أخلاقيات الإمام علي أمير‌المؤمنين(ع)

    از ویکی‌نور
    أخلاقيات الإمام علي أمیر المؤمنين علیه‌السلام
    أخلاقيات الإمام علي أمير‌المؤمنين(ع)
    پدیدآورانمدرسی، سید هادی (نویسنده)
    عنوان‌های دیگرقراءة في تعاملات الإمام من موقع المؤمن الصادق و المعارض المخلص، و الحاکم العادل
    ناشردار العلوم
    مکان نشربیروت - لبنان
    سال نشر1431 ق یا 2010 م
    چاپ1
    موضوعاخلاق اسلامی

    علی بن ابیطالب(ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. - اخلاق

    علی بن ابیطالب(ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. - خطبه‌ها
    زبانعربی
    تعداد جلد3
    کد کنگره
    ‏BP‎‏ ‎‏37‎‏/‎‏4‎‏ ‎‏/‎‏م‎‏4‎‏الف‎‏3
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    أخلاقيات الإمام علي أمیر‌المؤمنين(ع)، اثر هادى مدرسى، به زبان عربى و در موضوع اخلاق امیرالمؤمنين(ع) است.

    ساختار

    كتاب، در سه جلد تنظيم شده و مشتمل بر یک مقدمه از مؤلف[۱] و متن است. مطالب متن، در سه بخش بيان شده است.

    مؤلف، در بيان و شرح مطالب و مباحث، از آيات قرآنى و اشعار و قصايد عربى استفاده نموده است. آيات را به‌صورت كامل ذكر كرده و برای برخى از آيات، تفسير كوتاهى بيان نموده است.

    گزارش محتوا

    كتاب، مشتمل بر شرح و توضيح جنبه‌هاى اخلاقى در زندگى فردى، اجتماعى و سياسى امیرالمؤمنين(ع) و بيان تعاملات و برخوردهاى مختلف آن حضرت به‌عنوان الگویى شايسته برای عبدمؤمن، حاكم عادل و معارض حكيم است.

    مطالب كتاب، در سه محور اساسى بيان شده است:

    1. اخلاقيات مؤمن؛
    2. اخلاقيات معارض؛
    3. اخلاقيات حاكم.

    در جلد اول، مؤلف، صفاتى را كه یک فرد مؤمن بايد داشته باشد، بيان نموده و كلمات و جملات على(ع) را پيرامون این صفات ذكر كرده و شرح داده است.

    اولین موردى كه وى بيان نموده «تقوا و اخلاص» است [۲]و در آغاز آن چنين نوشته است:

    «حيات و زندگى مردم، بر گرد سه محور مى‌گردد: اول، محور ايمان به خدا و آنچه به آن مربوط است، از قبيل قضيه عبادت، اخلاق و التزام به احكام؛ دوم، محور قضيه‌اى معين كه به ارزشى از ارزش‌ها يا مصلحتى از مصالح عمومى مربوط است؛ سوم، محور ذات و آنچه مربوط به آن است، از قبيل شهوات، لذت‌ها و مصالح.

    حيات بيشتر مردم، در اطراف محور سوم مى‌چرخد... و گروه اندكى، قضيه‌اى معين مثل آزاد كردن سرزمین‌هایشان يا محقق نمودن عدالت در آنها يا... را برمى‌تابند و به خاطر آن مى‌جنگند و گروه اندك‌ترى، مؤمنان هستند كه حياتشان بر محور ايمان به خدا مى‌گردد...»[۳].

    برخى از صفات و اخلاقياتى كه مؤلف در این قسمت ذكر مى‌كند و در مورد آنها جملات حضرت على(ع) را شاهد مى‌آورد، عبارت است از: يقين[۴]، زهد[۵]، تواضع[۶]، مبادره[۷]، وفا[۸]، تضحيه (خود را آماده جانبازى كردن)[۹]، عطاء[۱۰]، شجاعت[۱۱]، برآوردن نيازهاى مردم[۱۲]، ايثار[۱۳]، حلم[۱۴]، كار با زور بازوى خویش[۱۵]، توازن بين دنيا و آخرت[۱۶] و دعابه (شوخى و مزاح كردن)[۱۷]

    مؤلف، در قسمت دوم، پيرامون اخلاقيات معارض سخن مى‌گوید و در آغاز چنين مى‌نویسد:

