران بر او قراءت مى‌كردند. در عين حال ابن غضائرى همراه نجاشى نزد پدرش، حسين بن عبيد الله شاگردى مى‌كرده‌اند و بر او قراءاتى داشته‌اند. بدين‌سان نجاشى در برهه‌اى از زمان هم شاگردى ابن غضائرى بوده و در برهه‌اى ديگر از شاگردان او.

تأليفات

بر خلاف پدر ابن غضائرى، كه نام مشايخ و تأليفات او به صورت كامل به دست ما رسيده، از احمد بن حسين اطلاع فراوانى نداريم.

اين كتب از جمله تأليفات اوست:

1 - كتاب الضعفاء، معروف به رجال ابن غضائرى. اين كتاب كه يك قسمت از كتابى دو قسمتى بوده پيرامون ضعفاى از روات است و تمام موارد ذم و ايرادات روات را از حيث وثاقت در نقل و مذهب و... جمع نموده است. قسمت دوم اين كتاب كه ممدوحين از روات بوده متاسفانه مفقود شده و هيچ اطلاعى از آن در دست نداريم.

پيرامون صحت مطالب و صحت انتساب اين كتاب به ابن غضائرى سخن فراوان است. علامه تهرانى در «الذريعة» به شدت مخالف انتساب اين كتاب به ابن غضائرى است و دامان چنان بزرگ مردى را از نسبت داده شدن به اين كتاب مبرا مى‌داند.

از حيث نسخه و اعتبار سند كتاب نيز مطالبى هست كه در قسمت معرفى كتاب مفصلا بيان شده است.

2 - كتاب تاريخ ابن الغضائرى، اين كتاب پس از وفات ابن غضائرى در اختيار نجاشى بوده و شامل راويان حديث و تاريخ زندگى آنها بوده است. اين كتاب غير از رجال ابن غضائرى است.

3 - فهرست الأصول

4 - فهرست المصنفات

پيرامون اين دو كتاب شيخ طوسى در ابتداى فهرست گفته: «در بين علماى اماميه عده‌اى كتابهايى در خصوص معرفى كتب بزرگان شيعه و معرفى مؤلفان آنها نوشته‌اند ؛ اما هيچكس كاملتر و جامعتر از شيخ بزرگوار، ابو الحسين، احمد بن حسين (ابن غضائرى) انجام نداده است. او در اين دو كتاب هر چه يافته جمع آورى نموده است».

متأسفانه در زمان حيات ابن غضائرى كسى اين دو كتاب را استنساخ نكرده بود و تنها يك نسخه از هر يك موجود بوده كه پس از وفات او بوسيلۀ بعضى از ورثه‌اش از بين رفته‌اند.

وفات

احمد بن حسين بن عبيد الله، چنان كه از سخنان نجاشى استفاده مى‌شود قبل از نجاشى از دنيا رفته است.

وفات نجاشى در سال 450 هجرى است. بنا بر اين ابن غضائرى قبل از اين تاريخ رحلت كرده است.

چنان كه شيخ طوسى در فهرست گفته وفات او قبل از 40 سالگى و در سنين جوانى بوده است و شايد همين مطلب علت از بين رفتن كتب ابن غضائرى بوده، چرا كه داغ فراق او بر بستگان گران و سنگين بوده، و ورثۀ او اقدام به محو و نابودى آثار و بقاياى او كرده‌اند تا با ديدن آنها حزن و اندوه‌شان تازه نگردد.


وابسته‌ها

الرجال / نوع اثر: کتاب / نقش: نويسنده