آتشی، حکیم محمدامین
حکیم محمد امین آتشی، یا امینا، شاعر پارسی گوی سده ۱۱ق/۱۷م و پزشک دربار محمد عادل شاه بن ابراهیم (فرمانروای بیجاپور و هفتمین امیر از خاندان عادل شاهیه در آن دیار) بوده است.
| اطلاعات شخصی | |
|---|---|
| لقب | حکیم |
| تخلص | آتشی |
| ولادت | نامشخص |
| محل تولد | ایران (احتمالی) |
| محل زندگی | ایران، دکن (بیجاپور) |
| رحلت | پس از ۱۰۶۷ق/۱۶۵۷م |
| فرزندان | شمسالدین محمد |
| دین | اسلام |
| پیشه | شاعر، پزشک |
| منصب | پزشک دربار محمد عادل شاه |
| اطلاعات علمی | |
| حوزه | شعر فارسی، طب، حکمت |
| سبک نوشتاری | مثنویسرایی به شیوه نظامی |
| معاصرین | نصرآبادی (تذکرهنویس) |
| برخی آثار | عادلنامه، معدن الافکار، نه سپهر، هدایتنامه، محبتنامه، مجمر انوار، دیوان اشعار |
| سفرهای مهم | مهاجرت به دکن (هند) |
زندگی
از زندگی و احوال وی آگاهی اندکی در دست است. ظاهراً ایرانی نژاد و از شاعران مهاجر به دکن بوده که در این سرزمین به مقام و ثروت رسیده است. آتشی در طب و حکمت دست داشته است و به همین مناسبت او را حکیم خوانده اند. از اشعارش بر می آید که پسری به نام شمس الدین محمد داشته که پس از مدت ها دوری از پدر، به هند آمده است. آتشی تا ۱۰۶۷ق/۱۶۵۷م زنده بوده است. گرچه از او هیچ ذکری در تذکره ها، حتی تذکره نصرآبادی که معاصر شاعر بوده نیست، اما فروغی استرآبادی در فتوحات عادل شاهی استادی او را در پزشکی و شاعری ستوده است و زبیری نیز در بساتین السلاطین از او یاد کرده است.
سبک و مضامین
اشعار او دارای مضامین عرفانی است. او در مثنوی سرایی از شیوه نظامی پیروی می کرده است.
آثار
نسخه های خطی آثار وی و فهرست نسبتاً مفصل آنها به این شرح است:
- دیوان.
دیوان وی مشتمل بر قصاید و قطعات که برخی در ستایش نواب مصطفی خان است؛ غزلیات که به ترتیب الفبایی تنظیم شده است؛ رباعیات و مطایبات. نسخه ای از دیوان او همراه با چند مثنوی وی در کتابخانه دیوان هند موجود است. نسخه دیگری از این دیوان در کتابخانه آصفیه حیدرآباد دکن باقی است که تاریخ آن ۱۰۳۹ق/۱۶۳۰م است و ظاهراً تاریخ جمع آوری دیوان نیز همین است. نسخه دیگری نیز از دیوان وی در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود و حاوی ۳۵،۰۰۰ بیت است که در فهرست آن کتابخانه به نام سیدطاهر آتشی خباز شیرازی آمده است، اما شواهد بسیار چون اقامت شاعر در دکن، سرودن اشعاری در ستایش نواب مصطفی خان، نام بردن از مثنوی معدن افکار که از آثار محمد امین آتشی است و وجود غزل «الهی از می معنی لبالب ساز جامم را» در هر دو نسخه دیوان هند و کتابخانه مرکزی، همگی نشان می دهد که این کتاب نسخه ای از دیوان اشعار و مثنوی های حکیم امینای آتشی است. در بعضی از اشعار این دیوان شاعر نام خود را «طاهر» گفته است.
- عادل نامه،
معروف ترین اثر آتشی و منظومه ای به وزن اسکندرنامه نظامی در شرح فتوحات سلطان محمد عادل شاه بن ابراهیم است که در ۲۰ رجب ۱۰۴۲ق/۲۱ ژانویه ۱۶۳۳م سروده شده است.
- معدن الافکار،
مثنوی در ۲،۳۰۰ بیت، بر وزن مخزن الاسرار نظامی که آن را در مدت ۹ ماه سروده و در ۱۴ شعبان ۱۰۴۳ق/۴ فوریه ۱۶۳۴م به پایان رسانده است.
- نه سپهر،
مثنوی به وزن هفت پیکر نظامی که تاریخ ختم آن ذی قعده ۱۰۳۴ق/ژوئیه ۱۶۲۵م است.
- هدایت نامه،
مثنوی عرفانی، بر وزن مثنوی مولوی.
- محبت نامه،
مثنوی عرفانی بر وزن خسرو و شیرین نظامی.
- مجمر انوار،
مثنوی عرفانی بر وزن مخزن الاسرار نظامی[۱].
پانویس
- ↑ مجتبایی، فتحالله، ج1، ص101
منابع مقاله
مجتبایی، فتحالله، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1374ش.