الشرح و الإبانة علی أصول السنة و الدیانة
| الشرح و الإبانة علی أصول السنة و الدیانة | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | ابن بطه، عبیدالله بن محمد (نويسنده) معطی، رضا (محقق) |
| ناشر | دار العلوم و الحکم ** مکتبة العلوم و الحکم |
| مکان نشر | سوریه - دمشق ** عربستان - مدینه منوره |
| سال نشر | 1423ق - 2002م |
| چاپ | 1 |
| موضوع | احادیث احکام - اهل سنت |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | BP ۲۰۸/الف۲،ش۴ ۱۹۵۸ |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
الشرح و الإبانة علی أصول السنة و الديانة ، تألیف عبیدالله بن بطه عکبری (304-387ق)، اثری است، مشتمل بر اعتقادات، عبادات، معاملات و آداب و هر آنچه بر آن اسم سنت نهاده میشود. این کتاب، خلاصه نوشته دیگر ابن بطه با نام «الإبانة الكبری» است. کتاب با مقدمه و تحقیق رضا بن نعسان معطی منتشر شده است.
ساختار و محتوا
- ابن بطه، بهلحاظ زمانی نزدیک به امام احمد حنبل و در اصول و فروع، متکی بر مذهب او بوده است. کمااینکه اقامتش نیز در «عکبرا» بوده که چند فرسخ از بغداد، موطن امام احمد، فاصله داشته است و از شاگردان امام احمد نیز روایت کرده است. وی از علمای حدیث عصر خود بوده است و این رساله او مشتمل بر حدود 500 حدیث و اثر است. علمای حدیث جایگاه ویژهای در میان مسلمین داشتهاند و بنابراین، مردم به آنها اعتماد کرده و از طریق آنها با عقاید و آرای سلف آشنا میشدند و این یکی از مهمترین دلایلی است که آنها را به نوشتن در این زمینه ترغیب کرده است[۱].
- نویسنده از طریق این رساله، قصد دارد مسلمانان را با عقاید و آداب و معاملات اسلامی آشنا کند. محقق کتاب، گوید: فراموشی نسبت به ابن بطه و آثار او باعث شده که وی به معرفی وی و نشر آثارش و معرفی تلاشهای او در عرصه علوم شرعی بپردازد[۲].
- از جمله ویژگیها و دشواریهای تحقیق این کتاب، که باوجود مختصر بودنش، محقق آن را، با مشکل مواجه کرده است، احادیث غریب فراوان ذکرشده در کتاب است. این امر به دلیل کمیابی این احادیث، برای محقق امری دشوار بوده است که وی را مجبور به مراجعه به نسخههای خطی غریب الحدیث کرده است. حتی برخی از این احادیث را به برخی از حدیثپژوهان معاصر ارائه داده، اما آنها نیز در طول مطالعات خود به این احادیث برخورد نکرده بودند[۳].
- کتاب، در سه باب ارائه شده است:
باب اول: در ذکر شرح حال ابن بطه، در ضمن شش فصل که در آن، عصر ابن بطه و زندگانی و شخصیت و تدین و دانش و تألیفات و اساتید و شاگردانش مطرح شده است.
باب دوم: مقدمهای تحقیقی است که در دو فصل، ابتدا، کتاب و نام آن و موضوعات و اقسام آن و نیز صحت انتساب آن به مؤلف بررسی شده است. همچنین جایگاه آن بین آثار گذشته ذکر شده است. در فصل دوم نیز نسخههای خطی کتاب و ویژگیهای آنها و دلیل انتخاب نسخه اصلی مطرح شده است.
باب سوم: نص کتاب که بهحسب ترتیب مؤلف به چهار بخش تقسیم شده است و محقق اثر برای هر بخش عنوانی که دلالت بر موضوع آن کند انتخاب کرده است:
- احادیث و آثار در وجوب تمسک به سنت و ذم بدعت و جدایی و اختلاف.
- اصول سنت در عقیده.
- بعضی از سنن فقهی و آداب اسلامی.
- بدعتها و نوآوریها و فرقههای ضالّه[۴].
- ابن بطه در این کتابش بخش زیادی از سنن فقهی و آداب را ذکر کرده است. مباحث اعتقادی را بهطور کامل آورده است. در رابطه با مناهی نیز بخش اعظمی را در این مختصر ذکر کرده است؛ کمااینکه بخش زیادی از بدعتهایی را که در زمانش رایج بوده، مورد اشاره قرار داده است[۵].
- در رابطه با سماعات کتاب نیز چند نکته میتوان برداشت کرد:
- مشارکت امام ابن قدامه مقدسی (که شیخ فقه در عصر خود بوده) در سماع این رساله با عبدالغنی مقدسی (که امام حدیث در عصر خود بوده است).
- شناخت تعداد شیوخی که دو فرد مذکور، این کتاب را از آنان سماع نمودهاند.
- سماع این کتاب توسط دهها طلبه علم، از دو شیخ یادشده.
- توجه خاندان حنابله به این کتاب و توجه آل مقدسی و آل بعلی که از بزرگترین خاندانهای حنبلی در زمان خویش بودهاند[۶].
- با مقایسه این کتاب با کتاب دیگر ابن بطه با نام «الإبانة الكبری» متوجه میشویم که متأخر و خلاصهای از آن است[۷].
- در خاتمه کتاب در ضمن هجده شماره، خلاصهای از مباحث اعتقادی کتاب ذکر شده است؛ از جمله:
- ثبوت شفاعت برای اهل کبائر در کتاب و سنت (برخلاف دیدگاه مانعین) و ممنوع بودن آن تنها برای کفار.
- صحت قول به نزول مسیح(ع) در آخرالزمان[۸].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه محقق و متن کتاب.