ترانهسرای وطن (گزیده شعر ابوالقاسم عارف قزوینی)
| ترانهسرای وطن (گزیدۀ شعر ابوالقاسم عارف قزوینی) | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | عارف قزوینی، ابوالقاسم (شاعر)
باقری، ساعد (گردآورنده) محمودی، سهیل (گردآورنده) |
| ناشر | امیرکبیر (شرکت سهامی کتابهای جیبی) |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390ش |
| شابک | 978-964-303-330-9 |
| موضوع | عارف قزوینی، ابوالقاسم، ۱۲۵۷-۱۳۱۲ -- نقد و تفسیر، شعر فارسی -- تاریخ و نقد، شعر فارسی -- مجموعهها |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | PIR ۳۵۴۸ /ب۲ ص۴ ۱۳۹۰ |
ترانهسرای وطن (گزیدۀ شعر ابوالقاسم عارف قزوینی) به کوشش ساعد باقری و سهیل محمودی، کتابی است که گزیدهای از اشعار ابوالقاسم عارف قزوینی (۱۲۵۷-۱۳۱۲ش)، شاعر نامدار دورۀ مشروطیت و از پیشگامان تصنیفسرایی در ایران معاصر، را در بر میگیرد. این اثر که توسط انتشارات امیرکبیر در قطع جیبی منتشر شده، شامل غزلها، مثنویها، قصاید، تصنیفها و تکبیتهای برگزیده از این شاعر وطندوست است.
ساختار
کتاب مشتمل بر مقدمه و پنج بخش اصلی است. بخش نخست به «غزلها» اختصاص دارد که عارف در سالهای جوانی بیشتر با این قالب مأنوس بود و عواطف شخصی خود را در آن بیان میکرد. بخش دوم «مثنویها» را در بر میگیرد که از جمله آنها میتوان به مثنوی بلند «در جواب بازیگوش» اشاره کرد. بخش سوم شامل «قصاید» است که نشان میدهد عارف چندان پایبند آیین سخنوری در این قالب نبوده است. بخش چهارم به «تصنیفها» اختصاص دارد که مهمترین میراث شعری عارف به شمار میآیند. بخش پنجم «تکبیتهای برگزیده» را در بر میگیرد.
گزارش کتاب
«ترانهسرای وطن» گزیدهای از اشعار ابوالقاسم عارف قزوینی است که به کوشش ساعد باقری و سهیل محمودی از دیوان عارف قزوینی گردآوری شده است. امروزه وقتی سخن از شعر دورۀ مشروطیت میآید، نام عارف قزوینی در شمار چند شاعر مهم و پرآوازه قرار میگیرد. این نام و آوازه را عارف وامدار حضورش در عرصۀ جامعه و حساسیتش نسبت به وقایعی است که از کنار آنها بیتوجه و خونسرد نگذشته است. عارف توانست به یکی از مهمترین گونههای ادبی ـ هنری ـ تصنیفسرایی ـ تشخص بخشد و با بهرهگیری از مهارتش در آهنگسازی و خوانندگی، بیش از هر هنرمند دیگر در روزگار خود مخاطب داشته باشد و ارج و قدری بلند بیابد.
عارف قزوینی شاعری بزرگ و سخنسرایی توانا و آشنا به علوم و فنون ادبی نیست؛ اما با شگفتی و حتی میتوان گفت به درستی در کنار سخنسرایان بزرگ و توانای دورۀ خود مطرح است و دربارۀ زندگی و آثارش، مقالهها و کتابهای زیادی نوشته شده و پس از این نیز نوشته خواهد شد. دیوان عارف قزوینی بارها به شکل و شمایل گوناگون و با مقدمههای متفاوت و کاستن و افزودن شعرها به چاپ رسیده است که کاملترین دیوان وی همراه با شرح حال مفصل او به قلم خود شاعر و به همت مهدی نورمحمدی به چاپ رسیده است.
