آکام المرجان في أحکام الجان
آكام المرجان في أحكام الجان، تألیف ابوعبدالله محمد بن عبدالله شبلی حنفی (۷۱۲-۷۶۹ق)، اثری جامع است که به جمعآوری و بررسی اخبار و احکام مربوط به جنیان میپردازد و هدف آن ارائه مرجعی علمی برای تمییز روایات صحیح از ضعیف درباره جنیان و شیاطین بر اساس قرآن و سنت است.
| آکام المرجان في أحکام الجان | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | شبلی، محمد بن عبدالله (نويسنده)
البانی، مصطفی بن صادق (مصحح) صیداوی، عمر (گردآورنده) |
| عنوانهای دیگر | ملحق في اصول التداوي بالرقی الشرعیة و الأدعیة النبویة |
| ناشر | دار المأمون للتراث |
| مکان نشر | سوریه - دمشق |
| سال نشر | 1430ق - 2009م |
| چاپ | 1 |
| شابک | - |
| موضوع | جن - شیطان |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | /ش2آ7 226/3 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
مطالب اصلی کتاب در قالب 140 باب عرضه شده است. پیش از مطالب مزبور، ترجمه مؤلف، مقدمه تحقیق و خطبه کتاب ذکر شده و پس از ابواب یادشده، خاتمه و ملحق آمده است.
گزارش محتوا
باب اول: این بخش، به اثبات وجود جن و بحث و اختلاف نظر درباره آن میپردازد. در این باب، اقوال فلاسفه و قدریه و... که منکر وجود جن هستند، رد شده و اثبات میشود که جن موجودی مکلف است و باید به وجود آن ایمان داشت[۱].
باب دوم: در این قسمت، خلقت اولیه جنیان مورد بحث قرار میگیرد. روایاتی ذکر شده که جنیان قبل از آدم خلق شده بودند و همچنین مطالبی درباره اینکه ابلیس پیش از سجده نکردن، از جمله فرشتگان (ملائکه) محسوب میشد. این بخش همچنین به نسبتی که انس، جن، ملائکه و شیاطین، به خلقت دارند (از نظر کثرت) اشاره کرده است؛ مثلا نسبت انس به خلق، یک به هزار و نسبت جن به خلق، نُه به هزار و... است[۲].
باب سوم: به اصل خلقت جنیان از آتش میپردازد و با استناد به آیات قرآن (مانند آیه ۲۷ سوره حجر)، بر این موضوع تأکید میکند. همچنین کیفیت خلقت جن از نظر ماهیت در مقایسه با انسان مورد بررسی قرار میگیرد[۳].
باب چهارم: این باب به تبیین اجسام جنیان اختصاص دارد و بیان میکند که جنیان دارای اجسامی لطیف و ظریف هستند که رؤیت آنان توسط انسانها به دلیل همین لطافت، امری دشوار یا ناممکن است، مگر اینکه خداوند بخواهد[۴].
باب پنجم: در این قسمت، اصناف و انواع جنیان دستهبندی میشوند. بر اساس روایات، جنیان سه دسته اصلی هستند: دستهای مثل باد در هوا هستند، دستهای به شکل مار و عقربند و دستهای که مکلف و دارای حساب و کتابند[۵].
باب ششم: به مسئله تغییر شکل و تطور جنیان بهصورتهای گوناگون میپردازد. تأکید میشود که جن قابلیت تغییر شکل بهصورت انسان، حیوان یا دیگر اشکال را دارد[۶].
باب هفتم: درباره برخی از سگها که از جنیان هستند، بحث میکند. بر اساس احادیث نبوی، سگهای سیاه از شیاطین هستند و قتل آنان در برخی شرایط توجیه دارد[۷].
باب هشتم: این بخش، مساکن و جایگاههای زندگی جنیان را شرح میدهد[۸].
باب نهم: به مواردی میپردازد که مانع از ورود شیاطین به خانههای انسانها میشود؛ از جمله ذکر نام خدا هنگام ورود به منزل و قبل از تناول طعام[۹].
باب دهم: به شرح مفهوم «قرین» از جنیان میپردازد؛ قرینی که با هر انسانی همراه است و به تأسی از روایات، بحث میشود که آیا قرین پیامبر اسلام(ص) ایمان آورد یا خیر[۱۰].
باب یازدهم: بیان میکند که جنیان میخورند، مینوشند و نکاح میکنند. در اینباره اختلاف اقوال مطرح شده، اما قول صحیح این است که جنیان از غذایی که نام خدا بر آن برده نشده، میخورند و مینوشند[۱۱].
باب دوازدهم: این باب به موضوع خوردن و نوشیدن شیطان با دست چپ اختصاص دارد و روایاتی را در این خصوص ذکر میکند[۱۲].
باب سیزدهم: موانع مصرف غذا و نوشیدنی توسط جنیان را بیان میکند و تأکید میکند که ذکر نام خدا مانع از شرکت شیطان در طعام انسان میشود[۱۳].
