سوره مسد

مسد به معنی ريسمانى است كه از ليف خرما بافته شده باشد .

سوره مسد

سوره مسد
مشخصات سوره
جزء	۳۰
تعداد آیات	۵
تعداد کلمات	۲۰
تعداد حروف	۷۷
نزول
محل نزول	مکه
ساختار
سجده‌دار	ندارد
موضوع اصلی	هشدار به دشمنان اسلام و سرگذشت عبرت‌آموز ابولهب و همسرش
فضایل و خواص
فضیلت (حدیث)	در حديث ابى‌بن‌كعب: هر كس اين سوره را قرائت كند، اميد دارم خدا ميان او و ابولهب در يك خانه جمع نكند. از امام صادق عليه‌السلام: «هرگاه سوره تبّت را خوانديد بر ابولهب نفرين و لعن نمائيد چون او از تكذيب‌كنندگان پيامبر صلى‌الله‌عليه‌وآله و قرآن بود»
نسبت با دیگر سوره‌ها
سوره بعد	اخلاص
مناسبت با سوره قبل	خداوند در سوره نصر وعده يارى و فتح پيغمبر صلي‌الله‌عليه‌وآله را ياد كرد، سپس در سوره مسد بيان فرمود كه امر ابولهب را خود كفايت نموده است
اطلاعات تاریخی و تفسیری
تفاسیر مشهور	تفسير مهر، تفسير نمونه، الميزان، مجمع البيان، التحرير و التنوير، الكشف و البيان
شأن نزول (مشهور)	پس از دستور خداوند به پيامبر صلى‌الله‌عليه‌وآله براى دعوت خويشاوندان نزديك به اسلام، آن حضرت تمامي خويشان را جمع كرد و اسلام را عرضه نمود. ابولهب پيامبر را عتاب كرد و با بى‌شرمى گفت: «تبا لك» (خسران و هلاكت بر تو باد!). از آن پس ابولهب و همسرش از هيچگونه آزار و اذيتي فروگذاشتند. خداوند سوره مسد را درباره آن دو نازل كرد
نسخ (ناسخ و منسوخ)	ندارد

مفهوم کلی سوره

هشدار به دشمنان اسلام و سرگذشت عبرت‌آموز ابولهب و همسرش .

اسامی سوره

مسد، تبت، ابولهب، لهب، تبت يدا أبي لهب .

علت نام‌گذاری

«سوره مسد» به خاطر وقوع لفظ «مسد» (ريسمان) در آخرين آيه. «سوره تبت» به دليل وقوع لفظ «تبت» در اول آن يا حكايت از تباب و خسران دارد . «سوره ابولهب» به خاطر وجود اين اسم در آيه اول و نيز شأن نزول مربوط به او. «سوره لهب» به خاطر وقوع لفظ «لهب» در آيه سوم. «سوره تبت يدا أبي لهب» برگرفته از عبارت آغازين سوره كه در لسان برخى صحابه نيز استفاده شده است .

تعداد آيات، كلمات و حروف

اين سوره ۵ آيه، ۲۰ كلمه و ۷۷ حرف دارد ؛ هرچند اقوال در تعداد كلمات و حروف سوره‌ها مختلف است.

اهداف و آموزه‌ها

هدف اصلى، هشدار به دشمنان اسلام كه فرجام عذاب‌آلودى دارند .

محتوا و موضوعات

سوره مسد تقريباً در اوائل دعوت آشكار پيغمبر اكرم صلي‌الله‌عليه‌وآله نازل شده و تنها سوره‌اى است كه در آن با ذكر نام، حمله شديدى نسبت به يكى از دشمنان اسلام (ابولهب) شده است. او و همسرش از هيچگونه كارشكنى و بدزبانى مضايقه نداشتند. قرآن با صراحت مى‌گويد هر دو اهل دوزخند و راه نجاتى ندارند، و اين معنى به واقعيت پيوست و هر دو بى‌ايمان از دنيا رفتند .

فضائل، خواص و ثواب قرائت

در حديث ابى‌بن‌كعب آمده است هر كس اين سوره را قرائت كند، اميد دارم خدا ميان او و ابولهب در يك خانه جمع نكند. از امام صادق عليه‌السلام روايت شده كه فرمود: «هرگاه سوره تبّت را خوانديد بر ابولهب نفرين و لعن نمائيد چون او از تكذيب‌كنندگان پيامبر صلى‌الله‌عليه‌وآله و قرآن بود» .

