عبادی، محمد بن احمد
ابوعاصم محمد بن احمد بن محمد بن محمد بن عبدالله بن عباد عبادی هروی (۳۷۵ – ۴۵۸ ق)، فقیه برجسته، قاضی و محدث نامدار شافعی در قرن پنجم هجری بود. او به دلیل دقت نظر و تسلط بر مذهب شافعی به عنوان یکی از ارکان فقه در عصر خود شناخته میشد و تألیفات متعددی در فقه و اصول بر جای گذاشت. «طبقات الفقهاء» از مهمترین آثار او در تاریخ نگاری فقه شافعی است.
| ابوعاصم عبادی هروی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد بن احمد بن محمد بن محمد بن عبدالله بن عباد |
| نامهای دیگر | ابوعاصم عبادی هروی |
| لقب | قاضی ابوعاصم |
| نام پدر | احمد بن محمد |
| ولادت | ۳۷۵ هجری قمری (۹۸۵ میلادی) |
| محل تولد | هرات (افغانستان کنونی) |
| محل زندگی | هرات، نیشابور |
| رحلت | شوال ۴۵۸ هجری قمری (۱۰۶۶ میلادی) |
| طول عمر | ۸۳ سال |
| فرزندان | ابوالحسن عبادی (فرزند) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شافعی |
| پیشه | فقیه، قاضی، محدث، نویسنده |
| منصب | قاضی |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | امام، مجتهد، محدث |
| علایق پژوهشی | فقه شافعی، حدیث، قضاء |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
نام و نسب
ابوعاصم محمد بن احمد بن محمد بن محمد بن عبدالله بن عباد عبادی هروی است.[۱] لقب او «قاضی ابوعاصم» و نسبتش «عبادی» است که به جدش «عباد» بازمیگردد.[۲] واژه «عبادی» با فتح عین و تشدید باء و دال مهمله تلفظ میشود.[۲] نسبت «هروی» نیز به شهر هرات اشاره دارد.[۳]
ولادت
ابوعاصم عبادی هروی در سال ۳۷۵ هجری قمری (۹۸۵ میلادی) در شهر هرات متولد شد.[۱][۲][۴]
اساتید
او فقه را در هرات نزد قاضی ابومنصور محمد بن محمد ازدی فراگرفت و در نیشابور از محضر قاضی ابوعمر بسطامی، استاد ابوطاهر زیادتی و ابواسحاق اسفراینی بهره برد.[۲][۵][۶] همچنین از احمد بن محمد بن سهل قراب و دیگران حدیث شنید.[۲]
شاگردان
قاضی ابوسعد هروی،[۲][۷] اسماعیل بن ابی صالح مؤذن[۷] و ابوالحسن عبادی (فرزندش)[۵] از جمله شاگردان و راویان او بودند.
ویژگیهای علمی
سبکی در طبقات الشافعیة الکبری نقل کرده که ابوسعد هروی درباره او گفت: «وی رفیعترین افراد زمان خود در فراوانی نکات فقهی و احاطه بر مسائل نادر بود.»[۸] سبکی همچنین مینویسد: «ابوعاصم فردی ژرفنگر و نکتهسنج بود و به دلیل علاقه به به کارگیری ذهنهای تیزبین، عبارات پیچیده و دشواری داشت.»[۸] ذهبی در سیر اعلام النبلاء او را «امام، شیخ شافعیه، قاضی» و «محقق و مدقق» توصیف کرده است.[۷]
وفات
ابوعاصم عبادی هروی در شوال سال ۴۵۸ هجری قمری (۱۰۶۶ میلادی) در سن ۸۳ سالگی درگذشت.[۱][۲][۵]
آثار
از ابوعاصم عبادی هروی آثار متعددی در فقه و حدیث بر جای مانده است. مهمترین آنها عبارتند از:[۱][۲][۵][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳]
- المبسوط – از مهمترین آثار او در فروع فقه شافعی، در حدود سی جلد
- الهادی الی مذاهب العلماء – در فقه مقارن
- ادب القضاء یا ادب القاضی – در آداب قضاوت بر مذهب شافعی
- طبقات الفقهاء – نخستین کتاب در شرح حال فقیهان شافعی و از منابع اصلی طبقاتنویسی بعدی
- الرد علی القاضی السمعانی
- الزیادات – در فروع
- زیادات الزیادات
- الزیادات علی زیادات الزیادات
- احکام المیاه یا کتاب المياه
- کتاب الاطعمه
پانویس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ دهخدا، علیاکبر، لغت نامه، ج۱۰، ص۱۵۶۸۱
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الأعیان، ج۴، ص۲۱۴
- ↑ سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الأنساب، ج۴، ص۹۹
- ↑ بستانی، بطرس، دائرة المعارف، ج۲، ص۲۰۸
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ اسنوی، عبدالرحیم بن حسن، المهمات، ج۱، ص۲۶۷-۲۶۸
- ↑ سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۵، ص۲۷۰-۲۷۱
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۸، ص۱۸۰-۱۸۱
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ پایگاه تراجم: محمد بن أحمد بن محمد بن عبد الله بن عباد الهروي أبي عاصم العبادي، بازدید در تاریخ ۲ خرداد ۱۴۰۴
- ↑ بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین، ج۲، ص۷۱
- ↑ هاشمی، سید رضا، دانشنامه جهان اسلام، ج۲۶، ص۳۰۳
- ↑ نصیری، محمدرضا، اثر آفرینان، ج۴، ص۱۴۱
- ↑ گرجی، ابوالقاسم، تاریخ فقه و فقها، ص۱۰۶
- ↑ زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۵، ص۳۱۴
منابع مقاله
- دهخدا، علیاکبر، لغت نامه، تهران: دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ، ۱۳۷۷ش، ج۱۰، ص۱۵۶۸۱ (لینک)
- ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الأعیان، بیروت: دار الفکر، ج۴، ص۲۱۴ (لینک)
- اسنوی، عبدالرحیم بن حسن، المهمات فی شرح الروضة و الرافعی، بیروت: دار ابن حزم، ۲۰۰۹م، ج۱، ص۲۶۷-۲۶۸ (لینک)
- سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، قم: مؤسسه امام صادق علیهالسلام، ۱۴۱۸ق، ج۵، ص۲۷۰-۲۷۱ (لینک)
- بستانی، بطرس، دائرة المعارف: قاموس عام لکل فن و مطلب، بیروت: دار المعرفة، ج۲، ص۲۰۸ (لینک)
- ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، طبقات الشافعیة، بیروت: دار المدار الإسلامی، ۲۰۰۴م، ج۱، ص۴۰۷ (لینک)
- نصیری، محمدرضا، اثر آفرینان: زندگینامه نامآوران فرهنگی ایران، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چاپ دوم، ۱۳۸۴ش، ج۴، ص۱۴۱
- بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین: اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۹۵۱م، ج۲، ص۷۱
- هاشمی، سید رضا، دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران: بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش، ج۲۶، ص۳۰۳ (لینک)
- گرجی، ابوالقاسم، تاریخ فقه و فقها، تهران: سمت، ۱۳۷۹ش، ص۱۰۶ (لینک)
- زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م، ج۵، ص۳۱۴
- سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الأنساب، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۹۹۸م، ج۴، ص۹۹ (لینک)
- ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۹۹۴م، ج۱۸، ص۱۸۰-۱۸۱ (لینک)
- پایگاه تراجم: محمد بن أحمد بن محمد بن عبد الله بن عباد الهروي أبي عاصم العبادي، بازدید در تاریخ ۲ خرداد ۱۴۰۴