کلی و جزئی در منطق و فلسفه سینوی
کلی و جزیی در منطق و فلسفه سینوی، اثر فرح رامین، با همکاری راضیه علیجانزاده، کتابی است که به بررسی تطور مفاهیم کلی و جزیی در تاریخ فلسفه، بهویژه در منطق و فلسفه ابن سینا، با تمرکز بر آثار وی میپردازد. نویسنده، تلاش میکند تا دیدگاههای مختلف فلاسفه یونانی و اسلامی راجع به کلیات را تبیین کرده و بهتفصیل به جایگاه این مفاهیم در دستگاه فکری سینوی بپردازد.
| کلی و جزئی در منطق و فلسفه سینوی | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | رامین، فرح (نويسنده) علیجان زاده، راضیه (نویسنده) |
| ناشر | جامعة الزهرا (عليها السلام) |
| مکان نشر | ایران - قم |
| سال نشر | 1398ش |
| چاپ | 1 |
| موضوع | ابن سینا، حسین بن عبد الله، 370 - 428ق. -- دیدگاه درباره کل و جزء (فلسفه) - کل و جزء (فلسفه) |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
کتاب، شامل یک پیشگفتار و دو فصل اصلی است که هرکدام دارای زیرمجموعههای متعدد و متنوع است.
گزارش محتوا
پیشگفتار کتاب، به اهمیت تاریخی منطق سینوی که مجموعهای از ابداعات و نوآوریهاست، اشاره میکند. این منطق که بر پایههای میراث یونانی بنا شده، توسط ابن سینا در کتاب اشارات و تنبیهات بهعنوان ابزاری برای مصون ماندن اندیشه از خطا تعریف شده است. ابن سینا در این راستا تلاش کرد تا منطق ارسطویی را تکمیل و تصحیح نماید و در عرصه منطقپژوهی، نوآوریهایی از خود نشان داد. مسئله کلی و جزیی از دیرباز در فلسفه یونان (از جمله نزد پارمنیدس، هراکلیتوس و افلاطون) مطرح بوده است و در فلسفه معاصر نیز ذیل موضوع مدرکات حسی و عقلی مورد بحث قرار گرفته است. هدف اصلی پژوهش، شرح و تفصیل عبارات ابن سینا درباره کلی و جزیی در منطق اشارات و تنبیهات و در فلسفه سینوی است[۱].
فصل اول: کلی و جزیی در منطق اشارات و تنبیهات: این فصل، به تعریف کلی و جزیی از دیدگاه ابن سینا در منطق میپردازد. ابن سینا کلی و جزیی را در تقسیمات الفاظ مفرد و مرکب آورده است و آن دو را چنین تعریف کرده: جزیی، لفظ مفردی است که نفس تصور معنای آن، مانع از وقوع شرکت در آن است. کلی، لفظ مفردی است که نفس تصور معنای آن، مانع از وقوع شرکت در آن نیست. نویسنده سپس این تعریف و قیود آن را شرح میدهد[۲]. در ادامه، به بیان تقسیمات کلی پرداخته میشود:
- اقسام کلی بهلحاظ مفهوم (متواطی و مشکک)؛
- بهلحاظ وجود یا عدم وجود افراد آن در خارج[۳].
بخش مهم دیگر از این فصل، به بحث جزیی حقیقی و جزیی اضافی و کلی حقیقی و اضافی اختصاص دارد[۴]. در ادامه این بحث، میان کلی و جزیی (حقیقی و اضافی ) نسبتسنجی میشود[۵]. همچنین تفاوت کلی با کل و جزیی با جزء بررسی میگردد[۶].
در ادامه، مبحث ذاتی و عرضی مطرح و به موضوعاتی همچون ذاتی مقوم[۷]، عرضی لازم[۸] و غیرلازم (مفارق)[۹]، کاربردهای واژه ذاتی[۱۰]، تفاوت ذاتی با پاسخ به پرسش چیستی[۱۱] و اقسام پاسخهای پرسش چیستی[۱۲] اشاره شده است.
فصل دوم: کلی و جزیی در فلسفه سینوی: این فصل، به بررسی دیدگاههای فلسفی درباره کلیات، بهخصوص در مکتب سینوی، اختصاص دارد. ابتدا دیدگاههای فلاسفه یونان درباره کلیات مرور میشود؛ افرادی همچون: سقراط، که دلبستگی خاصی به مسائل اخلاقی و فضایل انسانی داشت و تلاش فلسفی خود را در اینباره بهکار بست[۱۳]، افلاطون، که قائل به مثل یا ایدههای مجرد و مستقل از وجود عینی بود[۱۴] و ارسطو، که به نقد نظر افلاطون، در باب مثل پرداخته است[۱۵]. در ادامه، بحث کلیات در فلسفه قرون وسطا و نیز بحث نحوه وجود کلیات بررسی میشود که شامل چهار دیدگاه اصلی است: واقعگرایی، مفهومگرایی، نامگرایی و نظریه تشابه[۱۶].
در ادامه، دیدگاه فیلسوفان اسلامی در باب نحوه وجود کلیات مطرح میشود. فیلسوفان اسلامی ، بهطور کلی درباره کلیات، واقعگرا (رئالیست) هستند و معتقدند افراد یک نوع مفروض، مانند انسان، در حقیقت و واقعیت انسانیت باهم مشترکند. انسانیت صرفا در ذهن متحقق نیست، بلکه در تکتک افراد انسان موجود است[۱۷]. دلایل معتقدان به وجود کلی طبیعی در خارج[۱۸]، دلایل نافیان وجود کلی طبیعی در خارج[۱۹]، تفاوت دیدگاه ابن سینا و ملاصدرا در باب وجود کلی طبیعی[۲۰] و پاسخ مسئله وجودشناختی کلیات بر اساس کلی طبیعی[۲۱]، از جمله موضوعات مطرحشده در این فصل میباشد.
پانویس
- ↑ ر.ک: پیشگفتار، ص11-19
- ↑ ر.ک: متن کتاب، ص23-34
- ↑ ر.ک: همان، ص34-38
- ↑ ر.ک: همان، ص38
- ↑ ر.ک: همان، ص40-43
- ↑ ر.ک: همان، ص43
- ↑ ر.ک: همان، ص67
- ↑ ر.ک: همان، ص85
- ↑ ر.ک: همان، ص104
- ↑ ر.ک: همان، ص108
- ↑ ر.ک: همان، ص128
- ↑ ر.ک: همان، ص138
- ↑ ر.ک: همان، ص162
- ↑ ر.ک: همان، ص166
- ↑ ر.ک: همان، ص167
- ↑ ر.ک: همان، ص170-194
- ↑ ر.ک: همان، ص194
- ↑ ر.ک: همان، ص228
- ↑ ر.ک: همان، ص232
- ↑ ر.ک: همان، ص235
- ↑ ر.ک: همان، ص238
منابع مقاله
پیشگفتار و متن کتاب.