مستنبط غروی، مرتضی
| سید مرتضی موسوی مستنبط غروی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | سید مرتضی بن سید رضیالدین بن احمد موسوی تبریزی |
| نامهای دیگر | مستنبط غروی |
| نام پدر | سید رضیالدین موسوی |
| ولادت | ۱۳۰۸ هجری قمری (حدود ۱۲۷۰ هجری شمسی) |
| محل تولد | روستای کافیالملک، تبریز، ایران |
| محل زندگی | تبریز |
| رحلت | ۵ جمادیالثانی ۱۳۹۱ هجری قمری (خرداد ۱۳۵۰ هجری شمسی) |
| مدفن | وادی رحمت، تبریز (پس از انتقال از قبرستان قرهآغاج) |
| خویشاوندان | سید احمد مستنبط (برادر)، سید نصرالله مستنبط (برادر) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه اثنیعشری |
| پیشه | فقیه، اصولی، مفسر، فیلسوف |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از |
|
| علایق پژوهشی | تفسیر قرآن، فلسفه، کلام، فقه و اصول |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
سید مرتضی بن سید رضیالدین بن احمد موسوی تبریزی (۱۳۰۸ – ۱۳۹۱ هجری قمری) معروف به مستنبط غروی، فقیه، اصولی، مفسر و فیلسوف برجسته شیعه در قرن چهاردهم هجری بود. او پس از تحصیل در محضر اساتید بزرگ نجف و قم، به تبریز بازگشت و سالها به تدریس فلسفه و تفسیر و تربیت شاگردان پرداخت. مهمترین اثر او تفسیر ۳۰ جلدی «مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن» به زبان فارسی است. ایشان از جمله علمایی بود که در مبارزات سیاسی دوران انقلاب اسلامی نیز حضور فعال داشت و امضای وی پای برخی اعلامیههای علمای تبریز دیده میشود. وی همچنین همراه با برادران خود در جلسات درسی میرزا علیآقا قاضی (عارف نامدار) شرکت میکرد.
ولادت
سید مرتضی موسوی مستنبط غروی در سال ۱۳۰۸ هجری قمری (حدود ۱۲۷۰ هجری شمسی) در روستای کافیالملک از توابع تبریز متولد شد.[۱] پدرش سید رضیالدین موسوی از علمای بزرگ مقیم نجف اشرف بود.[۱]
خاندان
سید مرتضی فرزند ارشد سید رضیالدین موسوی، مفسر و دانشور بزرگ ساکن نجف اشرف بود.[۱] مادرش معصومه خانم، فرزند شیخ محمدحسین شیخالائمه بود.[۱] خاندان مستنبط از خاندانهای ریشهدار علمی در حوزه نجف و تبریز بودند که در نشر معارف اهل بیت (ع) تأثیر بسزایی داشتهاند.[۲] برادران او سید احمد مستنبط و سید نصرالله مستنبط نیز از علمای برجسته شیعه در حوزه نجف بودند.[۲]
جد اعلای خاندان مستنبط، مرحوم سید حسین، در اصل از اهالی شهر ساوه بود که به دلایل نامعلومی به تبریز هجرت کرد.[۲]
تحصیلات
تحصیلات مقدماتی در تبریز
سید مرتضی دروس مقدماتی را در تبریز نزد والدش سید رضیالدین موسوی و نیز حاج سید محمود پیشنماز (امام جماعت راسته کوچه تبریز) فراگرفت.[۱] همچنین از مادرش معصومه خانم نیز بهره برد.[۱]
تحصیل در قم
سپس به قم مهاجرت کرد و در حوزه علمیه قم در محضر شیخ عبدالکریم حائری یزدی (بنیانگذار حوزه علمیه قم) و سید محمد حجت کوهکمری حاضر شد و از آنان بهره برد.[۱]
