فرهنگ‌نامه توبه

فرهنگ نامه توبه
پدیدآوران	محمدی ری‌شهری، محمد (نويسنده) شیخی، حمیدرضا (مترجم) پژوهشگاه قرآن و حدیث. پژوهشکده علوم و معارف حدیث ( محقق) افقی، رسول ( نویسنده) غیوری، مجتبی ( مصحح)
ناشر	مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث. سازمان چاپ و نشر
مکان نشر	ایران - قم
سال نشر	1395ش
چاپ	1
شابک	‎978-964-493-902-0
موضوع	توبه (اسلام) - احادیث - توبه (اسلام) - جنبه های قرآنی - احادیث شیعه - قرن 14
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	ت9م3 141/5 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

فرهنگ‌نامه توبه، اثر محمد محمدی ری‌شهری (1401-1325ش) و با همکاری رسول افقی سامان یافته است. حمیدرضا شیخی نیز ترجمه عبارت‌های عربی را انجام داده است. این کتاب، یکی از فرهنگ‌نامه‌هایی است که از «دانشنامه قرآن و حدیث» برگرفته شده و با هدف استوارسازی و تصحیح فرهنگ عمومی و ترویج معارف اصیل اسلام عرضه شده است.

ساختار

کتاب، مشتمل است بر «پیشگفتار»، «درآمد» و هفت «فصل». در ذیل هر عنوانی، آیات و احادیث مربوط به آن آورده شده است. همه آیه‌ها و روایت‌ها به فارسی ترجمه گشته و مُسلسل‌وار تا به آخر کتاب شماره‌گذاری شده‌اند. ترجمه همه متون عربی در پاورقی درج شده است. متن کتاب نیز از نثر روانی برخوردار است.

گزارش محتوا

درآمد

این بند با توضیح کوتاهی درباره واژه‌شناسی «توبه» آغاز می‌شود. نویسنده به کاربرد این واژه برای خداوند سبحان و انسان در فرهنگ قرآن و حدیث اشاره نموده، حقیقت توبه را با نیازی که همگان به آن دارند و همچنین، مقصود از «توبه نصوح» را بیان می‌کند.

فصل نخست

در این فصل، معانی گوناگونی برای توبه آمده است؛ مانند: «پافشاری‌ نکردن بر انجام گناه»، «پشیمانی از گناه»، «اعتراف به گناه»، «تصمیم‌گیری جدی برای تکرار نکردن گناه». در پایان فصل نیز معنای «توبه نصوح» تبیین شده است.

فصل دوم

در این فصل، وجوب توبه و فضیلت آن تبیین می‌شود و به خُرسندی پروردگار از توبه بندگان و ارزشی که توبه‌کنندگان دارند، اشاره می‌گردد. آنچه مهم است، ضرورت شتاب‌ کردن در توبه و توبه دوباره بنده است که به‌هیچ‌وجه نباید به تأخیر بیفتد و نیز کار بنده به توبه دروغین نینجامد.

فصل سوم

این فصل، درباره پذیرفته ‌شدن توبه است. مباحثی درباره اینکه یکی از تجلیات صفات الهی، «توبه‌پذیری» است و او توبه حقیقی را تا واپسین لحظات زیستن آدمی می‌پذیرد و اینکه چه عواملی توبه را مقبول می‌کنند و چه کارهایی مانع پذیرش توبه می‌گردند و همچنین، اینکه آدمی باید از گفتن «فلانی را خدا نمی‌آمرزد» بپرهیزد، در این فصل طرح می‌شود.

فصل چهارم

این فصل، نمونه‌هایی از توبه‌های پذیرفته‌شده - مانند توبه قوم یونس(ع) و توبه شماری از گنهکاران در عصر پیامبر(ص) - را گزارش می‌دهد.

فصل پنجم

این فصل، آثار و برکات توبه را وامی‌نماید و در این‌‌باره از آمرزش گناهان، پاکیزگی و سلامت دل، محبوبیت نزد خداوند متعال، پوشش گناهان و زشتی‌ها، تبدیل سیّئات به حسنات و ورود به بهشت و داشتن خیر دنیا و آخرت گفتگو می‌کند.

فصل ششم

در این فصل، گونه‌های توبه تبیین می‌شود. این گونه‌ها با «توبه عام»، «توبه خاص»، «توبه نهان»، «توبه آشکار»، «توبه رباخوار»، «توبه کسی که مالش با حرام درآمیخته است»، «توبه غیبت‌کننده» و «توبه کسی که حقّ‌النّاس به گردن اوست» عنوان‌ خورده‌اند. همچنین، تحلیلی درباره توبه انبیا و اوصیا و تحلیل دیگری درباره گونه‌های توبه ارائه می‌گردد.

فصل هفتم

فصل آخر کتاب، چند نمونه از دعاهایی را در بر دارد که از خاندان رسالت، درباره «توبه» روایت شده‌اند‏.

منابع مقاله

پیشگفتار.