محل و زمان نزول

سوره مسد در مكه بر پيامبر اسلام صلى‌الله‌عليه‌وآله نازل شده است . تاريخ نزول آن بين ابتداء وحى و هجرت مسلمين به حبشه و بعد از سوره مدثر است .

فضای نزول

پس از دستور خداوند به پيامبر صلى‌الله‌عليه‌وآله براى دعوت خويشاوندان نزديك به اسلام، آن حضرت تمامي خويشان را جمع كرد و اسلام را عرضه نمود. هرچند اين دعوت مورد اقبال عموم قرار نگرفت، اما ابولهب پيامبر را عتاب كرد و با بى‌شرمى گفت: «تبا لك» (خسران و هلاكت بر تو باد!). از آن پس ابولهب و همسرش از هيچگونه آزار و اذيتي فروگذاشتند. خداوند سوره مسد را درباره آن دو نازل كرد و گفتار ابولهب را رد نموده و خسران و هلاكت ابدي را براى آنان بيان فرمود .

ترتيب در مصحف و نزول

اين سوره صدويازدهمين سوره در چينش كنونى قرآن و ششمين سوره در ترتيب نزول (بعد از سوره مدثر) مى‌باشد ؛ هرچند اقوال در ترتيب نزول مختلف است.

ارتباط با سوره قبلي

خداوند در سوره نصر وعده يارى و فتح پيغمبر صلي‌الله‌عليه‌وآله را ياد كرد، سپس در سوره مسد بيان فرمود كه امر ابولهب را خود كفايت نموده است .

ويژگی

سوره مسد از سور مفصلات است . ابن قتيبه مى‌گويد مفصلات سوره‌هاى كوچكى هستند كه بعد از سور مثانى آمده‌اند و به خاطر كوتاهى و جدا شدن مكرر با «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ» اين نام را گرفته‌اند . روايتى از رسول خدا صلي الله عليه و آله نقل شده كه فرمود: خداوند هفت سوره طوال را به جاى تورات، سوره‌هاى مئين را به جاى انجيل، سوره‌هاى مثانى را به جاى زبور به من داد، و با سوره‌هاى مفصّل مرا فزونى بخشيد . خصوصيت اين سوره آن است كه برخلاف روش معمول قرآن كه از دشمنان اسلام نام نمى‌برد، در اين سوره از ابولهب به صراحت نام برده و به او نفرين شده است؛ زيرا او از دشمنان لجوج اسلام بود كه پيامبر صلى‌الله‌عليه‌وآله را بسيار آزار مى‌داد .

منابع

• اسپرینگر، آلویس، فرهنگ ابجدى الفبايى عربى فارسى: ترجمه كامل المنجد الابجدى، تهران: انتشارات اسلامى، ۱۳۷۵.
• ابن عاشور، محمد طاهر، التحرير و التنوير، تونس: الدار التونسية للنشر، ۱۹۸۴.
• ثعلبى، ابواسحاق احمد بن ابراهيم، الكشف و البيان عن تفسير القرآن، بيروت: دار إحياء التراث العربى، ۱۴۲۲ ق.
• حكيمى، محمد باقر، حجةالتفاسير و بلاغ‌الإكسير، قم: مؤسسة الثقافة الإسلامية، ۱۳۸۶.
• حسينى طهرانى، سيد هاشم، ترجمه تفسير مجمع‌البيان، تهران: انتشارات فراهانى، ۱۳۶۰.
• رضائى اصفهانى، محمدعلى، تفسير قرآن مهر، قم: انتشارات پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷.
• سيوطى، جلال الدين، أسماء سور القرآن و فضائلها، در: الإتقان فی علوم القرآن، بيروت: دار الكتب العلمية، ۱۴۲۱ ق.
• طباطبايى، سيد محمدحسين، الميزان فى تفسير القرآن، بيروت: مؤسسة الأعلمى للمطبوعات، ۱۳۹۳ ق.
• طبرى، محمد بن جرير، جامع البيان فى تفسير القرآن، بيروت: دار المعرفة، ۱۴۱۲ ق.
• قاضى طباطبايى، على، تفسير احسن‌الحديث، تهران: انتشارات پيام، ۱۳۷۸.
• معرفت، محمد هادى، التمهيد في علوم القرآن، قم: مؤسسة النشر الإسلامى، ۱۴۱۲ ق.
• مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران: دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۴.