به غیر از تصنیف، دیگر قالبهای ادبی برای عارف قزوینی آنچنان مهم نبود. در سالهای جوانی با غزل مأنوستر بود و عواطف شخصی خود را در این قالب بیان میکرد. در سالهای آخر هم از غزل کناره نگرفت، هر چند آثار دیگری چون مثنوی بلند «در جواب بازیگوش» را پدید آورد. چند مرثیه هم از او با قی مانده که یادگار سالهای جوانی عارف است. معدود قصاید او نشان میدهد که چندان پایبند آیین سخنوری و ارائۀ دقایق و رموز زبان فارسی در ساختمانی مطنطن و سخته و ستوار نیست. در همۀ آثار عارف بهرهمندی از زبان سادۀ مردم و آسانگویی به خوبی نمایان است که یکی از رمز و رازهای پذیرش عارف و سخنش از سوی عموم مردم میتواند همزبانی آنها با یکدیگر باشد.
مهمترین میراث عارف قزوینی، تصنیفهای اوست که از دو جنبه میتوان به بررسی آنها پرداخت. یکی بحث دربارۀ محتوا و پیام و معنای آنهاست و دیگر گفتگو دربارۀ فرم، ساختار و شکل این تصنیفها. عارف با تسلط بر آهنگسازی و خوانندگی، توانست تصنیفهایی خلق کند که بیش از هر گونه ادبی دیگر در میان مردم رواج یافت. تصنیفهای او که غالباً با مضامین وطندوستی، آزادیخواهی، اعتراض به ظلم و ستم، و نیز عشق و احساسات شخصی سروده شدهاند، در زمرۀ ماندگارترین آثار ادبی دورۀ مشروطیت قرار دارند. افزون بر تسلط عارف بر تصنیفسرایی، مهارت و استادی وی در حیطۀ موسیقی تا بدان حد است که بیگمان اگر بخواهیم به شرح تحول و تطور موسیقی ایران در این سده بپردازیم، نام وی در کنار بزرگانی چون غلامحسین درویشخان، کلنل علینقی وزیری، مرتضیخان نیداوود و ابوالحسن صبا قرار میگیرد.
از جمله تصنیفهای معروف عارف قزوینی که در این کتاب نیز گنجانده شده، میتوان به «از خون جوانان وطن لاله دمیده»، «ای ایران ای مرز پرگهر»، «آمدی جانم به قربانت» و «ای وطن ای ملک ایران» اشاره کرد. این تصنیفها که با لحنی حماسی و عاطفی سروده شدهاند، تأثیر عمیقی بر روحیۀ مردم در دوران مبارزه با استبداد و استعمار گذاشتند و هنوز هم پس از گذشت بیش از یک قرن، در خاطر ایرانیان زنده و جاری هستند.
غزلهای عارف نیز که بیشتر در سالهای جوانی سروده شده، بازتابدهندۀ عواطف شخصی و احساسات لطیف اوست. زبان ساده و صمیمی این غزلها، همراه با مضامین عاشقانه و گاه اجتماعی، آنها را به آثاری قابل توجه در میان غزلهای دورۀ مشروطیت تبدیل کرده است. مثنوی بلند «در جواب بازیگوش» که در این کتاب آمده، نشاندهنده توانایی عارف در سرودن منظومههای بلند و روایتگونه است.
کتاب «ترانهسرای وطن» با ارائه گزیدهای از اشعار عارف قزوینی در قالبهای گوناگون، خواننده را با ابعاد مختلف شخصیت شعری این شاعر وطندوست آشنا میسازد. این اثر که با شمارگان ۳۰۰۰ نسخه منتشر شده، برای علاقهمندان به شعر مشروطیت، پژوهشگران ادبیات معاصر و تمام کسانی که به دنبال شناخت یکی از تأثیرگذارترین چهرههای فرهنگی دوران مشروطه هستند، منبعی ارزشمند به شمار میآید.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات