درباره ترجمه: اندیشه در عمل
دربارۀ ترجمه: اندیشه در عمل تألیف پل ریکور (فیلسوف فرانسوی، ۱۹۱۳-۲۰۰۵م)؛ ترجمۀ سه سخنرانی این اندیشمند بزرگ دربارۀ ترجمه است که در سال ۲۰۰۴ در پاریس منتشر شد. این اثر به بررسی ابعاد فلسفی، زبانشناختی و هستیشناختی ترجمه میپردازد و ترجمه را نه صرفاً معادلیابی زبانی، بلکه دیالوگی روشمند میان فرهنگها و عناصر زنده میداند.
| دربارۀ ترجمه: اندیشه در عمل | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | ریکور، پل (نویسنده) |
| ناشر | پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1386 |
| شابک | 978-964-27382-6-3 |
| موضوع | ترجمه -- فلسفه |
| زبان | فارسی |
| کد کنگره | P ۳۰۶/ر۹د۴ |
ساختار
کتاب شامل دیباچه، مقدمهای از دکتر جهانگیر معینی، مقدمۀ مترجم، مقدمهای از ریچارد کرنی با عنوان «فلسفۀ ریکور در باب ترجمه»، و سه بخش اصلی است: بخش اول: «ترجمه به مثابه چالش خوشبختی و منبع آن» (سخنرانی ریکور در مؤسسۀ تاریخی آلمانی پاریس، ۱۹۹۷)؛ بخش دوم: «پارادایم ترجمه» (سخنرانی در دانشکدۀ الهیات پروتستان پاریس، ۱۹۹۸)؛ بخش سوم: «یک قطعه: ترجمۀ امر ترجمهناپذیر» (منتشرشده در متن فرانسوی اثر، ۲۰۰۴). کتاب با یادداشتها به پایان میرسد.
گزارش کتاب
پل ریکور در این مجموعه سخنرانیها، ترجمه را به عنوان یکی از وجوه اساسی زبان و اندیشۀ انسانی مورد تأمل فلسفی قرار میدهد. اگرچه ترجمه در سالهای پایانی عمر ریکور به گونۀ آشکار در آثارش مطرح شد، اما همواره یکی از دغدغههای اصلی فلسفۀ او بود. از دیدگاه ریکور، اهمیت ترجمه نه در معادلیابی صرف عبارات میان دو زبان، بلکه در بازسازی معرفت، میراث و تجارب زبان مبدأ در زبان مقصد است. ترجمه در این معنا، دیالوگی هدفمند و روشمند میان دو فرهنگ، دو بافت و دو عنصر زنده به شمار میرود.
ریکور دو پارادایم برای ترجمه قائل است: پارادایم زبانشناختی که به چگونگی ارتباط کلمات با معانی در یک زبان یا میان چند زبان میپردازد، و پارادایم هستیشناختی که به چگونگی تحقق ترجمه میان «خود» انسان با «دیگری» توجه دارد. در هر دو پارادایم، فرایند ترجمه از اصول داد و ستد تبعیت میکند؛ مترجم در ازای بهدستآوردن چیزی، چیزی را نیز از دست میدهد. ریکور بر این باور است که ترجمه قرارگرفتن در برابر عمل انجامشده است و نظریهپردازی برای آن نوعی عذر بدتر از گناه محسوب میشود؛ زیرا هم ترجمه و هم استدلال برای ترجمه هر دو به واسطۀ زبان و در زبان انجام میشوند.
از منظر ریکور، ترجمه در دو سطح اتفاق میافتد: سطح نخست ترجمه از زبانی به زبان دیگر است و سطح دوم ترجمه درون یک زبان که عبارت است از فهمیدن، اندیشهکردن و تأمل در حوزههای مختلف زبان برای رسیدن به معنا. این دو سطح الزاماً با یکدیگر همراه هستند؛ هر خوانندهای متن را برای خود و بر اساس زبان خود ترجمه میکند، و متنی که توسط مترجم از زبانی به زبان دیگر ترجمه شده، به وسیلۀ خواننده بازترجمه میشود. بنابراین هر انسان به دلیل زبانداری، فی نفسه و همواره یک مترجم است.
ریچارد کرنی در مقدمۀ خود بر این کتاب، فلسفۀ ریکور در باب ترجمه را تبیین میکند و نشان میدهد که چگونه ترجمه در اندیشۀ ریکور با مفاهیمی چون هویت، دیگری، و فهم میانفرهنگی گره خورده است. ریکور در بخش سوم کتاب با عنوان «یک قطعه: ترجمۀ امر ترجمهناپذیر» به مرزهای ترجمه و امکان یا امتناع ترجمۀ آنچه اساساً ترجمهناپذیر مینماید، میپردازد.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات