تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم

تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم: زندگی، کسب و کار...، از آثار تاریخ‌نویس معاصر تهرانی، جعفر شهری‌باف، مشهور به جعفر شهرى (1293-1378ش)، پژوهشی جامع است که شهر تهران قدیم را از ابعاد گوناگون (مانند جغرافیا، اماکن، مشاغل، فرهنگ عمومی و آسیب‌ها و مشکلات شهرنشینی) معرفی می‌کند.

تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم
پدیدآوران	شهری‌باف، جعفر (نويسنده)
عنوان‌های دیگر	زندگی، کسب و کار...
سال نشر	1369ش
چاپ	2
موضوع	تهران - آداب و رسوم - قرن 13ق. - تهران - تاریخ - قرن 13ق. - تهران - اوضاع اجتماعی - قرن 13ق.
زبان	فارسی
تعداد جلد	6
کد کنگره	HN ۶۷۰/۲/ش۹ت۲ ۱۳۶۹
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

هدف و روش

• جعفر شهرى یادآور شده است که نگارش این اثر را در هنگامه انقلاب اسلامی و بی‌امنیتی و جنگ، یعنی در پاییز 1357ش، آغاز کرده و در تابستان 1367ش، به پایان رسانده و برای تألیف و اتمام آن، گرفتار سختی‌های بسیار شده است.

ساختار و محتوا

• کتاب حاضر 6 جلدی است، ولی خبری از جلد 5 نیست و فقط 5 جلد ذیل، در دسترس است:

جلد اول: «جغرافیا و اماکن»، به مباحث متعددی می‌پردازد، از جمله تعریف تهران، سرشماری و جمعیت تهران، تعداد اماکن عمومی (بیمارستان‌ها، مسافرخانه، مدارس، مساجد و...).

جلد دوم: «مشاغل» (مانند نساجی، جوراب‌بافی، قالی‌بافی، نمدمالی، قلاب‌دوزی، حصیربافی، دباغی، سراجی، نجاری، چترسازی، سیم‌کشی و کارهای برقی، تعمیر اتومبیل، دوچرخه‌سازی، آهنگری، اسلحه‌سازی، گلاب‌گیری، قنادی، خیاطی و سلمانی).

جلد سوم: «ادامه مشاغل» (مثل مبل‌سازی، چادردوزی، سنگ‌تراشی، صحافی، عکاسی، نقاشی، زرگری، آسیاب آرد، باروت‌کوبی، بلورتراشی، اسلحه‌فروشی، آردفروشی، بقالی، جوراب‌فروشی، چینی‌فروشی، حلویات‌پزی، سمساری و شربت‌آلات‌فروشی).

جلد چهارم: «ادامه مشاغل» (از جمله: صابون‌فروشی، عطرفروشی، عینک‌فروشی، کتاب‌فروشی و ماشین‌چی خطّ آهن).

جلد ششم: «ادامه مشاغل» (مانند متولی و خدمه امامزاده و مسجد، مسئله‌گو و معرکه‌گیر، دایه، فراش و جاروکش، آب‌حوض‌کش، عدسی‌فروشی، بامیه‌ای، لوطی و مطرب، چاقوتیزکن، دلال ازدواج، جیب‌بر، قمارباز، الکلی و تریاکی و...).

نمونه مباحث

• «عدد مساجد را صدوهشتاد واحد می‌نگریم که تقسیم بر ده محله شهر، به هر محله هیجده مسجد مخصوص می‌شود، لیکن زیادتر این مساجد را در محلات جنوب و شرق و غرب آن و کمتر آن را در شمال و مناطق مرفه‌نشین می‌دیدیم؛ مثل اینکه یا خدا به فقرا و درماندگان زیادتر نظر داشته، یا فقرا زیادتر دست به دامان خدا می‌شده‌اند».
• «حلویات‌پزی: حلویات در جمع حلوا شامل خوردنی‌هایی است که با شیرینی یعنی شکر یا شیره پخته بشود. حلواپزی دکان دوقسمتی بزرگی بود که قسمت عقب آن مخصوص پختن و جلو آن برای فروش معلوم شده بود....».

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.