مصنف، ابوبکر بن هدایةالله
| ابوبکر بن هدایتالله حسینی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | ابوبکر بن هدایتالله بن علی بن حسین حسینی مریوانی کورانی |
| نامهای دیگر | ملا ابوبکر المصنف، ملا ابوبکر چوری |
| لقب | المصنّف |
| نسب | حسینی |
| نام پدر | هدایتالله حسینی |
| ولادت | اواخر قرن دهم هجری (حدود ۹۵۰-۹۷۰ق) |
| محل تولد | روستای چور (نزدیک مریوان، کردستان ایران)، ایران |
| محل زندگی | کردستان ایران، مدینه منوره، مصر |
| رحلت | ۱۰۱۴ هجری قمری |
| مدفن | روستای چور، مریوان، کردستان ایران |
| فرزندان | عبدالکریم بن ابی بکر (ملا عبدالکریم) |
| دین | اسلام |
| مذهب | سنی شافعی |
| پیشه | فقیه، محدث، مورخ، متکلم، صوفی، نویسنده |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | اجتهاد |
| دانشگاه | الازهر (احتمالی) |
| علایق پژوهشی | فقه شافعی، تصوف، عقاید، تاریخ فقها |
| شاگردان | ملا عبدالکریم (فرزند) |
| برخی آثار |
|
ابوبکر بن هدایتالله حسینی مریوانی کورانی (متوفی ۱۰۱۴ق)، فقیه شافعی، محدث، مورخ، متکلم و نویسندهٔ پرکار اهل کردستان ایران، معروف به «المصنّف» به سبب تألیفات بسیارش. سالهایی در مدینه منوره اقامت داشت و مهمترین اثرش «طبقات الشافعیة» (معروف به طبقات المصنف) در معرفی راویان و فقهای شافعی است. او همچنین به زبانهای فارسی و ترکی تسلط داشت و آثاری در تصوف به فارسی از خود بر جای گذاشت.
ولادت
ابوبکر بن هدایتالله بن علی بن حسین حسینی مریوانی کورانی، معروف به «المصنّف» و «ملا ابوبکر چوری»، در اواخر قرن دهم هجری (احتمالاً حدود سالهای ۹۵۰-۹۷۰ قمری) در روستای «چور» (یا «جور») از توابع شهرستان مریوان در کردستان ایران دیده به جهان گشود.[۱] نسب او با عنوان «السید الحسینی» ثبت شده و از سادات حسینی به شمار میرود.[۱]
تحصیلات
وی مقدمات علوم دینی را در زادگاهش نزد علمای محلی فراگرفت.[۱] سپس برای تکمیل دانش خود به مصر سفر کرد و مدتی در دانشگاه الازهر به تحصیل پرداخت.[۲] پس از بازگشت از مصر، مدتی طولانی در مدینه منوره اقامت گزید و در همان ایام بود که به تألیف آثار علمی خود پرداخت.[۱] او به سه زبان عربی، فارسی و ترکی تسلط کامل داشت و در همهٔ آنها تألیف کرده است.[۱]
فعالیتها
ابوبکر حسینی به دلیل کثرت تصانیف به لقب «المصنّف» شهرت یافت. شمسالدین سامی در «قاموس الاعلام» او را عالمی در علوم گوناگون معرفی کرده که به سبب کثرت آثارش به این لقب شناخته میشود.[۱] محمد طاهر البروسوی او را از فضلای کرد و از سادات حسینی خوانده و به کتابهای «سراج الطریق» و «ریاض الخلود» او اشاره کرده است.[۱]
علامه ابراهیم بن حسن کردی در کتاب «الأمم لإیقاظ الهمم» در وصف او میگوید: «امامی علامه است با تألیفات بسیار، از جمله «شرح المحرر» در فقه در سه جلد که مردم آن دیار از آن بهرهمند شدهاند. دو کتاب به فارسی دارد: یکی «سراج الطریق» مشتمل بر پنجاه باب و دیگری «ریاض الخلود» مشتمل بر هشت باب. او از اولیاء خداوند بود و بسیار با حضرت خضر(ع) همنشینی داشت.»[۱]
شاگردان او عمدتاً در کردستان پراکنده بودند و مهمترین آنها پسرش ملا عبدالکریم بود که آثار پدر را روایت کرده و خود نیز از عالمان و مفسران شافعی به شمار میرود.[۱]
از ویژگیهای برجستهٔ او تسلط بر زبانهای فارسی و ترکی در کنار عربی بود که باعث میشد آثار او در مناطق مختلف نفوذ فرهنگی داشته باشد.[۱]
وفات
ابوبکر بن هدایتالله حسینی سرانجام در سال ۱۰۱۴ هجری قمری (مطابق ۱۶۰۵ میلادی) در روستای زادگاهش، «چور» در مریوان کردستان ایران، درگذشت و در همان روستا به خاک سپرده شد.[۱]
آثار
مهمترین آثار وی عبارتند از:
- طبقات الشافعية (معروف به طبقات المصنف) – کتابی در تراجم و طبقات فقهای شافعی از زمان امام شافعی تا پایان قرن دهم هجری. این اثر توسط عادل نویهض تصحیح و منتشر شده است.[۱]
- الوضوح في شرح المحرر (یا شرح المحرر) – شرحی مفصل بر کتاب «المحرر» ابوالقاسم رافعی قزوینی در فقه شافعی در سه جلد (و به روایتی هشت جلد).[۱][۲]
پانویس
منابع مقاله
- مصنف، ابوبکر بن هدایتالله، طبقات الشافعية، جلد ۱، تحقیق عادل نویهض، بیروت - لبنان: دار الآفاق الجديدة، ۱۴۰۲ هجری قمری | ۱۹۸۲ میلادی
- بغدادی، اسماعیل، إيضاح المکنون في الذيل علی کشف الظنون، جلد ۱، بیروت - لبنان: دار إحياء التراث العربي
- بغدادی، اسماعیل، إيضاح المکنون، جلد ۲
- مشار، خان بابا، مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی از آغاز چاپ تاکنون، جلد ۵، تهران: چاپخانه رنگین، ۱۳۴۰ ش
- احمد سرهندی، احمد بن عبدالاحد، زبدة الرسائل الفاروقية و عمدة المسائل الصوفية، جلد ۱، اربد - اردن: دار رکاز، ۲۰۲۲ م
- تراجم: أبي بكر بن هداية الله المريواني الكوراني الكردي
- الرق المنشور: المصنف؛ أبو بكر بن هداية الله المريواني الكوراني الكردي