تحصیل در نجف اشرف
برای ادامه تحصیلات عالی به نجف اشرف رفت و در محضر اساتید بزرگی حضور یافت:[۱][۳] - آخوند ملا محمد کاظم خراسانی (صاحب کفایه) - میرزا محمدحسین نائینی - سید ابوالحسن اصفهانی - آقا ضیاءالدین عراقی - میرزا علیآقا ایروانی - محمدحسین غروی اصفهانی (مشهور به کمپانی) – فلسفه و حکمت را نزد وی به صورت مخفیانه تحصیل کرد
حضور در جلسات میرزا علیآقا قاضی
بر اساس نقل مرحوم آیتالله حاج میرزا علی غروی علیاری، سید مرتضی مستنبط غروی همراه با برادران بزرگوار خود در جلسات درسی مرحوم میرزا علیآقا قاضی (عارف نامدار) شرکت مینمود.[۴]
اجازه اجتهاد
سید مرتضی مستنبط غروی از دو استاد خود، سید ابوالحسن اصفهانی و سید محمد حجت کوهکمری، اجازه اجتهاد دریافت کرد.[۱]
ویژگیهای اخلاقی
در منابع تراجم، برای سید مرتضی مستنبط غروی اوصاف زیر ذکر شده است:[۱][۳] - اخلاق نیکو - تقید به انجام عبادات و نوافل (مداومت بر نماز شب) - شوخطبعی و اهل مزاح - دانش فراوان - کمک مخفیانه به فقرا و نیازمندان - عدم استفاده از وجوه شرعی و سهم امام - ورع و زهد - کرم و بخشش
فعالیتها
تدریس
پس از بازگشت به تبریز، به تدریس علوم اسلامی پرداخت. خانه او به مرکز علمی تبریز تبدیل شده بود:[۱] - پیش از ظهر: میزبان فضلا و طلاب - بعد از ظهر: میزبان نشستهای علمی دانشگاهیان - روزهای سهشنبه: به تدریس تفسیر میپرداخت که حاصل آن در قالب تفسیر «مواهب الرحمن» تدوین شد - دروس فلسفه و شرح منظومه حکیم سبزواری را نیز تدریس میکرد - گفته شده که اسفار، شرح لمعه و مکاسب نیز تدریس میکرده است[۳] - محمود نوالی، محمدعلی موحد و جواد طباطبایی از جمله شخصیتهایی هستند که در درس مستنبط غروی حاضر میشدهاند[۳]
امامت جماعت
سید مرتضی مستنبط غروی امامت جماعت مسجد قدیمی امامزاده دال ذال در محله میارمیار تبریز را بر عهده داشت.[۱]
منبر و وعظ
عصر روزهای جمعه در منزل خود به منبر میرفت و برای مخاطبین سخنرانی میکرد و آنان را بهرهمند میساخت.[۱]
فعالیتهای سیاسی
مستنبط غروی در مبارزات سیاسی دوران انقلاب اسلامی نیز حضور فعال داشت. امضای وی پای برخی اعلامیههای علمای تبریز، از جمله اعلامیه محکومیت مصوبه انجمنهای ایالتی و ولایتی، دیده میشود.[۳]
شاگردان
از جمله شاگردان ایشان:[۱][۲] - سید مهدی مرعشی نجفی - محمدعلی موحد - محمود نوالی - جواد طباطبایی - شیخ ابوذر بیدار - شیخ رضا مرندی - شیخ محمدحسین انزابی - میرزا محسن کوچهباغی - میرزا مصطفی سرابی - میرزا عمران علیزاده - میرزا محمود شتربانسی - شیخ حسین واعظ غیاثی - سید محمدعلی موسوی خلخالی - سید محسن موسوی تبریزی
کتابخانه شخصی
سید مرتضی مستنبط غروی کتابخانه نفیسی در تبریز داشت که از مراکز علمی منطقه بود.[۱]
وفات
سید مرتضی مستنبط غروی در روز ۵ جمادیالثانی سال ۱۳۹۱ هجری قمری (مطابق خرداد ماه ۱۳۵۰ هجری شمسی) در تبریز درگذشت.[۱] پیکر او نخست در قبرستان محله قرهآغاج تبریز به خاک سپرده شد، سپس پس از تخریب این قبرستان به علت طرح شهرداری، به وادی رحمت تبریز منتقل گردید.[۱][۳]
