اصول و روش‌های حفظ قرآن

اصول و روش های حفظ قرآن
پدیدآوران	میرداماد نجف‌آبادی، علی (نويسنده)
ناشر	مرکز بين‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)
مکان نشر	ایران - قم
سال نشر	1394ش - 1436ق
چاپ	2
شابک	‎978-964-195-851-2
موضوع	قرآن - حفظ - راهنمای آموزشی - قرآن - حفظ
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	/ک4الف6 80/8 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

اصول و روش‌های حفظ قرآن، تألیف نویسنده معاصر سید علی میرداماد نجف‌آبادی، به بیان روش‌های مختلف برای حفظ آیات قرآن کریم پرداخته است. اگرچه این اثر برای دوره کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن تدوین شده، اما از قلمی ساده و روان برخوردار است و برای عموم افراد، قابل استفاده است.

ساختار

کتاب، مشتمل بر مقدمه و سه بخش کلی (با گفتارها و ریزعناوین متعدد) و ضمائم (شامل چهار گفتار) است.

گزارش محتوا

بخش اول کتاب، با عنوان «کلیات و مفاهیم»، در هفت گفتار ارائه شده است. گفتار اول، به واژه‌شناسی حفظ قرآن، اختصاص یافته است. ابتدا واژگانی مانند حفظ، حمل، ذکر، جمع، وعی و استظهار که می‌تواند به معنای به‌خاطرسپاری قرآن باشد مورد بررسی قرار گرفته است. نویسنده سپس توضیح داده که اگرچه حافظ در اصطلاح علوم قرآنی به کسی می‌گویند که همه قرآن را با تجوید و ترتیل و به‌کار بردن قرائت پذیرفتنی قرآن‌شناسان به خاطر سپرده باشد، اما در صدر اسلام به‌خاطرسپارندگان قرآن را حافظ نمی‌خواندند و با واژه‌هایی چون جماع القرآن، قراء القرآن، حملة القرآن و الماهر في القرآن از آنان یاد می‌کرده‌اند و پس از قرن اول یا نیمه دوم قرن دوم هجری در معنای امروزین به‌کار گرفته شد‏. پس از آن در گفتارهای بعد به تاریخچه حفظ قرآن، اهمیت حفظ قرآن، حفظ قرآن در سیره معصومان(ع)، اهمیت حفظ قرآن در زمان حال و مباحث دیگری اشاره شده است.

در بخش دوم، به این نکته که در چه سنی باید قرآن را حفظ نمود توجه شده و از شانزده شخصیت و دانشمند اسلامی حافظ قرآن، یاد شده است؛ به‌عنوان مثال ابن سینا دانشمند قرن پنجم هجری، پیش از ده‌سالگی قرآن مجید را حفظ کرد‏.

در گفتار دوم این فصل، از دو شیوه حفظ ترتیبی و حفظ موضوعی به‌عنوان انواع حفظ قرآن یاد شده است. نوع اول به معنای حفظ آیات قرآن به همان ترتیبی است که در قرآن آمده است و حفظ موضوعی به معنای حفظ آیات دسته‌بندی‌شده در موضوع‌های متفاوت است؛ مانند آیات مربوط به نماز یا معاد‏.

نویسنده در گفتار سوم این فصل، برای حفظ قرآن مقدماتی را به چهار دسته مقدمات روحی - روانی، علمی، عملی و آدابی و معنوی تقسیم کرده است. انتخاب مصحف مناسب، انتخاب هم‎‌بحثی مناسب و انتخاب جلسه و استاد حفظ از جمله مقدمات عملی حفظ قرآن کریم است. استفاده از قرآن واحد از آغاز تا پایان حفظ از توصیه‌های عملی نویسنده است‏. علاوه بر پاکی درونی، که اهمیت اساسی برای حافظ قرآن دارد، پاکی و طهارت ظاهری نیز از آداب و مقدمات معنوی حفظ قرآن می‌باشد‏.

در بخش سوم، به روش‌های حفظ قرآن و نگهداری آن پرداخته شده است. شنیدن نوارهای ترتیل و یا کتابت قرآن و روش تکرار آیات، سه روشی است که در این رابطه شرح و توضیح داده شده است‏. نویسنده، حفظ شماره آیات را نیز توصیه کرده و حفظ موضوعات دیگر مثل شماره سطر و صفحه و حزب و جزء و... لزومی ندارد و مشغول شدن به آنها ذهن را بی‌دلیل درگیر می‌سازد‏.

در این بخش، مطالب دیگری همچون تکنیک‌های حفظ آیات مشابه و روش‌های نگهداری و مرور محفوظات نیز بیان شده است. ممکن است حافظ قرآن ناخواسته پس از حفظ قرآن کریم دچار تکبر و غرور شود که نویسنده با ذکر حدیثی از امام صادق(ع) از آن برحذر داشته است: «ای حافظ قرآن، به‌وسیله قرآن در برابر مردم فروتن باش تا خداوند عزیزت گرداند و از فخر و تکبر بپرهیز تا ذلیل و خوارت نسازد»‏.

در ضمائم کتاب در چهار گفتار ابتدا شیوه آموزش حفظ قرآن کریم به نونهالان از راه‌هایی چون بازی و تفریح مطرح شده است. پس از آن در گفتار بعد راه‌های تقویت حافظه ذکر شده است. سپس بر ضرورت سامان‌دهی حافظان و اعطای امتیازات اجتماعی به آنان تأکید شده است. در گفتار آخر نیز به برخی آیات مشابه قرآن کردیم اشاره شده است‏.

منابع مقاله

متن کتاب.