باب چهاردهم: بر نکاح و تولید مثل و تناسل جنیان تأکید دارد و تصریح میکند که آنها زاد و ولد دارند و دلیل آن آیه قرآن است که میفرماید: "أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيتَهُ أَوْلِياءَ مِن دُونِي"[۱۴].
باب پانزدهم: به تبیین تکلیف جنیان میپردازد و بیان میکند که جنیان نیز همچون انسانها مکلف به اوامر و نواهی شرعی هستند[۱۵].
باب شانزدهم: این بخش، این سؤال را مطرح میکند که آیا قبل از بعثت حضرت محمد(ص)، پیامبری از جنیان وجود داشته است؟ رأی جمهور علما این است که پیامبران فقط از جنس انسان بودهاند[۱۶].
باب هفدهم: به عمومی بودن رسالت پیامبر اسلام(ص) برای جنیان و انسانها میپردازد و بیان میکند که اطاعت از خدا و رسول و ترک شرک برای هر دو گروه واجب است[۱۷].
باب هجدهم: داستان روی آوردن جنیان بهسوی پیامبر(ص) و استماع قرآن در هنگام بازگشت پیامبر از طائف را روایت میکند و به استماع قرآن و ایمان آوردن گروهی از جنیان میپردازد[۱۸].
باب نوزدهم: به مسئله خواندن پیامبر(ص) قرآن را بر جن و اجتماع آن حضرت با آنان در مکه و مدینه میپردازد. روایات متعددی از ملاقاتهای شبانه پیامبر(ص) با جنیان برای قرائت قرآن و آموزش به آنان ذکر شده است[۱۹].
باب بیستم: در این قسمت، فرقهها و نحلههای جنیان شرح داده میشود که شامل مسلمانان، کافران، یهود، نصاری و دیگر گروهها است[۲۰].
در سایر ابواب متنوع و متعدد کتاب نیز به موضوعاتی همچون: ثواب جنیان برای اعمالشان، حکم دخول کفار جنیان به آتش جهنم، ورود مؤمنین جنی به بهشت، صحت و عدم صحت اقتدا به جنیان در نماز، انعقاد جماعت نماز با حضور جنیان، قطع نماز در صورت عبور شیطان جنّی، بیان حکم قتل جن توسط انسان، ازدواج بین انسان و جن (مناكحة الجن)، تعرض جنیان به زنان انسان، حکم غسل (حمام واجب) بر زن انسی درصورتیکه جنی با او نزدیکی کند، حکم شرعی زنی که شوهرش توسط جنیان ربوده شده است، نهی از خوردن حیوانی که برای جنیان ذبح شده است، بیان روایت حدیث توسط جن، سخنان حکیمانه گفتن جن و القای شعر بر زبان شعرا، تعلیم طب توسط جنیان به انسانها، ترس جنیان از انسانها، تسخیر جنیان برای انسانها و اطاعت آنان از بشر، دخول جن در بدن مصروع و... پرداخته شده است.
در اواخر کتاب پس از پایان یافتن ابواب آن، مباحثی متنوع تحت عناوین زیر ذکر شده است:
- خاتمه: در پرهیز دادن از فتنهها و نیرنگهای شیطان؛
- خاتمة صالحة: این بخش، خاتمه کتاب است و در آن حدیثی که پیامبر در ضمن آن، حسنین(ع) را تعویذ نمود و فرمود: «أعيذکما بکلمة الله التامة من کل شيطان و هامة و من کل عين لامة و...» ذکر شده است؛
- ملحق في أصول التداوي بالرقی الشرعية و الأدعية النبوية: این بخش، رسالهای است که توسط ابویاسر عمر محمود صیداوی تهیه شده و به کتاب «آكام المرجان» ملحق گردیده است[۲۱].
پانویس
- ↑ ر.ک: متن کتاب، ص13-21
- ↑ ر.ک: همان، ص22-25
- ↑ ر.ک: همان، ص26-30
- ↑ ر.ک: همان، ص31-34
- ↑ ر.ک: همان، ص35-36
- ↑ ر.ک: همان، ص37-41
- ↑ ر.ک: همان، ص42-43
- ↑ ر.ک: همان، ص44-48
- ↑ ر.ک: همان، ص49
- ↑ ر.ک: همان، ص50-53
- ↑ ر.ک: همان، ص54-57
- ↑ ر.ک: همان، ص58-59
- ↑ ر.ک: همان، ص60-61
- ↑ ر.ک: همان، ص62-63
- ↑ ر.ک: همان، ص64
- ↑ ر.ک: همان، ص65
- ↑ ر.ک: همان، ص67-70
- ↑ ر.ک: همان، ص71-78
- ↑ ر.ک: همان، ص79-90
- ↑ ر.ک: همان، ص91
- ↑ ر.ک: همان، ص395-452
منابع مقاله
متن کتاب.