آثار
از سید مرتضی مستنبط غروی آثار متعددی بر جای مانده است:[۱][۴][۵][۶]
- مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن – تفسیر کامل قرآن کریم در ۳۰ جلد به زبان فارسی، به شیوه استدلالی و با استناد به روایات ائمه معصومین (ع). جلد سیام (شامل جزء سیام، سورههای کوچک) در سال ۱۳۸۱ هجری قمری (۱۳۴۰ هجری شمسی) در تبریز با قطع وزیری (۳۵۰ صفحه) چاپ شده است. جزء اول این تفسیر (که بنا به نقلی تکمیل و آماده چاپ بوده و به نقلی دیگر ناقص است) و چند حاشیه مختصر بر شرح منظومه از آثار چاپ نشده ایشان است.[۳]
- أثر الومیض فی نفی الجبر و التفویض – کتابی در کلام اسلامی در رد نظریات جبر و تفویض
- حاشیه بر منظومه سبزواری – حاشیه بر کتاب فلسفی منظومه حکیم سبزواری
بنا به نقلی، مستنبط رسالهای هم درباره عشق تألیف کرده یا در دست تألیف داشته است که از آن اطلاعی در دست نیست.[۳]
پانویس
- ↑ ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ ۱٫۱۱ ۱٫۱۲ ۱٫۱۳ ۱٫۱۴ ۱٫۱۵ ۱٫۱۶ ۱٫۱۷ رحمنزاده صوفیانی، جعفر، دانشنامهی ارونق و انزاب، ج۲، ص۲۸۸
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ اباذری، عبدالرحیم، «خاندان مستنبط در حوزه نجف»، فرهنگ زیارت، شماره ۳۴، بهار ۱۳۹۷، ص۱۳۱-۱۴۲
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ اسدی تبریزی، حسن، «شنب غازانی و مستنبط غروی؛ دو حکیم کم شناخته»، آفاق اشراق، سال دوم، شماره ۳، بهار و تابستان ۱۴۰۲، ص۱۱۷-۱۱۸
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ هاشمیان، هادی، کوه توحید، ص۱۵۰
- ↑ مشار، خان بابا، مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی، ج۶، ص۱۴۹
- ↑ شهیدی صالحی، عبدالحسین، تفسیر و تفاسیر شیعه، ص۳۲۶
منابع مقاله
- رحمنزاده صوفیانی، جعفر، دانشنامهی ارونق و انزاب، قم: مجمع ذخائر اسلامی، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۲۸۸-۲۹۰
- هاشمیان، هادی، کوه توحید، تبریز: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان آذربایجان شرقی، ۱۳۹۱ش، ص۱۵۰
- مشار، خان بابا، مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی از آغاز چاپ تاکنون، تهران: چاپخانه رنگین، ۱۳۴۰ش، ج۶، ص۱۴۹
- شهیدی صالحی، عبدالحسین، تفسیر و تفاسیر شیعه، قزوین: حدیث امروز، ۱۳۸۱ش، ص۳۲۶
- مرکز پژوهشی دائرةالمعارف علوم عقلی اسلامی، فرهنگ أعلام علوم عقلی اسلامی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۸۹ش، ج۴، ص۳۶۲-۳۶۳
- اباذری، عبدالرحیم، «خاندان مستنبط در حوزه نجف»، فرهنگ زیارت، شماره ۳۴، بهار ۱۳۹۷، ص۱۳۱-۱۴۲.
- اسدی تبریزی، حسن، «شنب غازانی و مستنبط غروی؛ دو حکیم کم شناخته»، آفاق اشراق، سال دوم، شماره ۳، بهار و تابستان ۱۴۰۲، ص۱۱۴-۱۱۸.