    «گاهى معارضه، با حكم باطلى است كه هيچ حقى با آن نيامیخته و گاهى با حقى است كه باطل با آن درآمیخته است. اولى، مانند اينكه بيگانه، جايى را اشغال كند و با زور بر مردم حاكم گردد... در این صورت مى‌بايست معارضه، فراگیر و بى‌حد و مرز باشد، مگر حد و مرزهایى كه به ارزش‌هاى انسانى مربوط مى‌شود. دومى، مانند اينكه مردم، خود، حكومتى را انتخاب كنند، ولى آن حكومت از ستم عارى نباشد و حق را به شكل كامل اجرا نكند... در این صورت بايد معارضه، محدود به حدود اخلاقى و موازين شرعى ویژه خود باشد[۱۸]».

    در ادامه، مؤلف، این مطلب را با توجه به زندگى اجتماعى و سياسى و فردى امیرالمؤمنين و جايگاه وى، شرح و توضيح مى‌دهد و در این زمینه، قضاياى مختلفى را كه در زمان آن حضرت رخ داده و نحوه برخورد او را با مشكلات داخلى و خارجى بيان مى‌كند.

    جلد دوم كتاب، مشتمل است بر قسمت سوم؛ يعنى اخلاقيات حاكم [۱۹]كه بخش اصلى و مفصل كتاب است و مؤلف در ابتداى آن مى‌نویسد: «جامعه بشرى به‌طور عام، داراى دو گروه است: حاكمان و محكومان... و ارتباط ممكن بين اينها از سه حال خارج نيست: استبدادى، هرج و مرجى و شورايى...[۲۰]».

    وى در ادامه، با استناد به آيات و روايات، حكومت شورايى را تنها حكومت حق و غير آن را باطل مى‌داند و از حقوق متقابلى كه حاكم و محكوم يا امام و امت بر یکديگر دارند، سخن مى‌گوید[۲۱] و مقولاتى مانند تأمین آزادى‌هاى گوناگون (همچون آزادى اظهار نظر، آزادى تشكيل اجتماعات و احزاب[۲۲] و آزادى معارضه[۲۳] و مخالفت) حاكمیت مردم[۲۴]، قداست قانون[۲۵]، احترام به حقوق انسانى[۲۶]، اعتراف به حق معارضه[۲۷]، التزام به عدالت در ابعاد مختلف[۲۸]، سخت‌گیرى به خود [۲۹]و به خویشان[۳۰] و به مسئولین[۳۱] و... را مورد بررسى قرار داده و در این باره، از كلمات و سيره امیرالمؤمنين(ع) استفاده نموده است.

    مؤلف، در جلد سوم، به ذكر كلمات و جملاتى كه درباره حضرت على(ع) گفته شده، پرداخته است[۳۲] و در این مورد به آيه ولايت[۳۳]، سخنان پيامبر اسلام(ص)[۳۴]، سخن خود حضرت امیر(ع)[۳۵]، سخنان معاصرين با آن حضرت[۳۶]، سخنان علماء و متفكرين[۳۷] و متأخرين[۳۸] متمسك شده است، سپس نامه امام به مالك اشتر را تحت عنوان «دستور الامام(ع)لحكام العدل[۳۹]»، در صد و ده بند بيان كرده و در ادامه، دعا و مناجات حضرت[۴۰]، وصاياى حضرت رسول(ص) به آن حضرت[۴۱] و آخرين وصيت حضرت[۴۲] را ذكر نموده است.

    وضعيت كتاب

    در ابتداى هر جلد، سوره حمد و در پایان هركدام، فهرست مطالب و موضوعات آن ذكر شده است و در پایان جلد سوم، علاوه بر آن، فهرست آيات قرآنى و فهارس كتاب اخلاقيات امیرالمؤمنين شامل انبياء و رسل، كتب و مصاحف، اعلام، نساء، قبائل و اقوام و احزاب، القاب، مدن و بقاع و اماكن، معاهدات و اتفاقيات، معارك و حروب، اسماء آلت و مصادر و مراجع نيز درج گرديده است.

    برخى از توضيحات و منابع در پاورقى‌ها بيان شده است.

    پانويس


    منابع مقاله

    مقدمه و متن كتاب.