تهذیب الأخلاق (یحیی بن عدی)
تهذيب الأخلاق، اثر یحیی بن عدی بن حمید بن زکریا (متوفی 363ق) است که درباره اخلاق نیکو و نحوه دستیابی به آن نوشته شده است. این کتاب با مقدمهای از «سلیم دوله» طبع گردیده است.
| تهذیب الاخلاق(یحیی بن عدی) | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | یحیی بن عدی (نويسنده) دوله، سلیم (مقدمهنويس) |
| ناشر | دار المعرفة |
| مکان نشر | تونس |
| سال نشر | 1383ش - 2004م |
| چاپ | 1 |
| شابک | 9973-9716-7-1 |
| موضوع | اخلاق - متون قدیمی تا قرن 14 - اخلاق اسلامی - متون قدیمی تا قرن 14 |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 3ی2ف 1185 BJ |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
کتاب با مقدمهای در شرح «سعادت انسانی و ریاست حقیقی» آغاز شده و با استشهاد به آرای نیچه، فروید و فوکو به موضوع فلسفه اخلاق میپردازد. سپس، متن کتاب با مقدمهای از نویسنده درباره انگیزه تألیفش آغاز میشود و با ارائه هشت قول (فصل) پایان مییابد[۱].
گزارش محتوا
یحیی بن عدی، دیدگاهش را در موضوع اخلاق با عنوانهایی در باب «شناخت اخلاق و انواع آن، بیان آنچه که اختلاف اخلاق را موجب میشود و بیانی در سیاست ذات، شناخت اخلاق نیکو، شناخت خلقیات پست و انواع آن، بحثی در نسبیت فضیلت و رذیلت اخلاقی، تهذیب اخلاق، خویشنگهداری، تدبیر هواهای نفسانی و انفعالات روحی، بیانی در وصف انسان کامل و شناخت غایت حکمت، ارائه میدهد[۲].
محمد دامادی، «مترجم تهذيب الأخلاق»، در بیان ارزش کار یحیی بن عدی چنین مینویسد: «کتاب حاضر در نوع خود از مراجع فرید و مشتمل بر اصول و فروع اخلاقی و تدابیر علمی و عملی است که رعایت آنها در ایام حیات آدمی برای خوشبخت بودن و خوشبخت زیستن ضروری شناخته شده؛ علاوه بر آنکه نویسنده بر نکات مربوط به اصول کلی سیاست و قوانین کشورداری، جایبهجای و به تناسب مقام با مقال، انگشت تأکید نهاده و انصاف را در غایت ایجاز به اصول اساسیِ لازمه زندگانی اینجهانی، اشاراتی بلیغ نموده است. تردید نیست که اصول و تدابیر مذکور را مؤلف از آثار و افکار قدمای پیش از خود برگرفته و کتابی خوشتدوین، عاری از اطناب ممل و بهدور از ایجاز مخل در اخلاق و سیرت انسانی و قوانین سیاست و اصول تربیت پرداخته است و اگرچه امروز از مصادر مصنف در تلفیق مطالب و تصنیف کتاب حاضر بیاطلاعیم، اما بدون تردید میتوان یکی از مآخذ فیلسوفان دوره اسلامی را دستاوردهای اندیشه و حاصل ژرفاندیشیهای فلاسفه قدیم یونان و ژرفکاوی فکری آنان در زمینه احوال انسان دانست که با اقتباس از آرای آنها و تلفیق و ترکیب با عقاید اسلامی، مبنای باورداشتها و اندیشههای خویش قرار داده، از آن معرفت به سلامت در دنیا و کرامت در آخرت را اراده میکردند.
مطالب این کتاب بر نبوغ و احاطه نویسنده بر فنون حکمت و اخلاق و تمهّر وی در سیاست دلالت دارد و در شمار قدیمترین کتابها و رسالات در این زمینه در عهد اسلامی است که با متانت ترکیب و عدم تکلف و به اسلوب «سهولت و امتناع» تحریر یافته و علاوه بر شهادت معاصران نویسنده، بر رسوخ و تفرّد وی در حکمت و غزارت علم و حسن قریحه یحیی، از تبحر و بصیرت در ادب عربی و تمکن او بر جودت لفظ و نیروی نقد و بررسی و ارزیابی خوی و خصال انسانی، حکایت میکند»[۳].
پانویس
منابع مقاله
- متن کتاب.
- دامادی، محمد، «ترجمه تهذيب الأخلاق»، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ دوم، تهران، 1371ش.