رفیع‌الدین، محمد

محمد رفیع‌الدین (۱۹۰۴ - ۱۹۶۹م) فیلسوف، محقق، متخصص تعلیم و تربیت و اقبال‌پژوه پاکستانی بود. او به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان مسلمان در قرن بیستم شناخته می‌شود. وی پس از علامه اقبال، در زمره برجسته‌ترین چهره‌های علمی و فکری شبه‌قاره محسوب می‌گردد و خدمات ارزنده‌ای در حوزه فلسفه، تعلیم و تربیت اسلامی و اقبال‌شناسی انجام داده است. رفیع‌الدین به عنوان یکی از شارحان برجسته اقبال و متخصص علوم قرآنی، در شکل‌دهی به اندیشه اسلامی معاصر نقش مهمی ایفا کرد.

محمد رفیع‌الدین
نام کامل	محمد رفیع‌الدین
نام پدر	مولوی فقیر الله
ولادت	۱ ژانویه ۱۹۰۴
محل تولد	جمو، کشمیر، هند بریتانیا
رحلت	۲۹ نوامبر ۱۹۶۹
دین	اسلام
پیشه	فیلسوف، محقق، متخصص تعلیم و تربیت، اقبال‌پژوه
اطلاعات علمی
درجه علمی	دکتری فلسفه، دکتری ادبیات در فلسفه تعلیم و تربیت
دانشگاه	کالج شرقی لاهور
علایق پژوهشی	فلسفه، تعلیم و تربیت اسلامی، اقبال‌شناسی
معاصرین	علامه اقبال، مولانا ابوالاعلی مودودی
برخی آثار	ایدئولوژی آینده، منشور اسلام، نخستین اصول تعلیم و تربیت، غلط بودن مارکسیسم، معنا و هدف پژوهش اسلامی، قرآن و علم جدید، حکمت اقبال

ولادت

محمد رفیع‌الدین در ۱ ژانویه ۱۹۰۴ در شهر جمو، ایالت کشمیر (هند بریتانیا) به دنیا آمد. پدر او مولوی فقیرالله بود. خاندان او از نوادگان قطب شاه بود و نسبشان به خاندانی علمی و صوفی‌مسلک می‌رسید. جد اعلای ایشان سکندر نام داشت که در منطقه سکندرپور گجرات پنجاب سکونت داشت.

تحصیلات

رفیع‌الدین تحصیلات متوسطه خود را در رشته علوم به پایان رساند و در مقطع بالاتر، درجه افتخار خود را در زبان فارسی گرفت. او در سال ۱۹۲۹ مدرک کارشناسی ارشد خود را در زبان عربی از کالج شرقی لاهور دریافت کرد. در سال ۱۹۴۹ موفق به اخذ درجه دکتری فلسفه (PhD) و در سال ۱۹۶۵ درجه دکتری ادبیات (D.Litt) در فلسفه تعلیم و تربیت از دانشگاه پنجاب شد. نکته قابل توجه آنکه او هرگز دانشجوی رسمی فلسفه نبود، اما با نگارش کتاب «ایدئولوژی آینده» توانست نظر مثبت داورانی چون سروپالی رادهاکرشنن، ویلیام لیلی و سید ظفرالحسن را جلب کند.

فعالیت‌ها

رفیع‌الدین فعالیت حرفه‌ای خود را از سال ۱۹۲۹ به عنوان استاد عربی و فارسی در کالج سری پرتاپ سری‌نگر آغاز کرد و تا سال ۱۹۳۲ در آنجا مشغول بود. سپس از ۱۹۳۳ تا ۱۹۴۶ در کالج پرنس آو ویلز جمو به تدریس پرداخت. در سال ۱۹۴۶ به عنوان مدیر کالج سری کران سنگ میرپور منصوب شد و یک سال در آن سمت خدمت کرد. در سال‌های ۱۹۴۸ تا ۱۹۴۹ به عنوان افسر تحقیقات در دپارتمان بازسازی اسلامی و از ۱۹۵۰ تا ۱۹۵۳ در مؤسسه فرهنگ اسلامی مشغول به کار شد. از سال ۱۹۵۳ تا ۱۹۶۵ به عنوان نخستین مدیر آکادمی اقبال پاکستان در کراچی خدمت کرد. پس از بازنشستگی از آکادمی اقبال، در سال ۱۹۶۶ کنگره سراسری آموزش اسلامی پاکستان را تأسیس کرد.

رفیع‌الدین به موضوع «فلسفه آرمان‌ها» اعتقاد داشت و بر این باور بود که نیروی محرکه تمام تلاش‌های بشری، جستجوی آرمان‌هاست. به گفته او، تاریخ تمدن‌ها را تنها می‌توان در قالب این فلسفه آرمان‌ها فهمید.

وفات

محمد رفیع‌الدین در ۲۹ نوامبر ۱۹۶۹ در شهر کراچی بر اثر یک سانحه رانندگی درگذشت. پیکر وی در سیالکوت به خاک سپرده شد.

آثار

از جمله مهم‌ترین آثار محمد رفیع‌الدین عبارتند از:

• ایدئولوژی آینده (Ideology of the Future)
• منشور اسلام (Manifesto of Islam)
• نخستین اصول تعلیم و تربیت (First Principles of Education)
• غلط بودن مارکسیسم (Fallacy of Marxism)
• معنا و هدف پژوهش اسلامی (The Meaning and Purpose of Islamic Research)
• قرآن و علم جدید - به زبان اردو
• حکمت اقبال - به زبان اردو

وی همچنین دو نشریه علمی به نام‌های «حکمت قرآن» و «تعلیم اسلامی» منتشر می‌کرد.

منابع مقاله

• Muhammad Rafi-Ud-Din - Goodreads
• ڈاکٹر محمد رفیع‌الدین - صلاح الدین محمود، حکمت قرآن
• ڈاکٹر رفیع‌الدین کی برسی پر بین الاقوامی کانفرنس - آوازہ
• حکمت اقبال، ڈاکٹرمحمد رفیع‌الدین کی کتاب کا تعارف - اردو دائرہ معارف اسلامی
• History is the Key (2/2) - Lessons From History

وابسته‌ها

• اسلام و غرب
• مانیفست یا منشور جهانی اسلام